Có nghề mới sau khi thất nghiệp
Mất việc thường kéo theo áp lực về thu nhập, đặc biệt với những lao động đã có tuổi hoặc làm công việc đang thu hẹp nhu cầu tuyển dụng. Trong giai đoạn này, khoản trợ cấp thất nghiệp có thể giúp người lao động trang trải cuộc sống trước mắt, nhưng để trở lại thị trường lao động bền vững, một công việc mới vẫn là điều quan trọng hơn. Đây cũng là lý do chính sách bảo hiểm thất nghiệp ngày càng được định hướng theo hướng hỗ trợ người lao động chủ động tìm việc, thay vì chỉ nhận trợ cấp trong thời gian thất nghiệp.
Theo Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, hỗ trợ người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề tiếp tục là một trong các chế độ của bảo hiểm thất nghiệp, bên cạnh tư vấn, giới thiệu việc làm và trợ cấp thất nghiệp. Người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, nếu có nhu cầu học nghề, có thể nộp hồ sơ đề nghị hỗ trợ tại trung tâm dịch vụ việc làm nơi đang giải quyết chế độ. Sau khi được xem xét, người lao động được hỗ trợ chi phí đào tạo theo quy định.
Trên thực tế, không ít người lao động chỉ biết đến bảo hiểm thất nghiệp như một khoản trợ cấp tạm thời sau khi chấm dứt hợp đồng lao động. Quyền được tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm và hỗ trợ học nghề vì thế chưa được quan tâm đúng mức.
Anh Nguyễn Văn Thuận (Hà Nội) từng rơi vào hoàn cảnh như vậy. Ở tuổi 45, anh mất việc khi doanh nghiệp gặp khó khăn và phải tạm dừng hoạt động. Khoảng thời gian đầu, điều khiến anh lo lắng nhất là chưa biết tìm công việc gì mới để bảo đảm thu nhập cho gia đình. Khi đến Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội làm thủ tục hưởng bảo hiểm thất nghiệp, anh được cán bộ tư vấn về chính sách hỗ trợ học nghề. Thay vì chỉ chờ tìm một công việc tương tự công việc cũ, anh quyết định thử sức với nghề kỹ thuật xoa bóp, bấm huyệt. Sau khóa học, anh tiếp tục dành thời gian thực hành trên người thân, bạn bè. Nhận được phản hồi tích cực, anh mạnh dạn mở cửa hàng trị liệu, đồng thời nhận thêm dịch vụ tại nhà. Công việc dần có khách ổn định, tạo nguồn thu nhập cho gia đình. “Nhờ học nghề, tôi không chỉ tự tạo việc làm, bảo đảm thu nhập cho bản thân mà còn hiểu thêm về sức khỏe để chăm sóc tốt hơn cho những người thân trong gia đình”, anh Thuận chia sẻ.
Một trường hợp khác là chị Nguyễn Thị Hương, từng có hơn 20 năm làm truyền thông tại một doanh nghiệp. Khi công ty gặp khó khăn về tài chính và phải tinh giản nhân sự, chị thuộc diện nghỉ việc.
Ở tuổi gần 50, việc bắt đầu một nghề mới khiến chị không khỏi băn khoăn, nhất là khi còn phải nuôi hai con nhỏ. Tuy nhiên, chị nhận thấy tìm một công việc truyền thông mới với mức thu nhập tương đương trước đây không dễ dàng.
Sau khi được tư vấn tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, chị quyết định chuyển hướng sang học pha chế đồ uống. Nhờ được hỗ trợ chi phí đào tạo từ Quỹ bảo hiểm thất nghiệp, chị hoàn thành khóa học sơ cấp và bắt đầu mở cửa hàng kinh doanh đồ uống.
Từ những trường hợp như anh Thuận và chị Hương, có thể thấy hỗ trợ học nghề không chỉ mang ý nghĩa giúp người lao động có thêm một khoản hỗ trợ trong thời gian thất nghiệp. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để họ thay đổi hướng đi khi công việc cũ không còn phù hợp.
Đào tạo phải sát nhu cầu thị trường
Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Sở Nội vụ Hà Nội), để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người lao động, từ năm 2025, trên địa bàn Hà Nội có 16 cơ sở đăng ký đào tạo nghề cho người hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Các ngành nghề khá đa dạng, từ kỹ thuật chế biến món ăn, pha chế đồ uống, làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, lái xe đến tin học văn phòng, công nghệ thông tin, kế toán, bán hàng, chăm sóc da, gội đầu dưỡng sinh, phun thêu thẩm mỹ... Thời gian đào tạo phổ biến khoảng 2,5-3 tháng. Sau khóa học, người lao động được cấp chứng chỉ đào tạo thường xuyên hoặc chứng chỉ sơ cấp, qua đó có thêm cơ sở để tìm việc hoặc tự tạo việc làm.
Những nghề được nhiều người lựa chọn cũng khá sát với nhu cầu việc làm thực tế, như kỹ thuật nấu ăn, pha chế đồ uống, làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, lái xe, tin học văn phòng... Tuy nhiên, số người chủ động học nghề vẫn còn khiêm tốn so với tổng số người hưởng trợ cấp thất nghiệp. Điều này cho thấy một bộ phận người lao động vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của đào tạo nghề trong quá trình quay trở lại thị trường lao động.
Ông Lê Quang Trung, chuyên gia lao động, việc làm, cho rằng hiệu quả của chính sách bảo hiểm thất nghiệp không nên chỉ được nhìn qua số người nhận trợ cấp. Quan trọng hơn là có bao nhiêu người được hỗ trợ tìm việc, duy trì việc làm hoặc nhanh chóng quay trở lại thị trường lao động. Theo ông Trung, cùng với giải quyết trợ cấp thất nghiệp, cần tiếp tục đẩy mạnh tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, kết nối cung - cầu lao động, hỗ trợ học nghề và đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng. “Đây mới là những giải pháp mang tính bền vững, giúp người lao động nâng cao khả năng thích ứng trước sự thay đổi của thị trường, rút ngắn thời gian thất nghiệp và hạn chế nguy cơ tái thất nghiệp”, ông Trung nhận định.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, tự động hóa và yêu cầu tuyển dụng liên tục thay đổi, khoảng thời gian thất nghiệp cũng có thể trở thành thời điểm để người lao động bổ sung kỹ năng hoặc chuyển sang một nghề phù hợp hơn. Để chính sách phát huy hiệu quả, theo ông Trung, đào tạo cần gắn chặt với nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế. Sự phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm và doanh nghiệp sẽ giúp người lao động được đào tạo đúng kỹ năng thị trường đang cần. Khi đó, bảo hiểm thất nghiệp không chỉ giúp người lao động vượt qua khoảng trống thu nhập sau khi mất việc mà còn tạo thêm cơ hội để họ chủ động thay đổi nghề nghiệp, tìm được việc làm mới và giảm nguy cơ rơi trở lại vòng xoáy thất nghiệp./.
