Trong khuôn khổ webinar về phát triển cà phê bền vững, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Nông nghiệp và Chương trình Nescafé Plan Vietnam, Trưởng đại diện Nestlé Việt Nam tại Tây Nguyên, cho biết EUDR đang tạo ra những yêu cầu mới đối với ngành cà phê toàn cầu. Tuy nhiên, đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để nâng cao tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và sức cạnh tranh của cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Xây dựng vùng nguyên liệu minh bạch, đáp ứng EUDR
Để đáp ứng các quy định mới của Liên minh châu Âu, Nestlé Việt Nam đang mở rộng vùng nguyên liệu bền vững thông qua chương trình Nescafé Plan. Đến năm 2026, số hộ nông dân tham gia chương trình dự kiến tăng từ khoảng 23.000 lên 26.000 hộ.
Song song với việc mở rộng diện tích, doanh nghiệp tập trung xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn về chất lượng, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc.
Một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng cơ sở dữ liệu định vị vùng trồng bằng công nghệ Polygon Mapping. Thay vì chỉ ghi nhận một điểm GPS, toàn bộ ranh giới của từng vườn cà phê được đo đạc dưới dạng đa giác (polygon), giúp xác định chính xác diện tích và vị trí canh tác.
Đến nay, hơn 40.000 polygon đã được hoàn thành tại Đắk Nông và Lâm Đồng, đồng thời tiếp tục được triển khai tại Đắk Lắk và Gia Lai. Đây là cơ sở quan trọng để chứng minh vùng nguyên liệu không liên quan đến hoạt động phá rừng sau mốc thời gian quy định của EUDR.
Cùng với đó, Nestlé Việt Nam chuẩn hóa dữ liệu nông hộ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc kết nối từ người trồng, điểm thu mua, nhà máy chế biến đến khách hàng xuất khẩu.
Doanh nghiệp cũng tiến hành đánh giá rủi ro theo yêu cầu EUDR thông qua việc kiểm tra thông tin quyền sử dụng đất, đối chiếu dữ liệu vệ tinh, đánh giá nguy cơ mất rừng và xây dựng hồ sơ thẩm định.
Ngoài các giải pháp kỹ thuật, chương trình còn tập trung đào tạo nông dân về ghi chép nhật ký canh tác, cập nhật quy định EUDR và nâng cao nhận thức về tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.
Theo ông Phạm Phú Ngọc, EUDR không phải là một chứng nhận được cấp một lần mà yêu cầu dữ liệu phải được cập nhật và đánh giá thường xuyên. Vì vậy, Nestlé Việt Nam tiếp tục duy trì và nâng cấp chứng nhận 4C theo phiên bản mới, đồng thời thực hiện đánh giá EUDR hằng năm.
Nông nghiệp tái sinh - nền tảng giảm phát thải
Theo đại diện Nestlé Việt Nam, xu hướng tiêu dùng hiện nay ngày càng ưu tiên các sản phẩm có dấu chân carbon thấp. Vì vậy, doanh nghiệp xác định giảm phát thải khí nhà kính là một trong những trụ cột của chiến lược Net Zero toàn cầu đối với ngành cà phê.
Thông qua chương trình Nescafé Plan, nông dân được hướng dẫn áp dụng các nguyên tắc nông nghiệp tái sinh như cải thiện sức khỏe đất, tăng hàm lượng hữu cơ trong đất, hạn chế cày xới, bảo tồn đa dạng sinh học, trồng cây che bóng, phát triển các mô hình xen canh hợp lý và sử dụng nước hiệu quả.
Theo lộ trình công bố, Nestlé đặt mục tiêu giảm 20% phát thải vào năm 2025, 50% vào năm 2030 và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong đó, giảm phát thải từ phân bón được xác định là giải pháp ưu tiên bởi đây là nguồn phát thải lớn nhất trong sản xuất cà phê.
Thông qua hướng dẫn bón phân cân đối theo nhu cầu cây trồng, đúng thời điểm sinh trưởng, tăng sử dụng phân hữu cơ và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, nhiều mô hình đã giảm khoảng 20% lượng phân bón hóa học nhưng vẫn duy trì, thậm chí nâng cao năng suất.
Tiết kiệm nước tưới cũng là giải pháp quan trọng. Nông dân được hướng dẫn tưới theo nhu cầu sinh lý của cây thay vì theo tập quán. Đặc biệt, các giống cà phê mới do Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) nghiên cứu có khả năng kéo dài chu kỳ tưới lên khoảng 40 ngày, thay vì 25-30 ngày như trước.
Theo Nestlé Việt Nam, các giải pháp này có thể giúp giảm từ 40-60% lượng nước tưới, đồng thời tiết kiệm điện năng bơm nước và giảm phát thải khí nhà kính.
Hướng tới thị trường carbon và phát triển bền vững
Một nội dung đáng chú ý khác là việc theo dõi hàm lượng carbon hữu cơ trong đất (SOC) - chỉ số phản ánh sức khỏe đất và khả năng lưu trữ carbon của hệ sinh thái nông nghiệp. Từ năm 2023 đến 2025, Nestlé Việt Nam đã phân tích 364 mẫu đất, xây dựng bản đồ tích tụ carbon hữu cơ tại các địa phương triển khai chương trình.
Theo doanh nghiệp, việc gia tăng carbon hữu cơ thông qua che phủ đất, bổ sung vật liệu hữu cơ, trồng cây che bóng và hạn chế xáo trộn đất không chỉ giúp cải thiện độ phì nhiêu, tăng khả năng giữ nước mà còn góp phần hấp thụ carbon, giảm phát thải khí nhà kính và tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero.
Bên cạnh đó, Nestlé Việt Nam đang xây dựng hệ thống MRV (Đo lường - Báo cáo - Thẩm định), áp dụng công cụ Cool Farm Tool để đo phát thải, quản lý dữ liệu nông hộ và theo dõi carbon trong đất nhằm chuẩn bị nền tảng tham gia thị trường tín chỉ carbon khi khung pháp lý hoàn thiện.
Tuy nhiên, theo ông Phạm Phú Ngọc, ưu tiên hiện nay của doanh nghiệp vẫn là giảm phát thải thực chất trong toàn bộ chuỗi giá trị thay vì chỉ tập trung tạo tín chỉ carbon.
"Việc tham gia thị trường carbon cần đảm bảo ba nguyên tắc: giảm phát thải thực chất là ưu tiên hàng đầu; đo lường, báo cáo và xác minh minh bạch theo tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời mang lại lợi ích công bằng cho người nông dân thông qua nguồn thu nhập bổ sung từ các thực hành nông nghiệp bền vững", ông nhấn mạnh.
Sau 15 năm triển khai, từ năm 2011 đến 2025, chương trình Nescafé Plan đã trở thành một trong những mô hình tiêu biểu về phát triển cà phê bền vững tại Việt Nam. Hiện có khoảng 23.000 hộ nông dân tham gia chương trình, năng suất cà phê tăng từ 2,2 tấn lên 3,7 tấn/ha, trong khi thu nhập của nhiều hộ tăng từ 30-150% nhờ áp dụng tái canh, tưới tiết kiệm nước, trồng xen và các thực hành nông nghiệp tái sinh.
Theo Nestlé Việt Nam, tri thức chính là "hạt giống" quan trọng nhất để xây dựng nền nông nghiệp bền vững. Khi người nông dân được tiếp cận khoa học kỹ thuật, được đồng hành và trao cơ hội, họ có thể tự nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện sinh kế, đồng thời góp phần tái sinh đất đai, hệ sinh thái và cộng đồng nông nghiệp trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng./.
