Ngày 14/11, tỉnh Sơn La phối hợp với Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuân Thiện và Công ty TNHH Xuân Thiện Ninh Bình tổ chức lễ khởi công Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên tại xã Mường Bang. Dự lễ khởi công có ông Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ, bà Tòng Thị Phóng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội, cùng lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và tỉnh Sơn La.
Đây là một trong những dự án năng lượng có quy mô lớn nhất được khởi công tại Sơn La trong năm nay, đánh dấu bước tiến mới trong thu hút đầu tư vào lĩnh vực năng lượng của tỉnh. Khi hoàn thành và đưa vào vận hành, công trình được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực lưu trữ, điều tiết nguồn điện, hỗ trợ vận hành hệ thống điện quốc gia, đồng thời tạo thêm động lực phát triển hạ tầng, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xã hội địa phương.
Dự án 1.200 MW với vốn gần 27.871 tỷ đồng tại xã Mường Bang
Dự án Thủy điện tích năng Đông Phù Yên có tổng vốn đầu tư gần 27.871 tỷ đồng, công suất thiết kế 1.200 MW. Các hạng mục chính gồm hệ thống hồ chứa, đường hầm dẫn nước, nhà máy ngầm và công trình đấu nối điện 500 kV.
Dự án được triển khai theo 2 giai đoạn, trong đó giai đoạn 1 có công suất 900 MW, thực hiện trong giai đoạn 2027–2030, và giai đoạn 2 có công suất 300 MW, thực hiện trong giai đoạn 2031–2032. Chủ trương đầu tư dự án được chấp thuận theo Quyết định 2266 ngày 30/8/2026, tạo cơ sở pháp lý để nhà đầu tư và địa phương triển khai các bước tiếp theo.
Đây là công trình năng lượng có quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ trong quá trình tổ chức thi công, quản lý chất lượng và bảo đảm an toàn công trình. Nhà máy ngầm và hệ thống đường hầm dẫn nước là những hạng mục thi công khó, trong khi công trình đấu nối điện 500 kV sẽ đưa điện từ nhà máy hòa vào hệ thống điện quốc gia.
Công trình được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực lưu trữ, điều tiết hệ thống điện quốc gia, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội địa phương. Với Sơn La, một tỉnh đã có nhiều nhà máy thủy điện lớn trên sông Đà, dự án Đông Phù Yên bổ sung một loại hình thủy điện mới, không chỉ phát điện mà còn đóng vai trò điều tiết, tích trữ năng lượng cho cả hệ thống.
Sơn La vốn là một trong những trung tâm thủy điện lớn nhất cả nước nhờ dòng sông Đà chảy qua địa bàn. Nhà máy thủy điện Sơn La với công suất 2.400 MW là nhà máy thủy điện lớn nhất Việt Nam, cùng với các nhà máy thủy điện Hòa Bình, Lai Châu và nhiều nhà máy vừa và nhỏ khác tạo thành bậc thang thủy điện sông Đà, đóng góp sản lượng điện lớn cho hệ thống điện quốc gia mỗi năm. Trong bức tranh đó, Đông Phù Yên không cạnh tranh về sản lượng với các nhà máy thủy điện truyền thống mà bổ sung chức năng mà các nhà máy kia không có: tích trữ và điều tiết điện năng theo nhu cầu thực tế từng giờ.
Hoàn thiện thủ tục trong 76 ngày, sớm hơn 1 năm so với kế hoạch
Một trong những điểm đáng chú ý là tiến độ hoàn thiện các thủ tục đầu tư, pháp lý của dự án. Theo lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La, chỉ sau 76 ngày kể từ khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, đến ngày 13/11/2026, toàn bộ thủ tục và điều kiện khởi công đã được Bộ Công Thương, Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La và nhà đầu tư hoàn thiện, sớm hơn trên 1 năm so với kế hoạch ban đầu.
Kết quả này thể hiện tinh thần quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành của tỉnh Sơn La, sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương, địa phương và sự chủ động của doanh nghiệp. Trong đó, chính quyền xã Mường Bang đã tích cực triển khai công tác giải phóng mặt bằng, hoàn thiện các thủ tục pháp lý và bàn giao mặt bằng phục vụ khởi công. Cùng với đó, sự đồng thuận, ủng hộ của người dân vùng dự án đã góp phần quan trọng thúc đẩy tiến độ triển khai công trình.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Đình Việt, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La nhấn mạnh, khởi công mới chỉ là bước khởi đầu. Nhiệm vụ trọng tâm tiếp theo là tổ chức thi công thực chất, bảo đảm tiến độ, chất lượng, an toàn và hiệu quả đầu tư lâu dài.
Tỉnh yêu cầu các sở, ngành và chính quyền địa phương phân công rõ trách nhiệm, chủ động tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, không né tránh, đùn đẩy công việc. Đối với chủ đầu tư và các đơn vị thi công, tỉnh đề nghị huy động đầy đủ nguồn lực, tuân thủ nghiêm các quy định của pháp luật, kiểm soát chặt chẽ chất lượng công trình, bảo đảm an toàn lao động và bảo vệ môi trường.
Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được thực hiện công khai, minh bạch, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng, ổn định sinh kế cho người dân vùng dự án. Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La cam kết tiếp tục đồng hành cùng nhà đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi trong khuôn khổ pháp luật, kịp thời phối hợp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.
Thủy điện tích năng: "Pin" khổng lồ điều tiết hệ thống điện quốc gia
Thủy điện tích năng hoạt động như một "pin" khổng lồ của hệ thống điện. Khi nguồn điện dư thừa, đặc biệt vào những thời điểm điện mặt trời và điện gió phát mạnh, nhà máy dùng điện dư để bơm nước từ hồ chứa thấp lên hồ chứa cao. Khi nhu cầu điện tăng cao, nước từ hồ chứa cao được xả xuống qua tua-bin để phát điện trở lại. Nhờ đó, thủy điện tích năng giúp cân bằng cung cầu điện theo từng giờ trong ngày, giảm áp lực cho hệ thống điện vào giờ cao điểm và tận dụng được nguồn điện tái tạo vốn có tính biến động theo thời tiết.
Vai trò này ngày càng quan trọng khi tỷ trọng điện mặt trời và điện gió trong hệ thống điện Việt Nam tăng nhanh. Điện mặt trời chỉ phát vào ban ngày, điện gió phụ thuộc vào sức gió, trong khi nhu cầu sử dụng điện của người dân và doanh nghiệp lại cao nhất vào buổi tối. Khoảng lệch giữa thời điểm phát và thời điểm tiêu thụ chỉ có thể được lấp đầy bằng các nguồn lưu trữ quy mô lớn, trong đó thủy điện tích năng là giải pháp đã được kiểm chứng trên thế giới với công suất lớn và thời gian vận hành dài.
Với công suất thiết kế 1.200 MW, Đông Phù Yên sẽ là một trong những nhà máy thủy điện tích năng lớn của Việt Nam khi hoàn thành. Công trình không chỉ phục vụ nhu cầu điện của Sơn La mà còn tham gia điều tiết cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh phụ tải điện tiếp tục tăng trưởng cùng quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa.
Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia cũng xác định thủy điện tích năng là một trong những giải pháp lưu trữ quan trọng bên cạnh pin tích trữ, nhằm hỗ trợ tích hợp ngày càng nhiều điện mặt trời và điện gió vào hệ thống. Khác với pin tích trữ có công suất và thời gian xả còn hạn chế, thủy điện tích năng có thể lưu trữ lượng điện lớn trong nhiều giờ và vận hành bền bỉ trong nhiều thập niên, phù hợp với vai trò điều tiết dài hạn của hệ thống điện quốc gia.
Việc khởi công dự án cũng mở ra kỳ vọng về phát triển kinh tế, xã hội cho xã Mường Bang và tỉnh Sơn La. Một dự án gần 27.871 tỷ đồng sẽ kéo theo nhu cầu lao động, dịch vụ, hạ tầng giao thông và hạ tầng xã hội trong suốt quá trình thi công kéo dài nhiều năm, trước khi trở thành một tài sản năng lượng vận hành ổn định trong nhiều thập niên. Thách thức đặt ra cho địa phương và nhà đầu tư là biến kỳ vọng đó thành lợi ích thực chất cho người dân vùng dự án, từ bồi thường, tái định cư minh bạch đến sinh kế ổn định lâu dài, đúng như cam kết của lãnh đạo tỉnh tại lễ khởi công.
