Đánh thức tiềm năng từ cây dược liệu bản địa
Lớn lên giữa núi rừng Yên Na, Lữ Khăm Kháy (34 tuổi, trú bản Chà Hạ, xã Yên Na, Nghệ An) hiểu rõ chè dây là loài cây dược liệu có nguồn nguyên liệu sẵn có, phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương và có tiềm năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa. Nhận thấy giá trị kinh tế từ loài cây quen thuộc này, đầu năm 2022, anh quyết định lựa chọn chè dây làm hướng khởi nghiệp.
Để hiện thực hóa ý tưởng, anh Kháy dành nhiều thời gian tìm hiểu tài liệu, học hỏi kinh nghiệm từ các mô hình bảo tồn và phát triển cây dược liệu. Anh nhiều lần vào rừng khảo sát môi trường sinh trưởng, tìm hiểu đặc điểm cây chè dây cũng như cách chăm sóc, bảo vệ nguồn cây sẵn có.
“Nếu chỉ thu hái trong rừng, nguồn nguyên liệu sẽ phụ thuộc vào tự nhiên. Muốn làm ra sản phẩm hàng hóa, cần có vùng nguyên liệu, có người cùng làm và một quy trình sản xuất đủ ổn định”, anh Kháy chia sẻ.
Từ định hướng đó, anh tiến hành khoanh nuôi, bảo vệ và phát triển chè dây trên diện tích khoảng 10ha tại khe Vái, khe Phèn; đồng thời trồng mới thêm 2ha ở khe Chà Hạ để thuận lợi cho việc chăm sóc và thu hái.
Năm 2023, anh vận động 14 hộ dân thành lập Tổ hợp tác sản xuất và chế biến chè dây Cành Toong. Từ hoạt động thu hái nhỏ lẻ, người dân từng bước tham gia vào mô hình sản xuất có tổ chức, liên kết các khâu từ trồng, chăm sóc, thu hái đến chế biến sản phẩm, đồng thời đầu tư máy móc, xây dựng nhà xưởng phục vụ sơ chế và chế biến. Việc ứng dụng máy móc không chỉ giảm sức lao động thủ công mà còn góp phần nâng cao năng suất, từng bước chuẩn hóa quy trình sản xuất.
Từ những nỗ lực đó, 2 dòng sản phẩm chè dây sấy khô và chè dây túi lọc mang thương hiệu “Chè dây Yên Tĩnh” lần lượt ra đời. Sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, đánh dấu bước chuyển quan trọng, là sản phẩm hàng hóa có thương hiệu.
Liên kết sản xuất, mở rộng sinh kế cho người dân
Bình quân mỗi năm, tổ hợp tác cung ứng hơn 2 tấn chè dây thành phẩm. Sản phẩm được tiêu thụ tại địa phương và có khách hàng ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh cùng nhiều tỉnh, thành khác. Doanh thu từ hoạt động trồng, thu hái và chế biến chè dây đạt gần 1 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm và nguồn thu nhập cho hàng chục hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số.
Thời gian tới anh Kháy sẽ tiếp tục phát triển vùng nguyên liệu, nghiên cứu thêm các sản phẩm từ chè dây và từng bước mở rộng thị trường. Mục tiêu không chỉ là nâng cao sản lượng mà còn tạo thêm cơ hội việc làm, tăng thu nhập cho người dân tham gia mô hình.
Ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na, cho biết việc trồng và chế biến chè dây đã góp phần tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đồng thời phát huy giá trị cây dược liệu bản địa.
“Địa phương định hướng tiếp tục vận động người dân mở rộng diện tích trồng chè dây, kết hợp khoanh nuôi, bảo vệ vùng nguyên liệu hiện có để đáp ứng nhu cầu sản xuất. Cùng với đó, xã sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan tìm kiếm, kết nối thị trường, hướng tới xây dựng đầu ra ổn định cho sản phẩm”, ông Thiện chia sẻ.
Chủ tịch UBND xã Yên Na cũng ghi nhận vai trò của Đảng viên trẻ Lữ Khăm Kháy trong việc mạnh dạn tìm hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Với sự cần cù, chịu khó và tinh thần dám nghĩ, dám làm, anh đã góp phần khơi dậy tiềm năng từ nguồn tài nguyên sẵn có, tạo động lực để người dân cùng tham gia phát triển sản xuất.
Năm 2026, anh Kháy được Tỉnh Đoàn Nghệ An tuyên dương là Doanh nhân trẻ khởi nghiệp tiêu biểu.
Hành trình của Lữ Khăm Kháy không chỉ là câu chuyện khởi nghiệp từ cây chè dây mà còn gợi mở một hướng làm kinh tế ở cơ sở: lấy lợi thế bản địa làm nền tảng, lấy người dân làm chủ thể và lấy sự phát triển bền vững của cộng đồng làm đích đến./.
