Hình thành đầu mối giao thương, mở rộng dư địa cho nông sản
Tại Hội nghị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp và môi trường diễn ra sáng 27/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức phát triển, đưa tiến bộ khoa học, công nghệ trở thành động lực trực tiếp nâng cao hiệu quả sản xuất và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Hội nghị do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an tổ chức, với sự tham dự của khoảng 450 đại biểu đến từ các bộ, ngành, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, hợp tác xã, hiệp hội ngành hàng và tổ chức quốc tế. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì sự kiện.
Một trong những nhiệm vụ được đặt ra là nghiên cứu mô hình sàn giao dịch nông sản quốc gia nhằm khắc phục tình trạng các đầu mối giao dịch hiện nay còn phân tán. Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, khoảng 20 sàn giao dịch nông sản do các địa phương hình thành chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Việc xây dựng một sàn giao dịch chung được xem là hướng đi cần nghiên cứu để tập trung nguồn lực, cải thiện khả năng kết nối cung cầu và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá toàn diện các điều kiện liên quan, hoàn thiện danh mục những bài toán ưu tiên trước ngày 15/12. Trên cơ sở đó, Bộ phải nghiên cứu, đề xuất mô hình phát triển sàn giao dịch nông sản quốc gia trước ngày 31/12/2026 để báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét.
Trước đó, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an, cho biết một số địa phương và doanh nghiệp đã đề xuất xây dựng sàn giao dịch riêng phục vụ tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, theo ông, việc hình thành một đầu mối giao dịch ở quy mô quốc gia sẽ tạo điều kiện đưa sản phẩm lên thị trường tập trung, tăng khả năng tiếp cận khách hàng và thúc đẩy thương mại quốc tế.
Đề xuất này được đặt ra trong bối cảnh nông nghiệp tiếp tục đóng vai trò trụ đỡ của nền kinh tế, đồng thời còn nhiều dư địa để gia tăng giá trị. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 71 tỷ USD, tăng khoảng 3,8% so với năm trước. Riêng ngành chăn nuôi chiếm khoảng 25-27% tỷ trọng, với sản lượng thịt hơi vượt 8,6 triệu tấn. Công nghiệp chế biến nông sản duy trì mức tăng trưởng 7,5-8% mỗi năm, đưa tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu lên hơn 30%.
Trong 9 tháng đầu năm 2026, ngành nông nghiệp tăng trưởng khoảng 4,02%, tiếp tục đóng góp vào tăng trưởng chung của nền kinh tế. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 56,3 tỷ USD, hướng tới mục tiêu khoảng 74,2 tỷ USD trong cả năm. Thủy sản mang về gần 9,2 tỷ USD, trong khi xuất khẩu rau quả đạt khoảng 6,15 tỷ USD sau 8 tháng.
Đánh giá về triển vọng phát triển, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng nông nghiệp, đặc biệt tại khu vực phía Bắc, vẫn sở hữu nhiều tiềm năng và lợi thế chưa được khai thác đầy đủ. Để chuyển hóa lợi thế thành giá trị kinh tế, ngành cần nhận diện rõ các hạn chế trong sản xuất, từ giống, thức ăn, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến công nghệ canh tác, chăn nuôi, bảo quản, chế biến sau thu hoạch và tổ chức liên kết chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, việc kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn cũng cần được xem là những khâu quan trọng trong quá trình nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất
Dù nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ ngày càng được chú trọng, khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất và thương mại hóa vẫn là vấn đề cần giải quyết. Theo số liệu tổng hợp của Bộ Công an, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó, lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần một nửa tổng số sản phẩm được thống kê.
Tuy nhiên, có tới 341 trong số 451 sản phẩm khoa học, công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp vẫn ở giai đoạn nghiên cứu, tương đương khoảng 76%. Tỷ lệ kết quả nghiên cứu được đưa vào ứng dụng và thương mại hóa mới đạt khoảng 24%.
Thượng tướng Nguyễn Văn Long - Thứ trưởng Bộ Công an nhận định, những con số này phản ánh khoảng cách đáng kể giữa hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tế của sản xuất, kinh doanh. Tại nhiều địa phương, nhiệm vụ khoa học, công nghệ chưa gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng, trong khi sự tham gia của doanh nghiệp chủ lực vào quá trình nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm chưa được xác định rõ.
Để cải thiện tình trạng trên, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị các địa phương xuất phát từ nhu cầu thực tế của từng ngành hàng khi xây dựng nhiệm vụ khoa học, công nghệ, tập trung vào những điểm nghẽn có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất và khả năng gia tăng giá trị. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần giữ vai trò điều phối, kết nối nhu cầu của địa phương với năng lực nghiên cứu, ứng dụng của các viện, trường đại học và doanh nghiệp, bảo đảm sản phẩm nghiên cứu có khả năng triển khai và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Về phía cơ quan quản lý ngành, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh việc tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số dữ liệu vùng trồng và tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Đây là những điều kiện quan trọng để đưa công nghệ vào thực tiễn, đồng thời nâng cao chất lượng quản lý và hiệu quả tổ chức sản xuất.
Bộ trưởng cũng đặt yêu cầu minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc đối với tất cả ngành hàng và lĩnh vực. Khi dữ liệu sản xuất được quản lý đồng bộ, thông tin sản phẩm rõ ràng và quy trình cung ứng được kiểm soát tốt hơn, nông sản sẽ có thêm điều kiện đáp ứng tiêu chuẩn thị trường trong nước và quốc tế.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được triển khai thường xuyên, liên tục, hướng đến hiệu quả thực chất. Hoạt động nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm khoa học mà cần gắn với nhu cầu sử dụng, năng lực sản xuất và khả năng thương mại hóa.
Cùng với nhiệm vụ xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao tiếp tục phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan vận hành hiệu quả sàn giao dịch carbon trong nước theo Nghị định 29/2026. Đối với các địa phương phía Bắc, Phó Thủ tướng yêu cầu trước ngày 15/11/2026 lựa chọn từ 3-5 bài toán ưu tiên, thể hiện rõ mô hình liên kết từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ thị trường và xây dựng thương hiệu bền vững.
