Ngày 14/11, Tỉnh ủy Đắk Lắk thông tin, Tổng Công ty Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Dak Lak) vừa chính thức triển khai dự án "Cà phê Trách nhiệm với Khí hậu và Đa dạng sinh học" (BiC Coffee), hợp tác với tổ chức chứng nhận quốc tế 4C Services GmbH. Dự án giai đoạn 2026-2029 hướng đến thúc đẩy phương thức canh tác cà phê bền vững, giảm phát thải carbon và bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng nguyên liệu, với quy mô 2.119 nông hộ trên tổng diện tích 1.262 ha và sản lượng dự kiến 3.924 tấn cà phê nhân.
Đắk Lắk là thủ phủ cà phê của Việt Nam. Sau khi hợp nhất với tỉnh Phú Yên, Đắk Lắk có tổng diện tích cà phê 217.654 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch đạt 202.848 ha, sản lượng 580.830 tấn, năng suất bình quân khoảng 28,76 tạ/ha. Giá trị xuất khẩu cà phê của tỉnh đạt gần 900 triệu USD mỗi năm, chiếm trên 50% kim ngạch xuất khẩu của tỉnh. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu, nhất là Liên minh châu Âu, siết chặt quy định về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội, việc chuyển đổi sang canh tác bền vững không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện để cà phê Đắk Lắk giữ được thị trường và nâng cao giá trị.
Dự án BiC Coffee: 2.119 nông hộ, 1.262 ha và phép đo dấu chân carbon
Trong giai đoạn triển khai thực địa, dự án BiC Coffee tập trung nguồn lực tại 3 vùng nguyên liệu trọng điểm gồm xã Ea Ning, xã Hòa Phú và phường Ea Kao, với quy mô 2.119 nông hộ, tổng diện tích 1.262 ha và sản lượng dự kiến 3.924 tấn cà phê nhân. Đây là những vùng nguyên liệu được Simexco Dak Lak lựa chọn để thử nghiệm cách đo và chứng nhận đa dạng sinh học, phát thải carbon trong canh tác cà phê, từ đó xây dựng mô hình có thể nhân rộng ra toàn bộ vùng nguyên liệu của doanh nghiệp.
Để bảo đảm tính khách quan và cơ sở khoa học, chương trình còn theo dõi, đối chứng trên 200 nông hộ ngoài dự án, đồng thời tiến hành đo lường chuyên sâu dấu chân carbon tại 68 trang trại đại diện. Qua đó, các chuyên gia có cơ sở đánh giá hiệu quả của những phương thức canh tác thân thiện với môi trường, khả năng giảm phát thải và bảo tồn đa dạng sinh học. Cách làm này cho thấy dự án không chỉ dừng ở việc thay đổi phương thức canh tác mà còn đặt mục tiêu lượng hóa được hiệu quả môi trường, tạo bằng chứng khoa học cho các chứng nhận bền vững mà thị trường quốc tế đang yêu cầu.
Tham gia dự án, nông dân được khuyến khích thay đổi phương thức sản xuất theo hướng sinh thái, hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường. Các giải pháp trọng tâm gồm duy trì thảm thực vật che phủ, trồng xen canh và phát triển mô hình nông lâm kết hợp. Đây đều là những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả trong canh tác cà phê bền vững, khi thảm thực vật che phủ giúp giữ độ ẩm, cải thiện chất lượng đất, còn trồng xen canh và nông lâm kết hợp giúp đa dạng hóa nguồn thu nhập, giảm rủi ro khi giá cà phê biến động.
Từ chứng nhận 4C đến giấy thông hành EUDR vào thị trường châu Âu
Dự án BiC Coffee được triển khai trên nền tảng hơn 15 năm làm nông nghiệp bền vững của Simexco Dak Lak. Doanh nghiệp được thành lập ngày 8/6/1993 với vỏn vẹn 31 cán bộ, nhân viên và nguồn vốn ban đầu hơn 100 triệu đồng, thực hiện lô cà phê xuất khẩu đầu tiên ngày 7/5/1994. Từ một đơn vị xuất nhập khẩu quy mô nhỏ, Simexco từng bước trở thành một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, hồ tiêu lớn của Việt Nam, đưa sản phẩm đến 125 quốc gia và vùng lãnh thổ, hợp tác với nhiều tập đoàn quốc tế như Nestlé, JDE Peet's, Lavazza và Strauss Group. Trong niên vụ 2025-2026, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu 20.042 tỷ đồng, kim ngạch xuất khẩu đạt 669 triệu USD, lợi nhuận trước thuế đạt 138 tỷ đồng.
Từ năm 2009, Simexco đã hình thành bộ phận chuyên trách về nông nghiệp bền vững, đánh dấu bước chuyển trong tư duy phát triển, khi doanh nghiệp không chỉ thu mua và xuất khẩu nông sản mà còn đồng hành cùng người nông dân ngay từ quá trình sản xuất. Năm 2010, doanh nghiệp triển khai chương trình chứng nhận 4C với sự tham gia ban đầu của 2.300 nông dân. Từ nền tảng này, các chương trình sản xuất theo tiêu chuẩn Rainforest Alliance và Fairtrade tiếp tục được mở rộng. Hiện nay, Simexco Dak Lak đã kết nối mạng lưới 65.000 nông hộ trên diện tích 70.000 ha, chiếm khoảng 30% tổng diện tích cà phê toàn tỉnh Đắk Lắk. Riêng đối với cà phê đạt chứng nhận 4C, doanh nghiệp đang liên kết chặt chẽ với hơn 19.000 hộ nông dân trên diện tích hơn 18.000 ha, cung ứng ổn định khoảng 60.000 tấn mỗi năm.
Điểm nhấn quan trọng nhất trong hành trình bền vững của Simexco là ngày 25/4/2024, khi doanh nghiệp trở thành đơn vị đầu tiên trên thế giới nhận chứng thực 4C EUDR và ký kết thỏa thuận 4C Final Buyer. Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) yêu cầu các sản phẩm nhập khẩu vào Liên minh châu Âu, bao gồm cà phê, phải đảm bảo không gây mất rừng sau mốc thời gian 31/12/2020. Quy định này áp dụng từ ngày 30/12/2026 với doanh nghiệp lớn và vừa, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện từ ngày 30/6/2027. Trước đó, Đắk Lắk đã triển khai thí điểm hệ thống cơ sở dữ liệu rừng và vùng trồng cà phê tuân thủ EUDR tại 8 địa phương, gồm Krông Năng, Cư M'gar, Buôn Đôn, Ea H'leo, Krông Ana, Cư Kuin, thị xã Buôn Hồ và thành phố Buôn Ma Thuột, từ tháng 10/2023 đến 12/2024, với sự hỗ trợ của Simexco Dak Lak, tổ chức IDH và JDE Peet's. Sau hơn một năm triển khai, chương trình đạt 25.416 nông dân tham gia, 26.961 ha diện tích trồng cà phê được cập nhật dữ liệu, 89.085 tấn cà phê đáp ứng yêu cầu EUDR. Đến nay, hơn 60.000 nông dân tại Đắk Lắk đã tham gia và tuân thủ sản xuất cà phê đáp ứng quy định EUDR, tổng diện tích có đủ thông tin và được xác thực đạt hơn 83.000 ha.
Để đẩy nhanh tiến độ, UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành Quyết định số 3200/QĐ-UBND ngày 6/10/2026 về hỗ trợ thực hiện EUDR đối với ngành hàng cà phê và cao su giai đoạn 2026-2027. Cùng với đó, ngày 29/10/2026, UBND tỉnh Đắk Lắk và Tổ chức IDH Việt Nam ký biên bản ghi nhớ hợp tác phát triển ngành cà phê bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2026-2030, với mục tiêu xây dựng vùng nguyên liệu cà phê bền vững khoảng 75.000 ha, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và các tiêu chuẩn quốc tế. Dự án BiC Coffee vì vậy là một mắt xích quan trọng trong chuỗi nỗ lực của cả tỉnh và doanh nghiệp nhằm đưa cà phê Đắk Lắk vượt qua rào cản EUDR, giữ vững thị trường châu Âu trong những năm tới.
Nông dân được gì: Giảm chi phí, tăng sức chống chịu, thu nhập tăng
Hiệu quả của canh tác bền vững thể hiện rõ nhất ở chính những người nông dân tham gia dự án. Ông Lê Văn Mạnh, có 4 sào đất canh tác cà phê cho biết, việc duy trì thảm thực vật che phủ và trồng xen cây trồng khác giúp vườn cây phát triển cân bằng hơn. Thảm thực vật góp phần giữ độ ẩm, cải thiện chất lượng đất, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để các loài thiên địch phát triển, hỗ trợ kiểm soát sâu bệnh tự nhiên. Trong khi đó, ông Lê Công Huấn, canh tác 2,4 ha, cho biết việc chuyển đổi sang mô hình canh tác bảo tồn đa dạng sinh học và giảm phát thải carbon giúp giảm sự phụ thuộc vào phân bón và hóa chất nông nghiệp. Nhờ hệ sinh thái vườn cây được phục hồi và cân bằng hơn, người trồng cà phê vừa tiết kiệm chi phí, bảo vệ sức khỏe, vừa tăng sức chống chịu cho cây trồng trước thời tiết cực đoan.
Những lợi ích mà nông dân Lê Văn Mạnh và Lê Công Huấn chia sẻ không phải là trường hợp cá biệt. Theo Simexco Dak Lak, thu nhập của nông dân thu nhập thấp tham gia chuỗi giá trị cà phê và hồ tiêu bền vững của doanh nghiệp đã tăng hơn 100% so với năm đầu tiên tham gia, tính từ năm 2009 đến nay. Mô hình vườn cà phê sinh thái đa tầng, trồng xen cây ăn quả và cây che bóng, mang lại nguồn thu bổ sung ngoài cà phê, giúp ổn định và tăng tổng thu nhập qua từng năm. Đối với cà phê Fairtrade, nông dân nhận được giá tối thiểu ổn định và khoản phí Fairtrade khoảng 0,2 USD/kg để đầu tư cho cộng đồng, giúp thu nhập tăng khoảng 10% so với bán theo giá thông thường. Cà phê đạt chứng nhận 4C và Rainforest Alliance có thể không luôn được trả giá cao hơn nhiều, nhưng giúp nông dân bán được giá tốt hơn ngay cả khi thị trường biến động, nhờ có người mua cam kết bao tiêu.
Cùng với chuyển đổi phương thức canh tác, Đắk Lắk đang triển khai tái canh toàn bộ 17.046 ha cà phê già cỗi, năng suất thấp trong giai đoạn 2026-2030, theo Quyết định số 2091/QĐ-UBND ngày 6/7/2026. Kế hoạch được triển khai theo từng năm, gồm 3.698 ha trong năm 2026, 3.240 ha năm 2027, 3.292 ha năm 2028, 3.326 ha năm 2029 và 3.490 ha năm 2030. Thu nhập trên mỗi hecta sau tái canh dự kiến tăng từ 1,5-2 lần so với trước. Song song đó, cà phê đặc sản của Đắk Lắk cũng đang mở ra hướng đi mới, khi ngày 11/11/2026, Công ty TNHH Aeroco Coffee tại phường Ea Kao xuất khẩu chính ngạch container cà phê đặc sản đầu tiên sang thị trường Hoa Kỳ, với lô hàng 3,466 tấn, trị giá gần 120.000 USD.
Dự án BiC Coffee giai đoạn 2026-2029 vì vậy không chỉ là một dự án canh tác bền vững mà còn là bước đi chiến lược của Đắk Lắk trong việc nâng cao giá trị cà phê, từ bán nguyên liệu thô sang bán câu chuyện bền vững, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm với khí hậu. Khi Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu chính thức có hiệu lực vào cuối năm 2026, những nông hộ tham gia dự án, với dữ liệu dấu chân carbon được đo lường và chứng nhận đa dạng sinh học, sẽ là những người đầu tiên hưởng lợi từ cánh cửa thị trường đang mở ra, đồng thời góp phần khẳng định vị thế của cà phê Việt Nam trên bản đồ cà phê thế giới.
