120 hộ dân kiến nghị vì mương đen, bốc mùi kéo dài
Ban Đô thị HĐND TP Hải Phòng vừa đề xuất phương án xử lý tình trạng ô nhiễm tại mương Thích Trí Hải, phường Lê Chân, sau khi 120 hộ dân sinh sống dọc tuyến mương gửi đơn phản ánh về tình trạng nước đen, bốc mùi kéo dài.
Đây là bước chuyển quan trọng từ việc xử lý tạm thời bằng thu gom rác, thau rửa và rắc vôi bột sang việc nghiên cứu một phương án cải tạo căn cơ, trong đó có phương án cứng hóa tuyến mương gắn với việc tách riêng nước mưa và nước thải, đồng thời rà soát quy mô và tổng mức đầu tư để đưa dự án vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030.
Đề xuất được đưa ra sau khi Ban Đô thị HĐND thành phố trực tiếp khảo sát thực địa và làm việc với UBND phường Lê Chân, Sở Xây dựng và Sở Tài chính, cho thấy câu chuyện ô nhiễm tại tuyến mương này đã vượt khỏi phạm vi một điểm nóng vệ sinh môi trường của riêng một khu dân cư và trở thành vấn đề cần được giải quyết ở cấp thành phố, với sự phối hợp của nhiều cơ quan quản lý. Người dân dọc tuyến mương chờ đợi không chỉ là những đợt vệ sinh ngắn hạn mà là một lịch trình rõ ràng, từ nạo vét bùn trong thời gian tới cho tới quyết định đầu tư một công trình thoát nước bền vững, trả lại cho khu dân cư một tuyến mương sạch sẽ và một không gian sống không còn bị mùi hôi bủa vây mỗi khi nắng nóng hay nước rút.
Theo đó, vừa qua, 120 hộ dân tổ dân phố 32 và 33, phường Lê Chân, đã có đơn gửi cơ quan chức năng phản ánh tuyến mương thoát nước Hồ Sen, Miếu Hai Xã, đoạn dọc đường Thích Trí Hải đến hồ Dư Hàng, trong tình trạng ô nhiễm kéo dài. Theo văn bản trả lời đơn của UBND phường Lê Chân trong tháng 10/2026, đơn của các hộ dân ghi ngày 27/8/2026 và được UBND phường nhận ngày 21/9/2026, với nội dung phản ánh mương thoát nước dọc đường Thích Trí Hải bị ô nhiễm kéo dài, nước thải đen và bốc mùi hôi, ảnh hưởng tới sức khỏe và sinh hoạt của người dân.
Trong đơn và qua các buổi làm việc sau đó, người dân cho biết nguồn nước trong mương chuyển màu đen, phát sinh mùi hôi khó chịu, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày, đặc biệt vào những ngày nắng nóng, khi nước tù đọng lâu và mùi hôi lan rộng ra các hộ dân hai bên bờ. Những hộ sống sát mương phải đóng kín cửa nhà vào nhiều thời điểm trong ngày, trong khi trẻ em và người lớn tuổi trong khu vực là những người chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất từ không khí ô nhiễm quanh tuyến mương.
Người dân mong muốn cơ quan chức năng kiểm tra, khảo sát và có biện pháp xử lý ô nhiễm một cách dứt điểm, đồng thời sớm đầu tư xây dựng hệ thống cống hộp thoát nước kết hợp đường giao thông trên tuyến phố Thích Trí Hải theo quy hoạch, để tuyến mương hở ô nhiễm hiện nay được thay thế bằng một hệ thống thoát nước kín, đồng bộ với hạ tầng giao thông của khu vực.
Trường hợp chưa thể triển khai ngay phương án cống hộp, người dân đề xuất xây dựng hệ thống cống thu gom nước thải riêng hai bên mương, nhằm hạn chế nước thải xả trực tiếp xuống mương, coi đây là giải pháp khả thi trong lúc chờ một dự án lớn hơn. Đề xuất này cho thấy người dân không chỉ phản ánh khó khăn mà còn chủ động nêu ra phương án kỹ thuật mà họ cho là phù hợp với thực tế của tuyến mương, từ giải pháp lâu dài là cống hộp tới giải pháp trung gian là thu gom nước thải riêng, thay vì tiếp tục chấp nhận các biện pháp vệ sinh tạm thời.
Tình trạng mà người dân phản ánh không phải là câu chuyện mới nổi lên trong một sớm một chiều. Ngày 1/10/2026, Báo Văn Hóa đã đăng bài phản ánh mương Hồ Sen, tức cùng tuyến mương Hồ Sen, Miếu Hai Xã chạy dọc đường Thích Trí Hải, trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng và ảnh hưởng tới hàng trăm hộ dân. Theo ghi nhận của phóng viên khi đó, cứ vào buổi chiều hằng ngày, sau khi nước rút, lòng mương trơ cạn lại, nước đen và mùi hôi tỏa ra từ các miệng cống đen kịt, rác thải ứ đọng đã khiến cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng do ô nhiễm môi trường và mất mỹ quan đô thị.
Đất và bùn thối tích tụ lâu ngày trong lòng mương càng khiến đoạn mương này ô nhiễm nghiêm trọng hơn, trong khi hệ thống cây xanh hai bên bờ lâu ngày không được cắt tỉa, trùm xuống lòng mương, cũng góp phần làm cho tuyến mương thêm tù đọng và khó vệ sinh. Những hộ dân sinh sống quanh khu vực này cho biết họ đã nhiều lần có đơn kiến nghị gửi các cơ quan chức năng về tình trạng ô nhiễm kéo dài tại mương Hồ Sen, cho thấy đơn của 120 hộ dân tổ dân phố 32 và 33 trong tháng 8/2026 chỉ là lần kiến nghị gần nhất trong một chuỗi phản ánh đã kéo dài từ trước đó, chứ không phải là lần đầu tiên người dân lên tiếng về tuyến mương này.
Vì sao mương Thích Trí Hải ô nhiễm dai dẳng
Theo báo cáo của UBND phường Lê Chân, tuyến mương Thích Trí Hải thuộc hệ thống thoát nước đô thị do Sở Xây dựng quản lý, kết nối từ hồ điều hòa Hồ Sen đến hồ Dư Hàng, sau đó thoát vào hệ thống mương Tây Nam và ra sông Lạch Tray qua trạm bơm và cống ngăn triều Vĩnh Niệm. Tuyến mương dài khoảng 1,1 km, lòng mương rộng 11 m, đường hai bên mương rộng trung bình 4,7 m, và hiện nay nước trong mương thường xuyên tù đọng, chuyển màu đen và bốc mùi hôi.
Vị trí và vai trò của tuyến mương trong hệ thống thoát nước chung của khu vực cho thấy ô nhiễm tại đây không chỉ là vấn đề của riêng một đoạn mương ngắn, mà còn liên quan tới toàn bộ tuyến thoát nước từ hồ điều hòa Hồ Sen qua hồ Dư Hàng tới mương Tây Nam, bởi bất cứ điểm nghẽn nào trên tuyến, từ lượng nước thải đổ về cho tới khả năng lưu thông và trao đổi nước, đều có thể khiến nước trong mương tù đọng và ô nhiễm nặng thêm.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là hệ thống thoát nước mưa và nước thải chưa được tách riêng. Nước thải sinh hoạt tiếp tục chảy vào mương, trong khi lượng nước thải ngày càng tăng theo mật độ dân cư trong khu đô thị, còn khả năng lưu thông và trao đổi nước của tuyến mương lại hạn chế, khiến nước trong mương thường xuyên trong tình trạng tù đọng.
Ngày 2/10/2026, Báo Văn Hóa đã làm rõ thêm nguyên nhân này qua trao đổi với lãnh đạo Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng, theo đó tuyến mương Hồ Sen, Miếu Hai Xã thuộc tuyến mương Tây Nam nằm trên địa bàn phường Lê Chân, hệ thống thoát nước của thành phố là thoát nước chung cho cả nước mưa và nước thải, trong khi việc thu gom nước thải dọc theo tuyến trên và một số nơi thuộc cống hộp đường Hồ Sen chưa được triệt để nên vẫn còn tình trạng nước thải chảy vào mương.
Trên toàn tuyến mương hở là các cống hộp và các ngưỡng tràn đấu ra mương hở, qua nhiều năm đưa vào sử dụng, một số nắp van đã bị cong và vênh, không còn kín nên nước thải đã chảy rò rỉ ra mương, và hệ thống cống sau nhiều năm sử dụng đã cũ nát, hư hỏng cũng là một phần nguyên nhân khiến tình trạng ô nhiễm tại đây trở nên nghiêm trọng hơn.
Bối cảnh rộng hơn của phường Lê Chân càng cho thấy vì sao việc tách nước thải khỏi nước mưa tại một tuyến mương không thể giải quyết chỉ bằng một đợt vệ sinh. Lê Chân là phường đô thị lõi, tốc độ đô thị hóa nhanh và quy mô dân số lớn, hệ thống thoát nước tại nhiều khu vực đô thị cũ đông dân cư đã xuống cấp, trong khi lượng nước thải sinh hoạt phát sinh hằng ngày tiếp tục tăng.
Nhà máy xử lý nước thải Vĩnh Niệm, công suất thiết kế 36.000 m3/ngày đêm, được xây dựng và đưa vào vận hành từ năm 2021, hiện thực hiện thu gom và xử lý trên 50% lượng nước thải phát sinh trên địa bàn Lê Chân, theo thông tin tại buổi giám sát chuyên đề của HĐND thành phố về tiêu thoát nước và xử lý nước thải đô thị trên địa bàn phường Lê Chân ngày 16/9/2025.
Con số trên cho thấy hạ tầng xử lý nước thải tập trung đã có bước tiến đáng kể, nhưng phần nước thải còn lại, cùng với các điểm đấu nối chưa triệt để và các nắp van rò rỉ dọc tuyến mương, vẫn đủ để duy trì tình trạng ô nhiễm tại mương Thích Trí Hải.
Cũng trong buổi giám sát ngày 16/9/2025, phường Lê Chân đã đề xuất thành phố quan tâm đầu tư cải tạo, nâng cấp và thay thế hệ thống thoát nước đã xuống cấp tại một số khu vực đô thị cũ đông dân cư, đẩy nhanh tiến độ triển khai giai đoạn 2 của Nhà máy xử lý nước thải Vĩnh Niệm nhằm tăng tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải trên địa bàn phường, đồng thời đầu tư cứng hóa hệ thống thoát nước đoạn từ đầu mương đường Thích Trí Hải đến đường Miếu Hai Xã.
Một yếu tố khác liên quan trực tiếp tới tuyến mương là dự án cải tạo Hồ Sen, hồ điều hòa nằm ở đầu nguồn của tuyến mương Thích Trí Hải. Dự án đầu tư cải tạo Hồ Sen được UBND quận Lê Chân cũ phê duyệt từ tháng 9/2024 với tổng mức đầu tư 60 tỷ đồng, chính thức khởi công vào tháng 12/2024 trên tổng diện tích hơn 19.600 m2, theo kế hoạch sẽ hoàn thành trong giai đoạn 2024-2025.
Tuy nhiên, theo báo Nhân Dân ngày 25/9/2026, đến thời điểm hết hạn thi công vào tháng 12/2025, dự án mới chỉ đạt khoảng 70% khối lượng công việc, trong đó phần lớn phần thô như kè hồ và hạ tầng cơ bản đã xong, hiện chỉ còn các hạng mục rải mặt đường, tiêu thoát nước và hoàn thiện phần trang trí đài sen. Đến tháng 7/2026, UBND thành phố Hải Phòng đã đồng ý chủ trương điều chỉnh quy mô thiết kế và cho phép kéo dài thời gian thực hiện dự án sang năm 2026, và chính quyền phường Lê Chân cho biết đã yêu cầu nhà thầu tập trung mọi nguồn lực, đôn đốc thi công để cam kết hoàn thành toàn bộ dự án trong tháng 10/2026.
Sự chậm trễ của dự án cải tạo Hồ Sen cho thấy việc cải thiện môi trường nước tại khu vực này phụ thuộc vào nhiều hạng mục hạ tầng liên quan, từ hồ điều hòa ở đầu nguồn cho tới tuyến mương thoát nước và hệ thống thu gom nước thải, và bất cứ hạng mục nào chậm tiến độ cũng có thể khiến những hạng mục khác khó phát huy hết hiệu quả.
Những biện pháp đã làm và vì sao chưa dứt điểm
Sau khi có kiến nghị của các hộ dân, UBND phường Lê Chân đã phối hợp với Xí nghiệp Thoát nước số 3 thu gom rác thải, thau rửa nước trong mương, phun rửa bề mặt, rắc vôi bột và vệ sinh môi trường quanh tuyến mương. Các biện pháp này đã giúp cải thiện tạm thời cảnh quan và mùi hôi trong những ngày ngay sau khi thực hiện, nhưng theo đánh giá của chính các cơ quan liên quan, chúng chưa giải quyết dứt điểm tình trạng ô nhiễm, bởi nguồn nước thải vẫn tiếp tục chảy vào mương và bùn thối tích tụ lâu ngày trong lòng mương vẫn chưa được nạo vét triệt để.
Sở Xây dựng cũng cho biết cơ quan này duy trì vệ sinh mương 26 ngày/tháng, phun rửa kè định kỳ mỗi tháng một lần và tận dụng thủy triều để trao đổi nước trong mương, song những biện pháp duy trì thường xuyên này chỉ giúp hạn chế phần nào mức độ ô nhiễm chứ không thể thay thế một giải pháp kỹ thuật đồng bộ, từ thu gom nước thải cho tới cứng hóa và nạo vét lòng mương. Về kế hoạch nạo vét bùn lòng mương trong năm 2026, Sở Xây dựng cho biết kế hoạch này dự kiến phải chuyển sang năm 2027 do yêu cầu tiết kiệm chi ngân sách, một thông tin khiến người dân càng mong mỏi một quyết định đầu tư rõ ràng hơn, bởi nếu không có nạo vét, lớp bùn thối tích tụ lâu ngày trong lòng mương sẽ tiếp tục là nguồn phát sinh mùi hôi và ô nhiễm cho khu vực.
Trong văn bản trả lời đơn của 120 hộ dân trong tháng 10/2026, UBND phường Lê Chân cho biết việc quản lý, vận hành, duy tu và bảo dưỡng hệ thống thoát nước trên địa bàn phường thuộc thẩm quyền của Trung tâm Quản lý và Bảo trì các công trình thuộc Sở Xây dựng, trong đó có mương thoát nước Thích Trí Hải nằm trong hệ thống thoát nước mương Tây Nam.
Theo văn bản này, UBND thành phố đã có Văn bản số 5277/VP-TC ngày 12/5/2026 chỉ đạo các Sở Tài chính và Sở Xây dựng sử dụng nguồn vốn chi các hoạt động kinh tế và nguồn giá dịch vụ thoát nước để giải quyết các tồn tại liên quan đến hệ thống thoát nước của thành phố nói chung, trong đó phường Lê Chân có một hạng mục là xử lý chống ô nhiễm môi trường mương Tây Nam, có hệ thống thoát nước mương Thích Trí Hải, với kinh phí phân bổ năm 2026 là 2 tỷ đồng.
UBND phường cũng cho biết sẽ tiếp tục có văn bản đề nghị Sở Xây dựng giải quyết theo nội dung Văn bản số 5277/VP-TC ngày 12/5/2026 trong năm 2026 theo thẩm quyền, đồng thời, để giải quyết tình trạng ô nhiễm trong khi chờ Sở Xây dựng thực hiện văn bản chỉ đạo của thành phố, UBND phường đã phối hợp với Xí nghiệp Thoát nước số 3 thuộc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng tổ chức thu gom rác thải, rắc vôi bột và xử lý ô nhiễm môi trường tại mương thoát nước tại đường Thích Trí Hải. Những thông tin này cho thấy chính quyền phường đã chủ động trả lời dân và triển khai các biện pháp trong thẩm quyền của mình, nhưng nguồn lực 2 tỷ đồng trong năm 2026 và các biện pháp vệ sinh tạm thời vẫn chưa đủ để xử lý dứt điểm một tuyến mương đã ô nhiễm trong nhiều năm.
Về phía Công ty TNHH MTV Thoát nước Hải Phòng, theo Báo Văn Hóa ngày 2/10/2026, công ty cho biết để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm mương Tây Nam, ngay trong quý 4/2026, công ty sẽ triển khai xây cửa xả và lắp đặt cánh phai dọc mương để điều tiết và thau rửa nước, đồng thời xây bịt các điểm ngưỡng tràn tại một số vị trí nằm dọc con mương. Dự kiến năm 2027, công ty tiếp tục nghiên cứu và đề xuất báo cáo Sở Xây dựng để triển khai các giải pháp thu gom nước thải nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm tại khu vực mương Tây Nam.
Các biện pháp này, nếu được thực hiện đúng tiến độ, có thể giúp hạn chế lượng nước thải rò rỉ vào mương và cải thiện khả năng trao đổi nước, nhưng chúng vẫn là những bước đi từng phần, trong khi người dân và chính quyền thành phố đều hướng tới một phương án tổng thể hơn, bao gồm cả việc cứng hóa tuyến mương và tách riêng hệ thống thu gom nước thải.
Đề xuất mới của Ban Đô thị HĐND và những việc cần làm tiếp theo
Từ thực trạng ô nhiễm kéo dài và từ kết quả khảo sát thực địa, Ban Đô thị HĐND TP Hải Phòng đề xuất UBND thành phố chỉ đạo Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND phường Lê Chân và các đơn vị liên quan khẩn trương triển khai các biện pháp xử lý ô nhiễm trước mắt, tăng cường thu gom rác thải, thau rửa nước, vận hành các trạm bơm nước thải và sớm thực hiện nạo vét bùn tuyến mương.
Đề xuất này đặt trọng tâm vào những việc có thể làm ngay trong thời gian ngắn, nhằm giảm nhanh mùi hôi và cải thiện cảnh quan cho người dân hai bên tuyến mương, trong lúc chờ một phương án lâu dài được phê duyệt và triển khai.
Cùng với đó, Sở Xây dựng cũng đề xuất cứng hóa tuyến mương Thích Trí Hải theo quy hoạch đã được phê duyệt, trong đó kết hợp với việc tách riêng nước mưa với nước thải, bảo đảm nước thải không chảy vào tuyến cống hộp khi cứng hóa, một yêu cầu kỹ thuật quan trọng mà người dân và các cơ quan chuyên môn đều nhấn mạnh, bởi nếu chỉ cứng hóa lòng mương mà không tách nước thải, tuyến cống hộp mới sẽ tiếp tục nhận nước thải sinh hoạt và tình trạng ô nhiễm sẽ chỉ chuyển từ dạng mương hở sang dạng cống hộp mà không được giải quyết tận gốc.
Về lâu dài, Ban Đô thị HĐND thành phố đề xuất các đơn vị liên quan nghiên cứu hoàn thiện phương án cải tạo, cứng hóa tuyến mương bảo đảm đồng bộ với hệ thống thu gom và xử lý nước thải, đồng thời rà soát quy mô và tổng mức đầu tư để đưa dự án vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030, báo cáo UBND thành phố xem xét và quyết định.
Việc đưa dự án vào kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030 là điểm mấu chốt, bởi chỉ khi dự án có tên trong kế hoạch đầu tư công với quy mô và tổng mức đầu tư đã được rà soát, việc bố trí vốn và triển khai các hạng mục xây lắp mới có cơ sở để thực hiện trong những năm tới.
Trước mắt, người dân dọc tuyến mương cần một câu trả lời rõ ràng về thời gian nạo vét bùn, về tiến độ của các biện pháp xử lý trước mắt như xây cửa xả và lắp đặt cánh phai dọc mương Tây Nam trong quý 4/2026, và về thời điểm UBND thành phố sẽ xem xét phương án cải tạo, cứng hóa mà Ban Đô thị HĐND thành phố vừa đề xuất, bởi những câu trả lời cụ thể này sẽ quyết định liệu tuyến mương Thích Trí Hải có thực sự bước sang một giai đoạn xử lý mới hay vẫn tiếp tục quẩn quanh với các đợt vệ sinh tạm thời như nhiều năm qua.
Câu chuyện của mương Thích Trí Hải cũng là một lát cắt của bài toán thoát nước đô thị tại nhiều khu vực đô thị cũ của Hải Phòng, nơi hệ thống thoát nước chung cho cả nước mưa và nước thải được xây dựng từ nhiều năm trước, nay đã cũ nát và hư hỏng ở nhiều đoạn, trong khi mật độ dân cư và lượng nước thải sinh hoạt ngày càng tăng. Việc giải quyết dứt điểm ô nhiễm tại một tuyến mương vì vậy không chỉ là việc nạo vét hay cứng hóa một đoạn mương, mà còn là việc đầu tư đồng bộ cho cả hệ thống thu gom nước thải, nhà máy xử lý nước thải, hồ điều hòa và các tuyến mương, cống hộp liên quan, gắn với quy hoạch thoát nước chung của thành phố.
Trong bối cảnh đó, đề xuất mới của Ban Đô thị HĐND TP Hải Phòng, dù chưa phải là một quyết định đầu tư, vẫn là một tín hiệu đáng chú ý, bởi nó cho thấy tiếng nói của 120 hộ dân dọc tuyến mương đã được lắng nghe ở cấp HĐND thành phố, và vấn đề ô nhiễm mương Thích Trí Hải đã được đặt lên bàn làm việc chung của Sở Xây dựng, Sở Tài chính và chính quyền phường Lê Chân, với một lộ trình hai bước rõ ràng là xử lý trước mắt và nghiên cứu cải tạo lâu dài, hướng tới kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026-2030.
