[Infographic] Ngành thép ghi nhận tăng trưởng hai chữ số, xuất khẩu vẫn nhiều lực cản

Nửa đầu năm 2026 đánh dấu sự khởi sắc rõ nét của ngành thép Việt Nam khi hầu hết các chỉ tiêu sản xuất và tiêu thụ đều tăng trưởng hai con số. Theo số liệu từ Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), sản lượng thép thô đạt 15,18 triệu tấn, tăng 26,9% so với cùng kỳ năm trước, trong khi lượng tiêu thụ đạt 14,81 triệu tấn, tăng 25,5%. Riêng xuất khẩu thép thô đạt 1,696 triệu tấn, tăng 5,3%, cho thấy nhu cầu thị trường vẫn được duy trì dù bối cảnh thương mại quốc tế còn nhiều biến động.

Đà tăng không chỉ xuất hiện ở thép thô mà còn lan rộng sang nhóm thép thành phẩm. Trong 6 tháng đầu năm, sản lượng thép thành phẩm đạt 18,21 triệu tấn, tăng 15,1%; lượng bán hàng đạt 17,95 triệu tấn, tăng 14,2% so với cùng kỳ năm 2025. Theo VSA, đa số các nhóm sản phẩm đều ghi nhận tăng trưởng tích cực, ngoại trừ tôn mạ và thép cán nguội (CRC) tiếp tục suy giảm về cả sản lượng lẫn tiêu thụ.

Nổi bật nhất là thép cuộn cán nóng (HRC), khi sản lượng sản xuất đạt 5,397 triệu tấn, tăng 41,9%, còn lượng tiêu thụ đạt 5,338 triệu tấn, tăng 36,8%. Đáng chú ý, xuất khẩu HRC tăng tới 62,2%, đạt 758 nghìn tấn, trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất của toàn ngành trong nửa đầu năm.

Bên cạnh đó, thép xây dựng cũng duy trì xu hướng tích cực với sản lượng đạt 7,69 triệu tấn, tăng 19,3%, trong khi lượng tiêu thụ đạt 7,64 triệu tấn, tăng 15,1%. Đối với ống thép hàn, sản lượng sản xuất đạt 1,28 triệu tấn, tăng 3,5%, còn bán hàng đạt 1,41 triệu tấn, tăng 5,2%.

Trái ngược với bức tranh trên, phân khúc thép dẹt vẫn chưa thoát khỏi khó khăn. Tôn mạ kim loại và sơn phủ màu chỉ đạt 2,361 triệu tấn sản xuất, giảm 14,4%; lượng bán hàng giảm 9,5%, trong đó xuất khẩu giảm tới 29,4%. Tương tự, thép cán nguội ghi nhận sản lượng sản xuất 1,477 triệu tấn, giảm 6,2%, còn tiêu thụ giảm 3,6%.

Về thị phần, nhóm 5 doanh nghiệp sản xuất thép thô lớn nhất chiếm 83,2% toàn ngành. Hòa Phát tiếp tục dẫn đầu với 46% thị phần, theo sau là Formosa (20,5%), VAS (10,3%), Thép Miền Nam (3,6%) và VinaKyoei (2,8%). Ở mảng thép xây dựng, Hòa Phát chiếm 35,84% thị phần, trong khi VNSteel đứng thứ hai với 12,06%. Đối với tôn mạ, Hoa Sen tiếp tục giữ vị trí số một với 27,8%, kế đến là Tôn Đông Á và Nam Kim.

Dù kết quả kinh doanh khả quan, ngành thép vẫn chịu áp lực lớn từ biến động chi phí đầu vào. Theo VSA, giá quặng sắt bình quân 6 tháng đầu năm đạt 104,7 USD/tấn, tăng 4,1% so với cùng kỳ năm trước, còn giá than mỡ luyện cốc tăng mạnh 27,9%, lên 237,6 USD/tấn. Giá thép phế liệu bình quân cũng tăng 6,8%, đạt 379,3 USD/tấn, trong khi chi phí vận tải biển duy trì ở mức cao.

Diễn biến này khiến giá thép xây dựng trong nước phải điều chỉnh tăng từ 4 đến 6 lần trong nửa đầu năm, với tổng mức tăng 1.200-1.450 đồng/kg, tương đương khoảng 10-13% so với cùng kỳ năm 2025. Giá thép bình quân đạt 548,9 USD/tấn, tăng 12,7%.

Ở góc độ thương mại, Việt Nam nhập khẩu khoảng 7,73 triệu tấn sắt thép trong 6 tháng đầu năm với kim ngạch hơn 5,61 tỷ USD, tăng 2,84% về lượng và 4,56% về giá trị. Trung Quốc tiếp tục là thị trường cung cấp thép lớn nhất, chiếm gần một nửa tổng lượng nhập khẩu. Trong khi đó, xuất khẩu thép thành phẩm đạt 5,54 triệu tấn, giảm 1,79%, với giá trị đạt 3,701 tỷ USD, giảm 0,3%, khiến cán cân thương mại thép thâm hụt khoảng 2,3 triệu tấn, tương ứng hơn 1,9 tỷ USD.

Áp lực đối với ngành còn gia tăng khi các thị trường xuất khẩu liên tục áp dụng hoặc điều tra các biện pháp phòng vệ thương mại. EU đã điều chỉnh giảm hạn ngạch thép dành cho Việt Nam xuống khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm. Tại Hoa Kỳ, Bộ Thương mại (DOC) công bố mức thuế chống bán phá giá sơ bộ lên tới 121,97-130,77% đối với thép cốt bê tông của Việt Nam. Australia, Ukraine và Ai Cập cũng lần lượt triển khai các cuộc điều tra hoặc áp dụng biện pháp phòng vệ đối với nhiều mặt hàng thép xuất xứ Việt Nam. Trong khi đó, Nam Phi đưa Việt Nam ra khỏi phạm vi áp dụng thuế tự vệ đối với thép cuộn chống ăn mòn do lượng xuất khẩu chưa vượt ngưỡng quy định.

Theo thống kê của VSA, từ năm 2004 đến hết tháng 5/2026, thép xuất khẩu của Việt Nam đã đối mặt với 93 vụ việc phòng vệ thương mại từ nước ngoài. Trong nước, đến cuối tháng 6/2026, cơ quan chức năng đã khởi xướng điều tra 13 vụ việc liên quan đến thép nhập khẩu và đang tiếp tục triển khai các cuộc rà soát, điều tra nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng cho ngành thép. Điều này cho thấy, bên cạnh động lực tăng trưởng từ nhu cầu thị trường, doanh nghiệp thép Việt Nam sẽ còn phải thích ứng với những thách thức ngày càng lớn về thương mại và cạnh tranh quốc tế.