Hội nghị là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, địa phương, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất cùng nhìn nhận những cơ hội, thách thức đặt ra đối với ngành hàng sầu riêng; đồng thời tìm kiếm các giải pháp nâng cao chất lượng, giá trị, sức cạnh tranh và hướng tới phát triển một hệ sinh thái sầu riêng bền vững, minh bạch, đáp ứng ngày càng cao yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế.
Tham dự hội nghị, về phía các bộ, ngành Trung ương có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng; nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan; đại diện lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương.
Hội nghị có sự tham dự của lãnh đạo chính quyền các tỉnh Champasak, Salavan, Attapeu (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào); lãnh đạo các tỉnh, thành phố Đà Nẵng, Gia Lai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang, Quảng Ngãi, Hưng Yên.
Tại tỉnh Đắk Lắk có Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hữu Huy; Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Phúc Bình Niê Kdăm; Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đào Mỹ cùng lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị hữu quan.
Hội nghị thu hút đông đảo các nhà khoa học, tổ chức quốc tế, hiệp hội và hơn 100 hợp tác xã, doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu sầu riêng trên cả nước.
Từ vùng sản xuất lớn đến yêu cầu xây dựng chuỗi giá trị bền vững
Đắk Lắk hiện là một trong những vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm của Việt Nam. Năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 41.000 ha sầu riêng, trong đó diện tích cho sản phẩm hơn 26.000 ha, sản lượng đạt 446.214 tấn. Dự kiến năm 2026, sản lượng sầu riêng của tỉnh đạt khoảng 500.000 tấn.
Đến nay, Đắk Lắk có 280 mã số vùng trồng được phê duyệt với diện tích khoảng 7.500 ha; 253 mã số vùng trồng với diện tích khoảng 6.532 ha đang chờ phê duyệt. Toàn tỉnh có 41 cơ sở đóng gói quả tươi xuất khẩu được phê duyệt, cùng 16 cơ sở đóng gói sầu riêng đông lạnh.
Những con số trên cho thấy quy mô ngành hàng sầu riêng của Đắk Lắk ngày càng lớn, đóng góp quan trọng vào sự phát triển của nông nghiệp địa phương cũng như ngành hàng sầu riêng Việt Nam.
Năm 2025, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam đạt khoảng 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm 2024. Trong đó, Trung Quốc tiếp tục là thị trường xuất khẩu chủ yếu của sầu riêng Đắk Lắk, chiếm khoảng 70% tổng sản lượng dự kiến của tỉnh.
Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh, ngành hàng sầu riêng đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ về phương thức sản xuất, quản lý chất lượng và tổ chức thị trường.
Thực tế cho thấy, sản xuất sầu riêng ở một số nơi vẫn còn manh mún; mối liên kết giữa vùng trồng, cơ sở đóng gói và doanh nghiệp chưa thật sự chặt chẽ. Một số chủ thể chưa duy trì đầy đủ các yêu cầu về quy trình sản xuất, kiểm soát sinh vật gây hại, ghi chép nhật ký sản xuất và truy xuất nguồn gốc.
Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng nâng cao yêu cầu kỹ thuật, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Việc Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) siết chặt kiểm tra dư lượng kim loại nặng Cadimi (Cd) và chất màu Vàng O (Auramine O) từ năm 2024 đến nay đặt ra áp lực lớn đối với toàn bộ chuỗi giá trị sầu riêng.
Cùng với đó là những hạn chế về năng lực kiểm định tại chỗ, hạ tầng kho lạnh, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu. Nếu không được giải quyết đồng bộ, những điểm nghẽn này có thể làm gia tăng áp lực tiêu thụ trong thời gian thu hoạch tập trung, ảnh hưởng đến giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm.
Từ thực tiễn đó, hội nghị đặt vấn đề không chỉ là làm thế nào để sản xuất được nhiều sầu riêng hơn, mà quan trọng hơn là sản xuất như thế nào để có chất lượng cao, tiêu thụ ổn định, nâng cao giá trị và phát triển lâu dài.
Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy nhấn mạnh, để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững và vươn xa, Đắk Lắk phải chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang kinh tế nông nghiệp; lấy chất lượng, hiệu quả, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực cốt lõi.
Trong quá trình đó, người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp phải được xác định là trung tâm, là chủ thể và là mục tiêu phục vụ.
Chính quyền Đắk Lắk không đứng ngoài những khó khăn của doanh nghiệp và người dân. Tỉnh sẽ chuyển mạnh từ quản lý sang phục vụ, kiến tạo; từ giải quyết phân tán sang quản trị bằng dữ liệu tổng hợp; lấy sự hài lòng, hiệu quả sản xuất kinh doanh và sự thịnh vượng của người dân làm thước đo cuối cùng.
Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng hệ sinh thái sầu riêng, trong đó các khâu từ sản xuất, thu hoạch, sơ chế, đóng gói, kiểm định, logistics, chế biến đến tiêu thụ phải được kết nối chặt chẽ, minh bạch và có khả năng kiểm soát.
Đẩy mạnh số hóa, chế biến sâu, mở rộng thị trường
Để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ sinh thái sầu riêng bền vững, Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Hữu Huy giao các sở, ban, ngành và địa phương tập trung triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trong đó, Đắk Lắk sẽ chú trọng thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp, khu công nghiệp và chợ đầu mối đã được quy hoạch; phát triển các trung tâm logistics, kho lạnh, nhà máy chế biến sâu và trung tâm kiểm định, chiếu xạ, qua đó gia tăng tối đa giá trị sản phẩm và giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong mùa vụ.
Tỉnh cũng đặt yêu cầu chuẩn hóa quy trình canh tác, ứng dụng công nghệ sinh học trong bảo quản, xây dựng các phòng thử nghiệm đạt chuẩn quốc tế, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc số minh bạch và khuyến khích ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, sản xuất và tiêu thụ.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng hệ thống dữ liệu mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”, phục vụ điều hành minh bạch, cảnh báo sớm và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.
Đồng thời, các sở, ngành, địa phương được yêu cầu tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, không để rào cản pháp lý làm chậm cơ hội của doanh nghiệp.
Tại hội nghị, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và đại diện các chủ thể trong chuỗi ngành hàng đã tập trung trao đổi về yêu cầu đối với vùng trồng, cơ sở đóng gói, thị trường nhập khẩu, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Nhiều vấn đề thực tiễn được đặt ra như việc thiếu phòng thử nghiệm kiểm định đạt chuẩn tại địa phương; hạ tầng kho lạnh và công nghệ chế biến sâu chưa tương xứng với tốc độ tăng trưởng sản lượng; yêu cầu triển khai bản đồ số, thiết bị giám sát vùng nguyên liệu, nhật ký sản xuất điện tử và mã QR truy xuất nguồn gốc.
Công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý tình trạng vi phạm, mượn mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và gian lận thương mại cũng được các đại biểu đặc biệt quan tâm, bởi đây là những vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng đề nghị toàn ngành cần chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy mùa vụ sang tư duy ngành hàng; từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị và xây dựng thương hiệu uy tín quốc gia.
Theo Thứ trưởng Võ Văn Hưng, cần thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 36 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, phân cấp gắn với trách nhiệm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận, đánh giá cao việc Đắk Lắk chủ động triển khai chiến dịch cao điểm 300 ngày đêm số hóa, chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết nối hệ thống truy xuất nguồn gốc, đồng thời đề nghị ngành hàng sầu riêng phải siết chặt quản lý chất lượng ngay từ gốc; đẩy mạnh chế biến sâu và logistics nhằm kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm, giảm áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời gian ngắn.
Đối với thị trường, Việt Nam cần tiếp tục giữ vững thị trường chiến lược Trung Quốc bằng chất lượng và nguồn cung ổn định; đồng thời chủ động khai thác các thị trường mới mở như Ấn Độ, tiếp tục thúc đẩy các thị trường tiềm năng, phát triển thị trường trong nước và các kênh phân phối hiện đại.
Từ những trao đổi tại diễn đàn có thể thấy, dư địa phát triển của ngành hàng sầu riêng Việt Nam còn rất lớn. Tuy nhiên, lợi thế về diện tích, sản lượng và thị trường sẽ chỉ thực sự trở thành giá trị bền vững khi được đặt trong một hệ sinh thái sản xuất - chế biến - logistics - thương mại đồng bộ, minh bạch và có trách nhiệm.
Với Đắk Lắk, nơi đang hình thành vùng sản xuất sầu riêng quy mô lớn của cả nước, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Việc nâng cao chất lượng vùng trồng, chuẩn hóa mã số, kiểm soát an toàn thực phẩm, đầu tư hạ tầng bảo quản và chế biến, đẩy mạnh số hóa và đa dạng hóa thị trường không chỉ nhằm giải quyết những yêu cầu trước mắt, mà còn tạo nền tảng để sầu riêng Đắk Lắk khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
Hội nghị Diễn đàn “Kết nối sản xuất, tiêu thụ sầu riêng – Hệ sinh thái sầu riêng bền vững” vì thế không chỉ là nơi kết nối cung - cầu, mà còn mở ra yêu cầu về một phương thức phát triển mới: lấy chất lượng làm nền tảng, công nghệ làm động lực, liên kết làm sức mạnh và thị trường làm định hướng. Đây là hướng đi cần thiết để ngành hàng sầu riêng chuyển từ tăng trưởng nhanh sang phát triển bền vững, nâng cao giá trị cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đóng góp ngày càng thiết thực vào nền kinh tế nông nghiệp của đất nước.
