Việt Nam tăng tốc hoàn thiện thể chế, đón cơ hội từ làn sóng giao dịch tín chỉ carbon toàn cầu

Cơ hội mới từ thị trường carbon quốc tế

Xu hướng chuyển đổi xanh đang làm thay đổi cách các quốc gia và doanh nghiệp tiếp cận mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, thị trường carbon ngày càng khẳng định vai trò là công cụ thúc đẩy đầu tư, chuyển giao công nghệ và tạo ra nguồn lực tài chính cho các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính, thay vì chỉ đơn thuần phục vụ chính sách môi trường như trước đây.

Tại tọa đàm “Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon hướng tới thực hiện cam kết giảm phát thải của quốc gia và doanh nghiệp”, ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi Khí hậu, cho rằng sự phát triển của thị trường carbon đang mở ra nhiều cơ hội mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực quản lý và khả năng thích ứng của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Tuấn Quang nhấn mạnh: "Thị trường carbon đang mở ra những cơ hội phát triển mới, đồng thời đặt ra không ít thách thức về thể chế, năng lực và sự chuẩn bị của doanh nghiệp."

Theo ông Quang, những năm gần đây Việt Nam từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách phục vụ quản lý phát thải khí nhà kính. Sau Nghị định 06/2022/NĐ-CP và Nghị định 119/2025/NĐ-CP, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã tạo thêm nền tảng pháp lý quan trọng để Việt Nam tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris.

Điểm đáng chú ý của nghị định là lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động chuyển giao kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon giữa Việt Nam với các đối tác nước ngoài. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm tạo điều kiện huy động nguồn vốn, tiếp nhận công nghệ hiện đại và thúc đẩy các dự án phát triển theo hướng phát thải thấp.

Doanh nghiệp cần chủ động để tận dụng lợi thế

Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, năng lực thực thi của doanh nghiệp vẫn được xem là yếu tố quyết định thành công khi tham gia thị trường carbon. Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu đầy đủ các quy định pháp luật, hiểu rõ quyền lợi cũng như trách nhiệm khi tham gia trao đổi tín chỉ carbon. Đồng thời, việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng tín chỉ, minh bạch dữ liệu và quản lý phát thải sẽ ngày càng trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn tiếp cận các thị trường lớn.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp, lâm nghiệp và xuất khẩu đã bắt đầu triển khai các dự án giảm phát thải nhằm tạo tín chỉ carbon. Nhiều địa phương cũng tích cực khai thác tiềm năng giảm phát thải để hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh.

Tuy nhiên, nhu cầu được hướng dẫn về kỹ thuật, quy trình xây dựng dự án và kết nối với thị trường quốc tế vẫn còn rất lớn. Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp cần chuẩn bị bài bản từ việc lựa chọn phương pháp xây dựng dự án, thực hiện đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) cho tới việc tìm kiếm nguồn tài chính hỗ trợ nhằm bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của tín chỉ carbon.

Tại tọa đàm, nhiều chuyên gia quốc tế cũng chia sẻ kinh nghiệm về xu hướng giao dịch tín chỉ carbon trên thế giới, yêu cầu của các bên mua cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật đối với kết quả giảm phát thải khí nhà kính được chuyển giao quốc tế (ITMO). Đây được xem là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị carbon toàn cầu. Song song với đó, việc tăng cường hợp tác quốc tế cũng được đánh giá là giải pháp cần thiết nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mới, học hỏi kinh nghiệm quản lý và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nghị định 112 tạo nền tảng cho hoạt động trao đổi quốc tế

Theo quy định tại Nghị định số 112/2026/NĐ-CP, hoạt động trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon của Việt Nam được triển khai theo ba khuôn khổ chính.

Thứ nhất là hợp tác theo Khoản 2 Điều 6 của Thỏa thuận Paris (Điều 6.2), cho phép Việt Nam thiết lập các thỏa thuận song phương hoặc đa phương với quốc gia thành viên hoặc tổ chức quốc tế để chuyển giao kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon.

Thứ hai là Cơ chế Điều 6.4, được vận hành dưới sự giám sát của Ban Thư ký Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu. Đây là cơ chế kế thừa Cơ chế phát triển sạch (CDM), trong đó việc đăng ký dự án, cấp tín chỉ và quản lý tín chỉ thực hiện theo quy định quốc tế.

Thứ ba là trao đổi tín chỉ carbon từ các chương trình, dự án áp dụng các tiêu chuẩn carbon độc lập do tổ chức quốc tế ban hành. Dù được cấp tín chỉ theo quy trình riêng, các dự án vẫn phải đáp ứng điều kiện của Việt Nam nếu thực hiện chuyển giao quốc tế có điều chỉnh tương ứng.

Nghị định cũng xác định nguyên tắc xuyên suốt là mọi hoạt động trao đổi tín chỉ carbon phải ưu tiên thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), bảo đảm lợi ích quốc gia và không làm ảnh hưởng đến mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam.

Đáng chú ý, nghị định quy định rõ tỷ lệ chuyển giao quốc tế đối với từng nhóm dự án. Những dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến hoặc cần nguồn lực đầu tư lớn có thể được chuyển giao tối đa 90% lượng tín chỉ được cấp trong một giai đoạn tạo tín chỉ. Trong khi đó, nhiều nhóm dự án khác được áp dụng tỷ lệ tối đa 50% nhằm bảo đảm vẫn duy trì nguồn tín chỉ phục vụ mục tiêu giảm phát thải trong nước.

Để tham gia thị trường carbon hiệu quả, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, xác lập quyền đối với kết quả giảm phát thải, lựa chọn phương pháp tạo tín chỉ phù hợp, thực hiện quy trình đo đạc, báo cáo và thẩm định theo quy định, đồng thời xây dựng cơ chế phân chia lợi ích minh bạch giữa các bên liên quan.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu ngày càng ưu tiên phát triển xanh, thị trường carbon được kỳ vọng sẽ trở thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh thực sự, quá trình hoàn thiện chính sách cần song hành với việc nâng cao năng lực của doanh nghiệp và tăng cường hợp tác quốc tế, qua đó giúp Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên thị trường carbon toàn cầu.