Quản lý chất thải y tế theo hướng xanh: Trách nhiệm không thể đứng ngoài cánh cửa bệnh viện

Từ xử lý chất thải đến xây dựng cơ sở y tế xanh

Bệnh viện là nơi chăm sóc sức khỏe cho người dân, nhưng cũng là nơi phát sinh nhiều dòng chất thải đặc thù. Đằng sau mỗi hoạt động khám bệnh, điều trị, xét nghiệm hay chăm sóc người bệnh đều có thể phát sinh chất thải cần được quản lý theo những quy trình riêng.

Trong đó, chất thải lây nhiễm, chất thải nguy hại, nước thải y tế và chất thải rắn thông thường nếu không được kiểm soát chặt chẽ có thể gây tác động đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Bởi vậy, quản lý chất thải y tế ngày nay không còn đơn thuần là câu chuyện xử lý phần chất thải đã phát sinh. Yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát cả quá trình, từ nơi chất thải được tạo ra cho tới khi được thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý.

Trong Kế hoạch thực hiện Chiến lược, Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2025-2030, Bộ Y tế xác định quản lý chất thải y tế là một trong những nội dung quan trọng mà các cơ sở y tế cần tập trung triển khai.

Điểm đáng chú ý là định hướng này đặt quản lý chất thải trong mối quan hệ với mục tiêu xây dựng cơ sở y tế xanh và phát triển bền vững. Nói cách khác, một cơ sở y tế xanh không chỉ được nhìn từ cảnh quan sạch sẽ hay hệ thống xử lý chất thải phía sau bệnh viện, mà còn bắt đầu từ cách từng loại chất thải được phân loại ngay tại nơi phát sinh.

Theo định hướng của Bộ Y tế, các cơ sở y tế cần tăng cường quản lý chất thải trong toàn bộ quá trình hoạt động, từ phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển đến xử lý theo đúng quy định pháp luật. Đối với chất thải y tế nguy hại, việc tuân thủ nghiêm quy trình quản lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm và giảm tác động đến môi trường.

Trong khi đó, chất thải rắn thông thường cũng cần được phân loại ngay từ nguồn. Đây là một khâu tưởng như đơn giản nhưng lại có ý nghĩa trực tiếp đối với hiệu quả thu gom, xử lý, đồng thời góp phần giảm lượng chất thải phải tiêu hủy.

Giảm chất thải ngay từ nguồn mới là hướng đi bền vững

Một trong những thay đổi quan trọng trong tư duy quản lý chất thải y tế là không chỉ tập trung xử lý những gì đã phát sinh, mà phải tìm cách giảm lượng chất thải ngay từ đầu.

Bộ Y tế định hướng thúc đẩy các giải pháp giảm thiểu chất thải trong hoạt động chuyên môn thông qua sử dụng hợp lý vật tư y tế, tiết kiệm tài nguyên và từng bước áp dụng các mô hình quản lý phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa ở nhiều khía cạnh. Khi lượng chất thải phát sinh được kiểm soát tốt hơn, hệ thống thu gom và xử lý cũng giảm áp lực. Đồng thời, cơ sở y tế sử dụng hiệu quả hơn nguồn vật tư, tài nguyên và các nguồn lực dành cho công tác môi trường.

Tăng trưởng xanh trong lĩnh vực y tế vì thế không phải là một khái niệm nằm bên ngoài hoạt động chuyên môn. Nó có thể bắt đầu từ những việc rất cụ thể: sử dụng vật tư hợp lý, phân loại đúng loại chất thải, hạn chế phát sinh không cần thiết và kiểm soát tốt các dòng chất thải trong toàn bộ cơ sở.

Cùng với chất thải rắn, nước thải y tế cũng là một nội dung không thể xem nhẹ. Nước thải phải được xử lý theo đúng quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Để làm được điều đó, hệ thống xử lý cần được duy trì hoạt động ổn định, đồng thời thường xuyên kiểm tra, giám sát chất lượng nước thải.

Đây không chỉ là yêu cầu về kỹ thuật mà còn là một phần trong trách nhiệm của cơ sở y tế đối với môi trường và cộng đồng.

Bắc Ninh đặt rõ trách nhiệm trong thu gom, vận chuyển và xử lý

Tại Bắc Ninh, yêu cầu quản lý chất thải y tế nguy hại đã được cụ thể hóa tại Quyết định số 117/2025/QĐ-UBND, ban hành Quy định thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn y tế nguy hại trên địa bàn thành phố.

Quy định này áp dụng đối với nhiều nhóm cơ sở và tổ chức có liên quan, gồm cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có giấy phép hoạt động; cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe; cơ sở nghiên cứu, xét nghiệm, kiểm nghiệm, kiểm định, thử nghiệm y, dược; điểm khám bệnh, khu cách ly y tế có phát sinh chất thải rắn y tế nguy hại. Đồng thời, các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài có hoạt động liên quan đến thu gom, vận chuyển và xử lý loại chất thải này trên địa bàn thành phố cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Phạm vi thu gom, vận chuyển được xác định khá cụ thể, từ các cơ sở y tế đến cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại hoặc cơ sở xử lý cho cụm cơ sở y tế; đồng thời bao gồm việc vận chuyển từ các điểm khám bệnh, khu cách ly y tế, cơ sở y tế trực thuộc về bệnh viện, trung tâm y tế, trạm y tế quản lý trực tiếp.

Một yêu cầu quan trọng được đặt ra là các cơ sở y tế phải ký hợp đồng với cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại có Giấy phép môi trường, Giấy phép xử lý chất thải nguy hại do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp để thực hiện thu gom, vận chuyển.

Đối với các cơ sở xử lý tại chỗ, việc thu gom, vận chuyển chất thải rắn y tế nguy hại từ khu vực phát sinh, khu vực lưu giữ về địa điểm xử lý của chính cơ sở cũng phải bảo đảm các quy định về quản lý chất thải y tế.

Đáng chú ý, các bệnh viện, trung tâm y tế, trạm y tế và cơ sở y tế công lập được ưu tiên thực hiện chuyển giao chất thải rắn y tế nguy hại theo quy định. Trường hợp không ký được hợp đồng với cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý chất thải nguy hại, chất thải được vận chuyển đến các cơ sở y tế xử lý theo cụm để lưu giữ, chuyển giao và xử lý.

Việc chuyển giao theo mô hình cụm cũng phải được ghi chép trong sổ giao nhận chất thải y tế nguy hại theo mẫu quy định.

Những quy định này cho thấy quản lý chất thải y tế không thể chỉ dừng ở phạm vi một bệnh viện hay một cơ sở khám chữa bệnh. Đó là một chuỗi liên kết, trong đó mỗi khâu đều có trách nhiệm và nếu một mắt xích thực hiện không đúng, nguy cơ đối với cả hệ thống có thể gia tăng.

Công nghệ, con người và trách nhiệm cộng đồng

Để quản lý chất thải y tế theo hướng xanh, bên cạnh quy trình và quy định, yếu tố con người và công nghệ ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Theo kế hoạch của Bộ Y tế, các đơn vị cần tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý môi trường y tế, từng bước đổi mới phương thức quản lý theo hướng hiện đại, nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm và giảm phát thải.

Song song với công nghệ là công tác tuyên truyền, đào tạo. Cán bộ, nhân viên y tế cần được nâng cao nhận thức và thực hiện đúng quy trình phân loại, quản lý chất thải ngay từ nơi phát sinh.

Một môi trường y tế xanh, sạch và an toàn vì vậy không thể chỉ trông chờ vào bộ phận môi trường hoặc đơn vị xử lý chất thải. Đó phải là công việc có sự tham gia của toàn bộ cán bộ, nhân viên trong cơ sở y tế.

Một thao tác phân loại đúng, việc sử dụng hợp lý vật tư tiêu hao hay chủ động hạn chế một nguồn chất thải không cần thiết đều có thể trở thành một phần của quá trình giảm phát thải.

Ở cấp quản lý nhà nước, UBND thành phố Bắc Ninh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Y tế và các cơ quan liên quan tổ chức xây dựng cơ sở dữ liệu về quản lý chất thải rắn y tế nguy hại trên địa bàn thành phố; đồng thời kiểm tra, giám sát định kỳ và đột xuất quá trình thu gom, vận chuyển, xử lý.

UBND các xã, phường trên địa bàn cũng có trách nhiệm phối hợp với Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức kiểm tra việc thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn y tế nguy hại trong phạm vi quản lý.

Như vậy, trách nhiệm quản lý được đặt trên nhiều tầng, từ cơ sở phát sinh chất thải, đơn vị thu gom và xử lý đến cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương.

Quản lý chất thải y tế theo hướng xanh, xét cho cùng, không chỉ là câu chuyện xử lý an toàn những gì bệnh viện thải ra mỗi ngày. Đó còn là cách ngành y tế sử dụng nguồn lực tiết kiệm hơn, giảm phát sinh chất thải, kiểm soát ô nhiễm tốt hơn và tạo dựng môi trường khám, chữa bệnh an toàn cho cả người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.