Chuyển dịch năng lượng gắn với yêu cầu phát triển hạ tầng điện

Nhu cầu điện gia tăng cùng yêu cầu chuyển dịch năng lượng đang đặt ra bài toán đầu tư hạ tầng, cân đối nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế số.
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) phát biểu tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”.
Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) phát biểu tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững”. (Ảnh: QUỐC CƯỜNG)

Áp lực cung ứng điện trong quá trình chuyển dịch năng lượng

Tại Diễn đàn “Năng lượng cho phát triển bền vững” diễn ra chiều 19/11 tại TP.HCM, ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho biết cơ cấu nguồn điện và trách nhiệm bảo đảm cung ứng điện tại Việt Nam đang có sự phân tách nhất định. Theo đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) sở hữu hơn 36% tổng công suất đặt; Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng Việt Nam chiếm hơn 8%; Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam chiếm khoảng 2%. Tổng công suất từ ba tập đoàn nhà nước vào khoảng 48%, phần còn lại thuộc khu vực tư nhân và các dự án BOT.

Trong khi đó, trách nhiệm bảo đảm cung cấp điện liên tục đến người sử dụng cuối cùng chủ yếu do các tổng công ty phân phối điện thuộc EVN đảm nhận. Sự khác biệt giữa cơ cấu sở hữu nguồn phát và trách nhiệm cung ứng đặt ra yêu cầu phối hợp đồng bộ hơn trong vận hành hệ thống điện, nhất là khi nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng.

Sau quá trình tái cơ cấu, EVNSPC quản lý hạ tầng phân phối điện tại 8 tỉnh, thành phía Nam. Năm 2025, công suất phụ tải cực đại của đơn vị vượt 10.000 MW, phục vụ khoảng 8,7 triệu khách hàng. Đáng chú ý, nhu cầu điện tại Phú Quốc tăng gấp 17 lần so với năm 2014. Hệ thống đường dây 220 kV vượt biển Kiên Bình - Phú Quốc cùng trạm biến áp 220 kV Phú Quốc mới đóng điện đã góp phần nâng công suất cung cấp điện lên khoảng 6 lần, đáp ứng nhu cầu phát triển trong khoảng 10 năm tới.

Ở góc độ vận hành, các chỉ số độ tin cậy cung cấp điện của EVNSPC tiếp tục được cải thiện. Chỉ số SAIFI đạt 1,67 lần/khách hàng/năm, trong khi SAIDI ở mức 235 phút/khách hàng/năm. Tổn thất điện năng của đơn vị khoảng 3,5%, thấp hơn mức bình quân toàn quốc là 6%. Những kết quả này cho thấy yêu cầu nâng cấp lưới điện không chỉ nằm ở mở rộng công suất mà còn ở nâng cao hiệu quả vận hành và chất lượng cung cấp điện.

Một vấn đề khác là sự gia tăng nhanh của các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà. Theo thông tin tại diễn đàn, khu vực EVNSPC hiện có khoảng 5.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 693 MW; bên cạnh khoảng 44.000 hệ thống theo cơ chế giá FIT, tổng công suất khoảng 4.400 MW. Tổng công suất điện mặt trời trên địa bàn vào khoảng 5.000 MW, tương đương gần một nửa công suất phụ tải cực đại của khu vực.

Chuyển dịch năng lượng gắn với yêu cầu phát triển hạ tầng điện. (Ảnh minh hoạ)
Chuyển dịch năng lượng gắn với yêu cầu phát triển hạ tầng điện. (Ảnh minh hoạ)

Sự phát triển của nguồn điện mặt trời góp phần đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch. Tuy nhiên, đặc tính phụ thuộc thời tiết cũng tạo thêm thách thức cho công tác điều độ, vận hành hệ thống. Do đó, yêu cầu giám sát kỹ thuật, kiểm soát khả năng đấu nối và bảo đảm an toàn lưới điện cần được chú trọng, nhất là với các hệ thống điện mặt trời mái nhà đấu nối trung áp.

Đầu tư lưới điện đón nhu cầu mới

Cùng với yêu cầu tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo, nhu cầu đầu tư hạ tầng truyền tải và phân phối điện đang gia tăng. Giai đoạn 2021–2025, EVNSPC đã đầu tư khoảng 58.000 tỷ đồng cho hệ thống điện. Trong giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn dự kiến lên tới 96.000 tỷ đồng, cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước. Một trong những mục tiêu được đặt ra là đến năm 2028, toàn bộ lưới điện 110 kV đạt tiêu chí N-1, nhằm nâng cao khả năng vận hành an toàn và hạn chế gián đoạn cung cấp điện.

Bên cạnh các dự án phát triển lưới điện, EVNSPC cũng tập trung đầu tư chuyển đổi lưới điện một pha sang ba pha tại các khu vực miền Tây, phục vụ nhu cầu sản xuất, nuôi trồng thủy sản, chế biến nông sản và tiểu thủ công nghiệp. Hạ tầng điện tại các khu vực biển đảo như Trường Sa, Thổ Chu, Nam Du, An Sơn và Phú Quý cũng là những địa bàn cần tiếp tục được quan tâm đầu tư.

Đáng chú ý, nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu đang nổi lên như một yếu tố mới đối với quy hoạch và phát triển hạ tầng năng lượng. Theo ông Bùi Quốc Hoan, dự án trung tâm dữ liệu có quy mô lớn nhất đang triển khai tại Việt Nam có công suất khoảng 140 MVA. Trong khi đó, tổng nhu cầu đăng ký cấp điện cho loại hình này tại địa bàn EVNSPC quản lý đã tăng lên khoảng 4.000 MVA chỉ trong vài tháng.

Sự gia tăng nhanh của các dự án trung tâm dữ liệu cho thấy triển vọng phát triển của kinh tế số, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu tính toán kỹ về khả năng cung ứng điện trong dài hạn. Đặc biệt, khi giá điện là một trong những yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh cho thị trường trung tâm dữ liệu Việt Nam so với một số quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực, bài toán sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng trong nước cần được đặt ra song song với thu hút đầu tư.

Tại diễn đàn, ông Hoan cũng lưu ý nguy cơ Việt Nam có thể trở thành nơi cung cấp năng lượng giá rẻ cho các doanh nghiệp nước ngoài thông qua hoạt động cho thuê hạ tầng trung tâm dữ liệu, nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp. Ông dẫn ví dụ Malaysia yêu cầu các trung tâm dữ liệu tự bảo đảm 30% lượng điện tiêu thụ và cho rằng Việt Nam có thể nghiên cứu những cơ chế tương tự.

Từ yêu cầu phát triển năng lượng tái tạo đến làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu, hệ thống điện đang đứng trước nhiều áp lực mới về công suất, vốn và năng lực vận hành. Bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng, mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tăng khả năng tiếp nhận nguồn điện sạch và duy trì an ninh năng lượng trong dài hạn.

Đăng ký đặt báo