Nữ Bí thư chi bộ biến lá sả bỏ đi thành sản phẩm thủ công mỹ nghệ

Giá nguyên liệu cói tăng cao, chị Nguyễn Thị Tú, Bí thư chi bộ thôn Thái Yên, xã Công Chính, đã tìm cách tận dụng những tàu lá sả vốn thường bị bỏ đi sau thu hoạch để làm nguyên liệu đan lát. Từ nguồn phụ phẩm sẵn có trên đồng ruộng, một dòng sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang hương thơm tự nhiên đang dần hình thành, mở thêm việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn.
nu-bi-thu-1-1795265633.jpg
Chị Nguyễn Thị Tú, Bí thư chi bộ thôn Thái Yên, xã Công Chính trực tiếp thử nghiệm kỹ thuật đan từ sợi lá sả đã qua sơ chế.

Từ nghề đan cói đến ý tưởng tận dụng lá sả

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Thái Yên, bà Mã Thị Thơm (SN 1970) ngồi bên những bó nguyên liệu, đôi tay thoăn thoắt luồn từng sợi, tạo hình cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Bị khuyết tật cả hai chân, việc đi lại gặp nhiều khó khăn, bà Thơm không có điều kiện làm ruộng hay tìm kiếm công việc tại các nhà máy. Bởi vậy, nghề đan lát tại nhà trở thành công việc phù hợp, giúp bà có thêm thu nhập và chủ động hơn trong cuộc sống.

img-20261121-202427-1795267515.jpg
Lá sả tưởi sau khi đưa về cần lựa chọn kỹ lưỡng sau mới đưa vào luộc

“Tôi bị khuyết tật đôi chân, đi lại khó khăn nên không thể làm ruộng hay xin đi làm công ty như người ta. Từ ngày chị Tú đưa nghề đan lát về thôn, tôi nhận nguyên liệu về nhà làm, vừa chủ động thời gian, vừa đỡ đần được kinh tế cho gia đình. Sợi lá sả mềm, dẻo, dễ đan hơn cả cói mà lại có mùi thơm dễ chịu nên ngồi làm cả ngày không thấy mệt. Mỗi ngày tranh thủ làm, tôi cũng đan được nhiều sản phẩm, có thêm đồng ra đồng vào trang trải cuộc sống, thấy mình vẫn còn có ích”, bà Thơm chia sẻ.

Bà Thơm là một trong những người đan có năng suất cao tại cơ sở của chị Nguyễn Thị Tú (SN 1981), Bí thư chi bộ thôn Thái Yên. Dù chỉ tranh thủ thời gian ở nhà để làm nghề, những lao động có tay nghề, đan nhanh vẫn có thể đạt thu nhập khoảng 3-4 triệu đồng/tháng. Với người lớn tuổi, phụ nữ không có điều kiện đi làm xa hay người khuyết tật, đây là khoản thu nhập đáng kể.

nu-bi-thu-2-1795265763.jpg
Sau công đoạn chọn lọc, luộc chín tới và phơi khô, sợi lá sả đạt độ mềm, dai, thuận tiện cho người thợ thao tác tạo hình.

Ít ai biết, để duy trì công việc này cho bà con, chị Tú đã có khoảng 5 năm tìm tòi, kết nối và tổ chức nghề đan lát thủ công mỹ nghệ tại địa phương. Trước đó, chị có 20 năm gắn bó với nghề dược sĩ, bán thuốc tại quê nhà. Trong quá trình tiếp xúc với người dân, chị nhận thấy nhiều lao động lớn tuổi, phụ nữ ở nhà chăm sóc gia đình hoặc người có hoàn cảnh sức khỏe hạn chế vẫn có nhu cầu làm việc nhưng khó tìm được công việc phù hợp.

Trong khi thanh niên phần lớn đi làm ăn xa, vào các nhà máy, khu công nghiệp, những người ở lại quê chủ yếu trông vào đồng ruộng với thu nhập không cao. Chị Tú nghĩ đến việc đưa một nghề thủ công về địa phương, tổ chức sản xuất theo hình thức gia công tại hộ gia đình để bà con có thể làm ngay tại nhà.

img-20261121-202422-1795267515.jpg
Sau khi luộc xong, lá sả được phơi khô rồi bỏ túi cất để giữ độ dẻo dai và hương thơm

Sau những chuyến đi tìm hiểu, kết nối đối tác, chị đưa nghề đan lát sử dụng nguyên liệu cói về thôn Thái Yên. Chị đứng ra nhận nguyên liệu, kết nối đầu ra, hướng dẫn kỹ thuật và phân chia công việc cho người dân. Bà con nhận hàng về nhà đan, hoàn thiện sản phẩm rồi giao lại cho cơ sở.

Cách làm này dần tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động. Người có tuổi, người sức khỏe hạn chế vẫn có thể tham gia sản xuất, chủ động sắp xếp thời gian phù hợp với công việc gia đình và đồng áng.

Thế nhưng, khi nghề đan lát đã đi vào ổn định, giá nguyên liệu cói tăng cao trong năm 2026 lại đặt ra bài toán mới về chi phí sản xuất. Nếu tiếp tục phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cói truyền thống, cơ sở sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì giá thành và bảo đảm thu nhập cho người lao động.

Chị Tú bắt đầu tìm kiếm những loại nguyên liệu khác có sẵn tại địa phương. Chị từng thử nghiệm với lá riềng nhưng chất lượng sau xử lý chưa đáp ứng yêu cầu về độ bền và tính thẩm mỹ.

nu-bi-thu-4-1795265810.jpg
Sản phẩm hộp đan có nắp làm từ lá sả giữ được màu sắc mộc mạc tự nhiên và mùi thơm dịu nhẹ đặc trưng.

Trong quá trình tìm tòi, chị chú ý đến những vùng trồng sả của người dân. Sau mỗi vụ thu hoạch, phần thân, củ được thu gom bán, còn những tàu lá dài thường bị cắt bỏ. Có những lá dài 70-80cm, tương đương kích thước loại cói ngắn, nếu xử lý phù hợp có thể trở thành nguyên liệu đan lát.

“Tôi thấy ở địa phương trồng sả khá nhiều, phần lá sau thu hoạch thường không được tận dụng. Trong khi đó, lá có chiều dài tương đối phù hợp với nghề đan. Tôi nghĩ nếu tìm được cách xử lý để lá đủ mềm, đủ dai thì có thể dùng thay thế một phần nguyên liệu cói”, chị Tú kể.

Ý tưởng ấy mở đầu cho những ngày chị tự mày mò thử nghiệm. Lá sả được thu gom về, lựa chọn, loại bỏ phần sâu, già rồi đem xử lý qua nhiều công đoạn. Những mẻ đầu tiên chưa thành công: lá phơi không đúng cách dễ giòn gãy, luộc quá lâu lại mềm nhũn, màu sắc sau sơ chế cũng chưa đạt yêu cầu.

Không có sẵn quy trình để tham khảo, chị phải tự điều chỉnh thời gian luộc, cách phơi và bảo quản. Sau nhiều lần thử, chị dần tìm ra cách làm phù hợp để lá sả giữ được độ dẻo, dai, thuận tiện cho người thợ thao tác.

Theo chị Tú, lá sau khi được chọn lọc sẽ đem luộc chín tới rồi phơi khô. Đây là công đoạn quan trọng, bởi nếu xử lý không đúng, nguyên liệu sẽ dễ gãy hoặc mất đi độ dai cần thiết. Khi khô hoàn toàn, lá được đóng túi, bảo quản chống ẩm mốc trước khi chuyển đến các hộ gia công.

Tận dụng phụ phẩm, mở thêm sinh kế

Từ những mẻ nguyên liệu thử nghiệm ban đầu, các sản phẩm làm từ lá sả dần thành hình. Cơ sở của chị Tú sử dụng nguyên liệu này để đan giỏ, khay và một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ phục vụ trang trí, sinh hoạt.

Điểm khác biệt dễ nhận thấy là màu sắc tự nhiên và mùi thơm đặc trưng của lá sả vẫn lưu lại trên sản phẩm sau khi hoàn thiện. Những chiếc giỏ, chiếc khay được tạo nên từ nguyên liệu quen thuộc của đồng ruộng mang dáng vẻ mộc mạc, gần gũi. Đây cũng là điểm khiến dòng sản phẩm mới có nét riêng so với những mặt hàng thủ công sử dụng nguyên liệu truyền thống.

nu-bi-thu-3-1795265851.jpg
Bên cạnh việc nghiên cứu nguyên liệu thay thế cói, cơ sở của chị Tú đang tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 lao động nông thôn theo hình thức nhận hàng về nhà gia công.

Để có nguồn nguyên liệu, cơ sở thu mua lá sả tươi của người dân với giá khoảng 2.000 đồng/kg. Sau khi lựa chọn, luộc, phơi khô và đóng gói, nguyên liệu được giao cho các hộ gia đình với giá 14.000 đồng/kg. Người nhận không phải thực hiện các công đoạn sơ chế mà chỉ việc đưa lá sả khô vào đan thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Cách tổ chức này giúp chị Tú chủ động hơn trong kiểm soát chất lượng nguyên liệu, đồng thời tạo điều kiện để người lao động tập trung vào công đoạn đan lát. Những người vốn đã quen với nghề đan cói cũng dễ dàng tiếp cận loại nguyên liệu mới, không phải bắt đầu lại từ đầu.

Hiện các sản phẩm từ lá sả đang được chị Tú hoàn thiện hồ sơ để đề nghị công nhận OCOP. Trong thời gian này, chị đã đưa sản phẩm tham gia một số hoạt động triển lãm, trưng bày, giới thiệu tại các sự kiện kết nối cung cầu ở miền Nam và một số tỉnh phía Bắc.

Dù chưa có cơ sở để nói về một thị trường tiêu thụ ổn định, những phản hồi bước đầu từ khách tham quan, người mua khá tích cực. Nhiều người chú ý đến mùi thơm tự nhiên của lá sả, nhận xét sản phẩm đẹp mắt và có nét riêng so với những mặt hàng thủ công thông thường.

nu-bi-thu-5-1795265895.jpg
Nhiều mẫu giỏ, khay đựng đồ từ lá sả của chị Tú mang đi trưng bày, giới thiệu tại các sự kiện kết nối cung cầu ở nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Với chị Tú, đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng cũng mới là bước đầu. Để sản phẩm có thể đi xa hơn, cơ sở vẫn cần tiếp tục hoàn thiện mẫu mã, chuẩn hóa chất lượng nguyên liệu và tìm kiếm những đối tác tiêu thụ phù hợp.

Ở phía người lao động, việc đưa lá sả vào sản xuất cũng mở thêm lựa chọn nguyên liệu cho nghề đan lát đã được duy trì suốt 5 năm qua. Hiện cơ sở tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 người. Phần lớn là người lớn tuổi, phụ nữ không có điều kiện đi làm xa hoặc những người sức khỏe hạn chế. Nhận nguyên liệu về nhà, họ chủ động sắp xếp thời gian, tranh thủ lúc nông nhàn hoặc sau khi hoàn thành việc gia đình để đan lát. Với những người có tay nghề và làm nhanh, thu nhập có thể đạt 3-4 triệu đồng/tháng.

Từ một ý tưởng nảy ra khi giá nguyên liệu tăng cao, chị Tú đã kết nối được ba khâu: người trồng sả, cơ sở sơ chế và những hộ gia đình làm nghề đan lát. Phần lá sau thu hoạch được thu gom, xử lý thành nguyên liệu, rồi qua bàn tay người thợ trở thành sản phẩm có giá trị sử dụng.

Hành trình ấy vẫn đang ở giai đoạn đầu, nhất là khi dòng sản phẩm lá sả còn phải chứng minh khả năng tiêu thụ và duy trì chất lượng trên thị trường. Nhưng từ những tàu lá từng bị bỏ đi, một hướng khai thác nguyên liệu mới đã được mở ra ngay trên đồng đất quê nhà. Với chị Tú, điều đáng quý là nghề đan lát tiếp tục được duy trì, những người như bà Thơm có việc làm và phần phụ phẩm nông nghiệp được trao thêm cơ hội trở thành hàng hóa.

Đăng ký đặt báo