Trong quá trình phát triển, du lịch ngày càng trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế Hội An nói riêng và thành phố Đà Nẵng nói chung. Đây là khu du lịch trọng điểm “thành phố đáng sống” và của cả nước, du lịch đã tạo nhiều việc làm, mở rộng dịch vụ và gia tăng giá trị cho các sản phẩm văn hóa địa phương. Đến Hội An mùa này chúng tôi có cảm tưởng phố cổ hình như lúc nào cũng như có lễ hội. Khách nườm nượp đủ sắc tộc, màu da.
Di sản tạo nên lợi thế khác biệt
Điểm mạnh nổi bật nhất của Hội An là nguồn tài nguyên du lịch văn hóa đặc sắc. Khu phố cổ với hệ thống nhà gỗ, hội quán, đình, chùa, giếng cổ, đường phố và các công trình kiến trúc có giá trị lịch sử tạo nên một không gian đô thị đặc biệt. Không phải ngẫu nhiên Hội An trở thành điểm đến quen thuộc trên bản đồ du lịch quốc tế.
Giá trị của Hội An không chỉ nằm ở những công trình vật thể mà còn được tạo nên bởi đời sống văn hóa được duy trì qua nhiều thế hệ. Những lễ hội truyền thống, nghề thủ công, nghệ thuật dân gian, phong tục tập quán, văn hóa ẩm thực và lối sống cộng đồng góp phần tạo cho điểm đến một bản sắc riêng.
Đây chính là lợi thế mà nhiều điểm du lịch khác khó có thể hình thành trong thời gian ngắn. Một khách du lịch đến Hội An không chỉ để tham quan một công trình cụ thể mà còn để trải nghiệm không gian sống, thưởng thức ẩm thực, đi bộ trong phố cổ, ngồi bên sông Hoài, tham gia các hoạt động văn hóa và khám phá vùng nông thôn chung quanh.
Lợi thế riêng có của phố cổ Hội An
Phố cổ Hội An có một lợi thế mà không phải điểm đến nào cũng có thể tạo dựng: một đô thị di sản vẫn hiện hữu trong đời sống đương đại. Giá trị của Hội An không chỉ nằm ở những ngôi nhà cổ, hội quán, đình, chùa hay những con phố rêu phong, mà còn ở cách di sản hòa vào nhịp sống của cộng đồng. Du khách đến đây có thể đi bộ giữa những dãy nhà cổ, thưởng thức ẩm thực, mua sắm hàng thủ công, mỹ nghệ, xem các hoạt động văn hóa và cảm nhận không gian phố thị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Nhiều nơi có công trình cổ, nhưng không dễ có được một tổng thể đô thị lịch sử tương đối nguyên vẹn, nơi kiến trúc, cảnh quan, văn hóa, nghề truyền thống và đời sống cư dân cùng tạo thành một sản phẩm du lịch thống nhất. Chính sự chân thực ấy tạo nên sức hấp dẫn riêng của Hội An.
Đây là lợi thế khó sao chép. Một khu phố có thể được xây dựng mới theo phong cách cổ, nhưng không thể nhanh chóng tạo ra chiều sâu lịch sử, ký ức cộng đồng và bản sắc đã tích tụ qua hàng trăm năm. Vì vậy, bảo tồn phố cổ chính là bảo vệ nền tảng quan trọng nhất cho sức hút và tăng trưởng du lịch Hội An.
Từ tham quan sang trải nghiệm
Xu hướng du lịch hiện nay đang thay đổi nhanh. Du khách ngày càng quan tâm đến trải nghiệm, chất lượng dịch vụ, văn hóa bản địa và những giá trị gắn với môi trường. Đây là cơ hội để Hội An mở rộng không gian tăng trưởng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào khu phố cổ.
Từ trung tâm đô thị, các sản phẩm du lịch có thể được kết nối với làng rau Trà Quế, làng gốm Thanh Hà, làng mộc Kim Bồng, vùng sông nước Cẩm Thanh, các làng quê ven đô và không gian biển. Mỗi địa điểm có thể trở thành một mắt xích trong chuỗi trải nghiệm liên hoàn.
Du khách có thể dành buổi sáng tham quan phố cổ, buổi chiều trải nghiệm làm nông nghiệp, học nghề thủ công, đạp xe qua làng quê và thưởng thức những món ăn địa phương. Những sản phẩm như vậy giúp kéo dài thời gian lưu trú, đồng thời phân bổ dòng khách ra nhiều khu vực thay vì tập trung quá mức vào một không gian.
Đặc biệt, du lịch nông nghiệp và du lịch cộng đồng mở ra khả năng kết hợp giữa bảo tồn văn hóa với tạo sinh kế. Người dân không chỉ cung cấp dịch vụ lưu trú, ăn uống mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm du lịch. Đà Nẵng trong 6 tháng đầu năm 2026 đón gần 9,8 triệu lượt khách du lịch, tăng 22,5% so với cùng kỳ; trong đó khách quốc tế gần 5,2 triệu lượt. trong đó Hội An là điểm nhấn của Thành phố.
Du lịch tạo sức lan tỏa cho kinh tế địa phương
Tác động kinh tế của du lịch không dừng lại ở doanh thu của khách sạn, nhà hàng hay các điểm tham quan. Một du khách đến Hội An còn tạo ra nhu cầu đối với vận tải, thực phẩm, hàng thủ công, thời trang, dịch vụ giải trí, hướng dẫn viên, nhiếp ảnh và nhiều ngành nghề khác.
Đặc biệt, sản phẩm OCOP, sản phẩm thủ công truyền thống và đặc sản địa phương có thêm thị trường khi gắn với du lịch. Một sản phẩm được du khách trải nghiệm trực tiếp tại nơi sản xuất thường có khả năng tạo ấn tượng và giá trị thương hiệu tốt hơn so với việc chỉ xuất hiện trên các kênh bán hàng thông thường.
Mô hình này nếu được tổ chức tốt sẽ hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu dùng. Người nông dân, nghệ nhân, hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp cùng tham gia, qua đó tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập.
Một lợi thế khác của Hội An là thương hiệu điểm đến đã được hình thành trong thời gian dài. Thương hiệu này giúp giảm chi phí quảng bá đối với từng sản phẩm riêng lẻ. Khi điểm đến có sức hút, các sản phẩm dịch vụ gắn với địa phương cũng có điều kiện tiếp cận du khách thuận lợi hơn.
Phát triển du lịch xanh để giữ lợi thế lâu dài
Tuy nhiên, du lịch cũng đặt ra những thách thức đối với một đô thị di sản. Lượng khách tăng nhanh có thể gây sức ép lên hạ tầng, giao thông, môi trường, nguồn nước, rác thải và không gian sống của cộng đồng. Nếu khai thác quá mức, chính những giá trị làm nên sức hấp dẫn của Hội An có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, hướng phát triển phù hợp là chuyển từ tư duy tăng trưởng số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị của mỗi chuyến đi.
Du lịch xanh có thể trở thành một định hướng quan trọng. Các cơ sở lưu trú cần tiết kiệm năng lượng, giảm sử dụng nhựa dùng một lần, phân loại và xử lý rác thải, sử dụng hợp lý nguồn nước. Các điểm tham quan cần kiểm soát sức chứa, bảo vệ cảnh quan và giảm tác động đến hệ sinh thái.
Giao thông xanh cũng là một hướng cần được chú trọng. Xe đạp, đi bộ, phương tiện công cộng và các phương tiện sử dụng năng lượng sạch có thể góp phần giảm áp lực giao thông, đồng thời phù hợp với đặc điểm của một đô thị du lịch có quy mô không gian tương đối compact.
Quan trọng hơn, người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Bảo tồn di sản không thể tách rời việc bảo đảm sinh kế và chất lượng cuộc sống của cộng đồng. Khi người dân nhận được lợi ích trực tiếp từ du lịch, họ sẽ có thêm động lực gìn giữ nhà cổ, nghề truyền thống, cảnh quan và văn hóa địa phương.
Mở rộng không gian, nâng cao giá trị
Lợi thế tăng trưởng của Hội An trong thời gian tới không nhất thiết nằm ở việc thu hút thật nhiều khách trong thời gian ngắn. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng khiến du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn cho những sản phẩm có giá trị cao và quay trở lại nhiều lần.
Điều đó đòi hỏi Hội An tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm nhưng không đánh mất bản sắc. Du lịch văn hóa có thể kết hợp với du lịch sinh thái, nông nghiệp, cộng đồng, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm nghề truyền thống. Các sản phẩm mới cần được xây dựng trên nền tảng tài nguyên sẵn có thay vì phát triển theo hướng đại trà.
Cùng với đó là việc ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, đặt dịch vụ, quản lý điểm đến, cung cấp thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu về du khách. Công nghệ có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường tốt hơn, còn cơ quan quản lý có thêm công cụ để theo dõi lượng khách và điều tiết hoạt động du lịch.
Hội An cũng có điều kiện thuận lợi để liên kết với Đà Nẵng, Mỹ Sơn, Cù Lao Chàm và các điểm đến khác của Quảng Nam, Đà Nẵng và khu vực miền Trung. Khi được tổ chức thành các tuyến và sản phẩm liên vùng, Hội An có thể vừa giữ vai trò điểm đến trọng tâm, vừa hưởng lợi từ sự gia tăng của toàn bộ thị trường du lịch khu vực.
Bảo tồn để phát triển
Lợi thế lớn nhất của Hội An cũng chính là điều cần được bảo vệ cẩn trọng nhất. Nếu phố cổ mất đi vẻ nguyên bản, làng quê bị đô thị hóa quá mức, nghề truyền thống mai một hoặc môi trường suy giảm, sức hấp dẫn của điểm đến sẽ khó duy trì. Bởi vậy, tăng trưởng du lịch ở Hội An cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Di sản không nên chỉ được xem là tài sản để khai thác, mà phải được nhìn nhận như nền tảng tạo nên giá trị kinh tế lâu dài.
Một Hội An hấp dẫn trong tương lai không nhất thiết là một Hội An đông đúc hơn, mà là một Hội An có chất lượng trải nghiệm cao hơn, môi trường tốt hơn, dịch vụ chuyên nghiệp hơn và cộng đồng được hưởng lợi nhiều hơn từ du lịch.
Với nền tảng di sản đặc biệt, hệ thống làng nghề, tài nguyên sinh thái, ẩm thực và thương hiệu điểm đến đã được khẳng định, Hội An có nhiều điều kiện để tiếp tục lấy du lịch làm một động lực tăng trưởng quan trọng. Vấn đề quyết định nằm ở cách khai thác, biết giữ gìn những giá trị không thể tái tạo, đồng thời đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng mô hình du lịch xanh, có trách nhiệm. Khi đó, du lịch không chỉ mang lại nguồn thu trước mắt mà còn trở thành động lực thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển bền vững./.
