Nghề xây dựng thay đổi
Thị trường lao động đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh khi yêu cầu về năng suất, công nghệ và chất lượng nhân lực ngày càng cao. Trong quá trình đó, một bộ phận lao động có thể rơi vào tình trạng mất việc không hẳn vì thiếu nhu cầu tuyển dụng, mà do kỹ năng không còn phù hợp với yêu cầu mới.
Ngành xây dựng là một ví dụ rõ nét. Từ phương thức thi công truyền thống, doanh nghiệp đang từng bước ứng dụng thiết kế số, mô hình thông tin công trình (BIM), máy móc tự động, vật liệu mới và các tiêu chuẩn về công trình xanh. Những thay đổi này tạo thêm việc làm mới nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu người lao động phải liên tục cập nhật kỹ năng.
Xây dựng vốn là ngành sử dụng lượng lớn lao động phổ thông và lao động kỹ thuật. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, phát triển hạ tầng và yêu cầu nâng cao chất lượng công trình, cơ cấu việc làm trong ngành đang có sự thay đổi. Nếu trước đây một người lao động có thể tìm việc chủ yếu dựa vào sức khỏe và kinh nghiệm thi công, thì hiện nay nhiều vị trí yêu cầu thêm kiến thức về an toàn lao động, vận hành thiết bị, đọc bản vẽ kỹ thuật, sử dụng phần mềm hoặc làm việc với những công nghệ mới. Sự thay đổi này có thể tạo ra khoảng trống kỹ năng. Người lao động từng có nhiều năm kinh nghiệm nhưng thiếu kỹ năng công nghệ vẫn có nguy cơ gặp khó khăn khi doanh nghiệp thay đổi phương thức sản xuất.
Trong bối cảnh đó, đào tạo lại không chỉ là câu chuyện nâng cao tay nghề mà còn là một giải pháp phòng ngừa thất nghiệp kéo dài. Thay vì chờ đến khi người lao động mất việc mới hỗ trợ, chính sách việc làm cần hướng tới việc phát hiện sớm những nhóm có nguy cơ bị thay thế hoặc không còn phù hợp với yêu cầu tuyển dụng để tổ chức đào tạo, chuyển đổi kỹ năng.
Với lao động xây dựng, nội dung đào tạo lại có thể được thiết kế theo từng nhóm. Công nhân thi công có thể được bổ sung kỹ năng vận hành máy móc, thiết bị hiện đại, kỹ thuật thi công mới và an toàn lao động. Lao động kỹ thuật có thể học thêm các phần mềm thiết kế, quản lý tiến độ, giám sát công trình hoặc BIM.
Đây cũng là hướng giúp người lao động không nhất thiết phải rời khỏi ngành khi công việc cũ thu hẹp. Một công nhân có kinh nghiệm thực tế nếu được bổ sung kỹ năng phù hợp hoàn toàn có thể chuyển sang vị trí có yêu cầu cao hơn, thay vì bắt đầu lại từ đầu ở một lĩnh vực xa lạ.
Đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp
Điểm quan trọng nhất của đào tạo lại là phải gắn với nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Nếu chương trình đào tạo chỉ tập trung vào cấp chứng chỉ mà không xuất phát từ nhu cầu tuyển dụng, người lao động có thể mất thêm thời gian, chi phí nhưng vẫn khó tìm được việc làm. Ngành xây dựng cho thấy rõ yêu cầu này. Doanh nghiệp không chỉ cần thêm lao động, mà cần đúng người có kỹ năng phù hợp với từng công trình, từng công nghệ và từng vị trí việc làm.
Do đó, các cơ sở đào tạo, trung tâm dịch vụ việc làm và doanh nghiệp cần phối hợp xác định nhu cầu nhân lực, từ đó xây dựng các khóa học ngắn hạn, thực hành nhiều và có thể đưa người học trở lại công việc trong thời gian ngắn.
Chẳng hạn, một lao động xây dựng mất việc có thể được tư vấn đánh giá kỹ năng trước khi lựa chọn khóa học. Người có kinh nghiệm thi công có thể học thêm vận hành thiết bị; người có nền tảng kỹ thuật có thể được đào tạo về BIM hoặc giám sát công trình; người không còn phù hợp với công việc nặng có thể chuyển sang các vị trí hỗ trợ kỹ thuật, quản lý vật tư hoặc kiểm soát an toàn.
Cách tiếp cận này giúp giảm khoảng cách giữa đào tạo và tuyển dụng, đồng thời hạn chế tình trạng người lao động phải học lại quá nhiều nội dung đã biết. Về lâu dài, đào tạo lại cần được xem là một cấu phần quan trọng của chính sách việc làm. Bảo hiểm thất nghiệp không chỉ có ý nghĩa hỗ trợ thu nhập khi người lao động mất việc mà còn hướng tới tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ học nghề để họ sớm quay trở lại thị trường.
Đặc biệt, khi các ngành kinh tế liên tục thay đổi bởi chuyển đổi số, tự động hóa và yêu cầu sản xuất xanh, khả năng học tập và chuyển đổi kỹ năng sẽ ngày càng quyết định khả năng duy trì việc làm của người lao động.
Với ngành xây dựng, đào tạo lại đúng hướng có thể giúp biến sự thay đổi công nghệ từ nguy cơ mất việc thành cơ hội nâng cao tay nghề. Người lao động được trang bị kỹ năng mới sẽ có thêm lựa chọn việc làm, còn doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn nhân lực đã có kinh nghiệm thực tế nhưng được bổ sung năng lực phù hợp.
Đây cũng là cách để chính sách việc làm chuyển từ hỗ trợ người lao động sau khi thất nghiệp sang chủ động nâng cao khả năng thích ứng, góp phần giảm thất nghiệp và duy trì sự ổn định của thị trường lao động/.
