Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuyển hóa lợi thế địa kinh tế thành năng lực cạnh tranh mới, thúc đẩy hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Ngày 28/8, UBND tỉnh Tây Ninh tổ chức Hội thảo về Kế hoạch “Thúc đẩy hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045”. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh -Phạm Tấn Hòa chủ trì hội thảo, với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện sở, ngành, hiệp hội, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo.
Hội thảo không chỉ bàn về việc mở rộng thị trường hay gia tăng kim ngạch xuất khẩu, mà đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược hơn: Tây Ninh sẽ tham gia ở vị trí nào trong chuỗi giá trị toàn cầu? và làm thế nào để ngày càng nhiều giá trị gia tăng được tạo ra, giữ lại trên địa bàn…
Không chỉ xuất khẩu nhiều hơn, mà phải tham gia sâu hơn
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh -Phạm Tấn Hòa cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa, dịch chuyển chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Tây Ninh đang đứng trước những cơ hội phát triển mang tính chiến lược.
Việt Nam đã ký kết và thực thi 17 hiệp định thương mại tự do (FTA), trong đó có nhiều FTA thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, UKVFTA và RCEP. Việc mở rộng không gian hội nhập đang tạo điều kiện để các địa phương và doanh nghiệp tiếp cận thị trường lớn hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, tiêu chuẩn môi trường, công nghệ, truy xuất nguồn gốc và năng lực cạnh tranh.
Đối với Tây Ninh, sau hợp nhất, không gian phát triển mới đang mở ra nhiều lợi thế về vị trí địa kinh tế, kết nối liên vùng, cửa khẩu biên giới, công nghiệp, nông nghiệp và logistics.
Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh đạt 31,4 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu đạt 17,8 tỷ USD. Hàng hóa của doanh nghiệp trên địa bàn đã có mặt tại khoảng 150 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tuy nhiên, theo các đại biểu, tăng trưởng xuất khẩu chưa phải là thước đo duy nhất của chất lượng hội nhập. Điều quan trọng hơn là doanh nghiệp địa phương đang tham gia ở công đoạn nào của chuỗi, tỷ lệ nội địa hóa đến đâu và giá trị gia tăng được giữ lại trên địa bàn là bao nhiêu.
Đây cũng là bài toán lớn đặt ra đối với Tây Ninh trong giai đoạn phát triển mới.
Chọn đúng chuỗi giá trị để tập trung nguồn lực
Theo TS. Hoàng Trường, Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương - Bộ Công Thương, Tây Ninh cần chuyển từ tư duy “xuất khẩu hàng hóa” sang tư duy “chuỗi giá trị”.
Theo đó, hiệu quả hội nhập không nên chỉ được đánh giá bằng sản lượng hay kim ngạch xuất khẩu, mà phải nhìn vào vị trí của doanh nghiệp và địa phương trong chuỗi cung ứng, cũng như khả năng tạo ra và giữ lại giá trị gia tăng.
Trên cơ sở lợi thế hiện có, chuyên gia đề xuất Tây Ninh nghiên cứu phát triển các nhóm chuỗi giá trị gồm nông sản - thực phẩm - tinh bột mì; cao su và sản phẩm từ cao su; nông nghiệp công nghệ cao; dệt may và thời trang; công nghiệp hỗ trợ; logistics và thương mại xuyên biên giới.
Theo định hướng của dự thảo Kế hoạch, Tây Ninh sẽ rà soát, lựa chọn từ 5-7 chuỗi giá trị ưu tiên trên cơ sở lợi thế so sánh, quy mô nguồn hàng, năng lực doanh nghiệp, khả năng liên kết, tiềm năng thị trường và mức độ tạo giá trị gia tăng.
Việc lựa chọn có trọng tâm được xem là yêu cầu quan trọng nhằm tránh đầu tư dàn trải, đồng thời tập trung nguồn lực vào những ngành hàng và lĩnh vực có khả năng tạo sức lan tỏa đối với nền kinh tế địa phương.
Tỉnh đặt mục tiêu hình thành mạng lưới doanh nghiệp đầu tàu, doanh nghiệp cung ứng và doanh nghiệp liên kết trong từng chuỗi giá trị; nâng tỷ lệ sử dụng nguyên liệu, linh kiện và dịch vụ trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và xã hội của các thị trường xuất khẩu.
Tây Ninh phấn đấu đưa kim ngạch xuất khẩu tăng bình quân 15% - 16%/năm, nhập khẩu tăng 12% - 14%/năm và duy trì xuất siêu theo hướng bền vững.
Từ thực tiễn sản xuất và xuất khẩu nông sản, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng chuỗi giá trị chỉ có thể vận hành hiệu quả khi doanh nghiệp được gắn chặt với vùng nguyên liệu và thị trường.
Theo ông Nguyễn Quốc Trịnh – Chủ tịch Hiệp hội Thanh long Tây Ninh chia sẻ, địa phương nên lựa chọn những ngành hàng nông sản có lợi thế thực sự, tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường thay vì sản xuất trước rồi mới tìm đầu ra.
Vùng nguyên liệu cần được xây dựng gắn với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, bảo đảm đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật của từng thị trường.
Nhiều đại biểu cũng cho rằng cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân, từng bước hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ - xuất khẩu có sự gắn kết chặt chẽ.
Từ góc độ doanh nghiệp xuất khẩu, bài toán cạnh tranh không chỉ nằm ở sản lượng mà còn phụ thuộc vào giá thành, chất lượng, giống cây trồng, công nghệ sản xuất và khả năng duy trì nguồn cung ổn định.
Đối với ngành chuối xuất khẩu, doanh nghiệp cho rằng Tây Ninh có tiềm năng phát triển vùng sản xuất quy mô lớn. Tuy nhiên, cơ hội thị trường chỉ có thể trở thành lợi thế dài hạn khi địa phương xây dựng được chuỗi liên kết hoàn chỉnh từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến logistics và xuất khẩu.
Trong quá trình đó, vai trò của Nhà nước là tạo dựng cơ chế, chính sách, hạ tầng và môi trường kinh doanh thuận lợi; còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng lực quản trị, công nghệ và hiệu quả sản xuất.
Phát biểu tham luận tại hội thảo, ông Đặng Ngọc Quốc - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ tỉnh Tây Ninh đề nghị, địa phương cần bổ sung các cơ chế hỗ trợ thiết thực đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, nhất là chính sách hỗ trợ tài chính, tín dụng nhằm giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và đẩy mạnh chuyển đổi xanh.
Bên cạnh đó, tỉnh cần chú trọng nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ doanh nhân trẻ, đồng thời tăng cường đối thoại giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình triển khai các chính sách. Theo ông Đặng Ngọc Quốc, đây là những giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp Tây Ninh nâng cao năng lực cạnh tranh, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và tận dụng hiệu quả các cơ hội từ hội nhập quốc tế.
Logistics phải trở thành khâu đột phá
Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là logistics - lĩnh vực được xem là mắt xích có thể quyết định khả năng cạnh tranh của nhiều ngành hàng.
Ông Võ Quốc Huy - Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Cảng Quốc tế Long An cho rằng, tỉnh cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với các khu công nghiệp, hiệp hội và đơn vị xuất nhập khẩu nhằm hình thành nguồn hàng ổn định.
Khi xác định rõ sản lượng, thị trường và nhu cầu vận chuyển, doanh nghiệp logistics mới có cơ sở xây dựng phương án mở tuyến, kết nối với các hãng tàu và phát triển dịch vụ phù hợp.
Đây là một trong những giải pháp quan trọng để giảm áp lực vận tải đường bộ, tối ưu chi phí và mở rộng lựa chọn vận chuyển cho doanh nghiệp.
Từ góc nhìn thực tiễn, Nhà báo Nguyễn Văn Lập - Trưởng Cơ quan đại diện miền Nam Hiệp hội Đầu tư Xây dựng - Dịch vụ Nông lâm nghiệp Việt Nam (VICSAFA), Trưởng Văn phòng đại diện Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh tại TP.HCM cho rằng, Tây Ninh cần triển khai đồng bộ ba trụ cột: lựa chọn đúng chuỗi giá trị; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với vùng nguyên liệu; đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics và tiêu chuẩn xanh.
Mục tiêu hội nhập, theo đó, không nên chỉ được đo bằng tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu mà cần hướng tới nâng tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra tại địa phương, từng bước chuyển từ sơ chế, gia công sang chế biến sâu, ứng dụng công nghệ và phát triển thương hiệu.
Đặc biệt đối với nông sản, phát triển logistics lạnh, kho bảo quản, ICD, vận tải đa phương thức và kết nối cửa khẩu có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng hàng hóa và khả năng đáp ứng các đơn hàng quốc tế.
Cùng với đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp cũng cần được hỗ trợ thực chất trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và khai thác hiệu quả các cam kết từ FTA.
Hướng tới đầu mối sản xuất, thương mại và logistics xuyên biên giới
Giai đoạn 2026–2030, Tây Ninh dự kiến tập trung xây dựng nền tảng và nâng cấp chuỗi giá trị thông qua chuẩn hóa vùng nguyên liệu, sản phẩm và hệ thống truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; phát triển nhà cung ứng địa phương và đầu tư hạ tầng logistics.
Giai đoạn 2031–2045, tỉnh định hướng chuyển dịch mạnh sang các công đoạn có giá trị gia tăng cao như nghiên cứu, thiết kế, chế biến sâu, sản xuất thông minh và dịch vụ tích hợp. Với vị trí cửa ngõ kết nối hành lang kinh tế xuyên Á, cùng hệ thống cửa khẩu và lợi thế liên kết vùng, Tây Ninh cũng đặt mục tiêu phát triển kinh tế cửa khẩu và logistics xuyên biên giới, từng bước trở thành đầu mối kết nối sản xuất, thương mại và logistics giữa Việt Nam với Campuchia, Thái Lan và khu vực ASEAN.
Kết luận hội thảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa cho biết các ý kiến đã tập trung làm rõ những vấn đề trọng tâm, từ hạ tầng logistics, chi phí vận tải, giá trị gia tăng thấp đến liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khu vực FDI và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Nhiều giải pháp được đề xuất như chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển logistics xanh, nâng cao năng lực thông quan và nghiên cứu ứng dụng mô hình cửa khẩu thông minh. Sau hội thảo, Sở Công Thương được giao chủ trì tổng hợp, tiếp thu các ý kiến phù hợp để hoàn thiện dự thảo Kế hoạch; đồng thời triển khai các nhiệm vụ lựa chọn chuỗi giá trị ưu tiên, nâng cao năng lực doanh nghiệp, khai thác hiệu quả các FTA và xây dựng Đề án phát triển dịch vụ logistics.
Từ những lợi thế về không gian phát triển, công nghiệp, nông nghiệp, cửa khẩu và logistics, Tây Ninh đang hướng tới mục tiêu không chỉ mở rộng quy mô xuất khẩu mà quan trọng hơn là nâng cao vị thế doanh nghiệp địa phương trong chuỗi cung ứng. Lựa chọn đúng chuỗi giá trị, tăng cường liên kết doanh nghiệp với vùng nguyên liệu và tháo gỡ các điểm nghẽn về logistics, công nghệ, tiêu chuẩn xanh sẽ là nền tảng để Tây Ninh chuyển hóa lợi thế địa kinh tế thành năng lực cạnh tranh mới, hướng tới tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
