COP31: Kỳ vọng khơi thông tài chính, đưa cam kết khí hậu vào thực tiễn

Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) sẽ diễn ra từ ngày 9–20/11/2026 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Theo cơ chế phối hợp đã được công bố, Thổ Nhĩ Kỳ đăng cai và dẫn dắt Chương trình hành động, trong khi Australia đảm nhiệm vai trò chủ trì đàm phán.

Trong quá trình chuẩn bị, yêu cầu đẩy nhanh thực hiện các quyết định khí hậu được đặt ở vị trí trung tâm. UNFCCC xác định COP31 hướng tới triển khai các giải pháp khí hậu và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng, gắn với tăng trưởng kinh tế, việc làm, an ninh lương thực và khả năng tiếp cận năng lượng sạch.

Tài chính khí hậu cần chuyển thành nguồn lực thực tế

Một trong những nội dung được quan tâm trước thềm COP31 là triển khai Mục tiêu định lượng tập thể mới về tài chính khí hậu (NCQG), được thông qua tại COP29. Thỏa thuận đặt mục tiêu huy động ít nhất 300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035 cho hành động khí hậu tại các nước đang phát triển, với các nước phát triển giữ vai trò dẫn dắt. Đồng thời, các bên được kêu gọi phối hợp mở rộng nguồn tài chính công và tư lên ít nhất 1.300 tỷ USD mỗi năm vào năm 2035.

Hai con số này có phạm vi khác nhau và không nên được hiểu là khoản tiền đã sẵn sàng giải ngân. Thách thức tiếp theo là xác định cách huy động, phân bổ, theo dõi và đưa nguồn lực đến đúng nhu cầu. OECD cũng chỉ ra những ưu tiên như làm rõ phạm vi mục tiêu 300 tỷ USD, củng cố dữ liệu và xây dựng phương pháp theo dõi phù hợp.

Các ưu tiên hướng tới COP31 bao gồm tăng cường hành động và tài chính thích ứng, xử lý tổn thất và thiệt hại, cải thiện khả năng tiếp cận tài chính khí hậu và định hướng dòng vốn phù hợp với mục tiêu khí hậu.

Từ góc độ triển khai, thành công cần được nhìn nhận qua khả năng tiếp cận vốn của quốc gia, địa phương và cộng đồng. Một chương trình có mục tiêu phù hợp vẫn khó thực hiện nếu thiếu kinh phí chuẩn bị dự án, năng lực xây dựng hồ sơ hoặc cơ chế phối hợp giữa các bên cấp vốn và tiếp nhận.

Kết nối cam kết quốc gia với dự án đầu tư

Khoảng cách giữa mục tiêu khí hậu và khả năng đầu tư là vấn đề COP31 được kỳ vọng góp phần thu hẹp. Theo Sáng kiến Tài chính của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP FI), các tổ chức tài chính đang theo dõi cách các quốc gia chuyển Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC), kế hoạch thích ứng và chiến lược phát thải ròng bằng “0” thành chính sách trong nước và ưu tiên đầu tư.

Điều đó đòi hỏi mỗi mục tiêu phải được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, cơ quan thực hiện, nhu cầu vốn và tiến độ. Với một dự án chuyển dịch năng lượng, chẳng hạn, mục tiêu giảm phát thải cần đi cùng phương án hạ tầng, công nghệ và khả năng vận hành. Với dự án thích ứng, hiệu quả cần được xem xét qua mức độ giảm rủi ro và bảo vệ sinh kế.

UNEP FI cho biết sáng kiến Climate Implementation Bridge của Chủ tịch COP31 được định hướng hỗ trợ các nước chuyển NDC thành danh mục dự án sẵn sàng thu hút đầu tư, đồng thời tháo gỡ trở ngại về chuẩn bị dự án, phối hợp và tiếp cận tài chính. Đây là sáng kiến phục vụ triển khai, chưa phải kết quả đàm phán được toàn thể các bên thông qua tại COP31.

Giá trị của hướng tiếp cận này nằm ở việc tạo kết nối cụ thể giữa nhu cầu phát triển, giải pháp kỹ thuật và nguồn lực tài chính. Khi dự án được chuẩn bị tốt, các bên có cơ sở rõ ràng hơn để đánh giá hiệu quả và quyết định đầu tư.

Quan tâm thích ứng và tính công bằng trong chuyển đổi

Tài chính khí hậu phải đáp ứng đồng thời yêu cầu giảm phát thải và nâng cao khả năng chống chịu. Bên cạnh chuyển đổi năng lượng, những nhu cầu như bảo vệ nguồn nước, tăng sức chống chịu của nông nghiệp, cải thiện hạ tầng và bảo đảm an toàn cộng đồng cần được xem xét trong quá trình phân bổ nguồn lực.

Theo UNEP FI, các ưu tiên dự kiến của tiến trình đàm phán còn bao gồm thúc đẩy Mục tiêu toàn cầu về thích ứng, Cơ chế chuyển đổi công bằng, cùng yêu cầu tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Đây là những yếu tố quyết định chất lượng của quá trình chuyển đổi. Một dự án giảm phát thải cần tính đến tác động đối với việc làm, thu nhập và khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Một chương trình thích ứng cần xác định rõ nhóm hưởng lợi, nhất là cộng đồng có ít nguồn lực tự bảo vệ trước thiên tai.

Việc đánh giá tài chính khí hậu vì vậy cần quan tâm cả quy mô vốn lẫn điều kiện sử dụng, hiệu quả xã hội và khả năng duy trì kết quả lâu dài.

Thước đo là tiến độ và kết quả thực hiện

Trước khi COP31 khai mạc, các kỳ vọng vẫn cần được phân biệt với quyết định chính thức. Chương trình hành động, sáng kiến của nước chủ nhà và đề xuất của các bên chỉ có thể phát huy tác dụng khi được chuyển thành cơ chế hợp tác và hoạt động cụ thể.

Trong các cuộc tham vấn chuẩn bị hội nghị, Chủ tịch COP30 và Chủ tịch COP31 sắp tới đã đặt vấn đề về những giải pháp thực tiễn để hỗ trợ triển khai hành động khí hậu, đồng thời nhấn mạnh việc tăng cường tham vọng và thực hiện.

Từ định hướng đó, hiệu quả của COP31 cần được theo dõi qua những câu hỏi cụ thể: Nguồn vốn có dễ tiếp cận hơn không? Dự án có được triển khai nhanh hơn không? Kết quả giảm phát thải và thích ứng có được báo cáo minh bạch không?

Kỳ vọng dành cho hội nghị tại Antalya là tạo thêm điều kiện để các cam kết đi vào đời sống. Khi tài chính, công nghệ và năng lực thực hiện được kết nối, hành động khí hậu mới có thể tạo ra những thay đổi rõ ràng đối với nền kinh tế và cộng đồng.