Thêm dư địa tăng trưởng từ tháo gỡ mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 8/2026 diễn ra chiều 3/9, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết xuất khẩu nông sản đang ghi nhận những chuyển biến tích cực. Trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu nông sản ước đạt khoảng 49,3 tỷ USD, trong khi riêng tháng 8 có sự đột biến.
Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, kết quả này phản ánh nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng toàn ngành trong việc triển khai chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, đồng thời xử lý những khó khăn phát sinh trong quá trình sản xuất và xuất khẩu.
Trong nhóm các mặt hàng có giá trị cao, sầu riêng đang giữ vị trí đáng chú ý. Việt Nam hiện có khoảng 200.000 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 2,08 triệu tấn. Nếu năm 2021, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này mới đạt khoảng 177 triệu USD thì đến năm 2025 đã tăng lên 3,85 tỷ USD. Sự tăng trưởng nhanh trong vài năm qua đưa sầu riêng trở thành một trong những sản phẩm chủ lực của ngành trồng trọt, đóng góp khoảng 40% giá trị xuất khẩu của lĩnh vực này.
Tuy nhiên, thị trường sầu riêng cũng đang đứng trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và khả năng kiểm soát nguồn gốc. Đây là lý do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung xử lý những vấn đề liên quan đến vùng trồng, cơ sở đóng gói và dữ liệu sản xuất.
Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc triển khai truy xuất nguồn gốc trên hệ thống chuyển đổi số của Bộ từ ngày 1/7. Thông qua hệ thống này, khách hàng trong nước và quốc tế có thể tiếp cận thông tin về quá trình sản xuất, chăm sóc, tưới tiêu, sử dụng phân bón, thu hoạch và đóng gói sản phẩm.
Theo Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp, việc số hóa thông tin giúp tăng tính minh bạch của sản phẩm, qua đó tạo thêm niềm tin đối với người mua, đặc biệt là khách hàng quốc tế. Các tham tán thương mại của Mỹ và Trung Quốc cũng đánh giá cao việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường lần đầu triển khai truy xuất nguồn gốc trên hệ thống số. "Đây là những việc thời gian qua Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai để đảm bảo tăng cường xuất khẩu và nâng giá trị sầu riêng lên", ông Điệp cho hay.
Cùng với truy xuất nguồn gốc, việc cấp mã số vùng trồng cũng được tháo gỡ theo hướng tăng phân cấp cho địa phương. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã trình Chính phủ Nghị quyết 36 nhằm xử lý các khó khăn trong cấp mã số vùng trồng đối với các loại cây trồng.
Đáng chú ý, cấp phường, xã được giao thực hiện cấp mã vùng trồng và mã cơ sở đóng gói. Cơ chế mới cũng tạo thuận lợi hơn cho các vùng trồng xen canh, vốn trước đây gặp không ít trở ngại trong quá trình hoàn thiện thủ tục.
Những nỗ lực này đã mang lại kết quả cụ thể trong quá trình làm việc với phía Trung Quốc. Sau chuyến công tác của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường tại Trung Quốc ngày 14/8, Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã cấp thêm 567 mã vùng trồng sầu riêng của Việt Nam, đưa tổng số mã vùng trồng lên hơn 1.800.
Hiện Việt Nam có khoảng 1.599 mã vùng trồng sầu riêng cùng 281 cơ sở đóng gói. Đây được xem là nền tảng quan trọng để khơi thông hoạt động xuất khẩu trong những tháng cuối năm. Trong 8 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt khoảng 1,95 tỷ USD. Riêng Trung Quốc đóng góp khoảng 1,85 tỷ USD, tương đương khoảng 95% tổng kim ngạch. Với kết quả này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu đưa xuất khẩu sầu riêng năm nay ít nhất trở lại mức 3,85 tỷ USD của năm 2025, đồng thời hướng tới khoảng 4 tỷ USD.
Mở thêm thị trường, nâng chất lượng để giảm phụ thuộc
Dù có tốc độ tăng trưởng mạnh, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho rằng ngành sầu riêng vẫn còn nhiều hạn chế cần xử lý. Một trong những vấn đề lớn là diện tích tăng nhanh nhưng chưa phải ở đâu cũng gắn với tổ chức chuỗi giá trị. Một số địa phương còn phát triển vùng trồng theo hướng tự phát, chưa gắn chặt với điều kiện đất đai, nguồn nước và khả năng kết nối từ sản xuất tới logistics, xuất khẩu.
Áp lực từ thị trường nhập khẩu cũng ngày càng lớn khi các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu sản xuất liên tục được nâng lên. Trong khi đó, Việt Nam phải cạnh tranh với những quốc gia như Malaysia, Thái Lan và các nước trong khu vực đang đẩy mạnh sản phẩm và chính sách xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc.
Để tạo dư địa phát triển dài hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường định hướng mở rộng thị trường, giảm sự phụ thuộc vào một đầu ra. Các thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Australia và New Zealand được xác định là những điểm đến cần tiếp tục xúc tiến.
Trong tháng 7, Ấn Độ đã đồng ý cho Việt Nam xuất khẩu sầu riêng. Với quy mô dân số lớn và nhu cầu tiêu dùng được đánh giá còn nhiều tiềm năng, thị trường này được kỳ vọng mở thêm không gian tăng trưởng cho doanh nghiệp và người trồng.
"Trong tháng 7, phía Ấn Độ đã đồng ý cho Việt Nam xuất khẩu sầu riêng sang Ấn Độ. Đây là một thị trường tỷ dân và có nhu cầu rất lớn thời gian tới, đặc biệt có những khách hàng siêu giàu. Chúng tôi đang triển khai mở rộng thị trường xuất khẩu sang Ấn Độ", Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp cho biết.
Cùng với mở rộng thị trường, ngành hàng cần tổ chức lại vùng nguyên liệu theo hướng bền vững, phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nước và khí hậu. Hạ tầng vùng sản xuất cũng cần được kết nối đồng bộ với hệ thống sơ chế, chế biến, bảo quản, tiêu thụ và xuất khẩu.
Việc nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến, sầu riêng đông lạnh cũng được xem là hướng đi quan trọng nhằm đa dạng hóa sản phẩm và hạn chế áp lực đối với xuất khẩu quả tươi. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay tỷ lệ thất thoát trong quá trình từ sản xuất đến lưu thông còn cao do hệ thống nhà máy sơ chế, chế biến và bảo quản chưa đáp ứng đầy đủ. Do đó, việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nhà máy, kho lạnh và cơ sở bảo quản tại các vùng nguyên liệu tập trung sẽ góp phần giữ chất lượng sản phẩm, giảm hao hụt và nâng giá trị hàng hóa.
Bên cạnh đó, năng lực kiểm nghiệm cũng cần được nâng lên để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng nghiêm ngặt của thị trường nhập khẩu. Việt Nam đang mở rộng hệ thống phòng thí nghiệm, tăng khả năng kiểm tra các chỉ tiêu như cadimi, vàng ô và những tiêu chí kỹ thuật khác theo yêu cầu của từng thị trường.
Trong quá trình đàm phán với Trung Quốc, phía nước này đã đồng ý cho 52 phòng kiểm nghiệm sản phẩm của Việt Nam đáp ứng các điều kiện phục vụ xuất khẩu. Đây là cơ sở để kiểm soát chất lượng hàng hóa tốt hơn trước khi đưa ra thị trường quốc tế.
"Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục làm việc với cơ quan chức năng để phát triển thêm nhiều phòng kiểm nghiệm đáp ứng được yêu cầu kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trước khi xuất khẩu", ông Điệp khẳng định.
