Sáng 12/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định và dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, trong bối cảnh dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật này đã được Chính phủ trình Quốc hội và dự kiến thông qua vào cuối tháng 11/2026. Hội thảo quy tụ đại diện các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp để tháo gỡ những vướng mắc từ thực tiễn triển khai, với định hướng xuyên suốt là chuyển từ tư duy xử lý sang kinh tế tuần hoàn và đưa tỷ lệ chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt xuống dưới 30% vào 2030. Đây là bước chuẩn bị quan trọng để Luật sửa đổi và các văn bản hướng dẫn có thể song hành đi vào cuộc sống ngay sau khi được ban hành, thay vì phải chờ đợi hay điều chỉnh nhiều lần như trước đây.
Thực tiễn 5 năm triển khai Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cho thấy nhiều vấn đề vẫn cần tiếp tục tháo gỡ, từ ô nhiễm không khí, xử lý chất thải rắn đến những bất cập trong tổ chức thực hiện các quy định pháp luật. Việc sửa đổi Luật lần này không chỉ nhằm tháo gỡ những bất cập sau 5 năm triển khai, mà còn phải tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, từ phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính đến quản lý chất thải. Các quy định mới cần bảo đảm thống nhất, rõ trách nhiệm và đủ nguồn lực thực hiện, tránh tạo khoảng trống trong kiểm soát môi trường.
Hội thảo sáng 12/11 làm rõ những điểm mới của dự thảo Nghị định
Tại hội thảo, Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường, cho biết dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường hiện có 240 điều, phần thân dài 260 trang và phụ lục dài 315 trang, đang tiếp tục được hoàn thiện. Điểm quan trọng không chỉ là đầy đủ quy định mà còn phải thống nhất, dễ tiếp cận và khả thi khi áp dụng, bởi khối lượng văn bản hướng dẫn thi hành tương đối lớn và Luật sửa đổi nhiều nội dung phải đối chiếu điều sửa đổi với quy định gốc, gây khó khăn cho cán bộ ngành môi trường. Nếu thiếu thống nhất, đồng bộ, cấp xã và doanh nghiệp sẽ vướng mắc khi triển khai, và chính sách dù tốt trên giấy cũng khó đi vào thực tiễn.
Theo Cục trưởng Cục Môi trường, Chính phủ đã trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, dự kiến được thông qua vào cuối tháng 11/2026. Để bảo đảm chính sách được triển khai hiệu quả, các văn bản quy định chi tiết thi hành cũng phải được chuẩn bị, ban hành đồng bộ, giúp Luật và Nghị định có thể song hành đi vào cuộc sống. Dự thảo Nghị định dự kiến có hiệu lực cùng Luật sửa đổi, dự kiến vào 1/3/2027, nên tiến độ hoàn thiện dự thảo đang được đặt lên hàng đầu, với yêu cầu hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh sau khi ban hành.
Định hướng xuyên suốt của lần sửa đổi này là phân cấp mạnh, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn với tăng cường hậu kiểm, giám sát dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Dự thảo Luật sửa đổi đồng thời siết kiểm soát ô nhiễm theo từng thông số môi trường đã hết khả năng chịu tải, bảo đảm không đánh đổi chất lượng môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Cơ sở chính trị của định hướng này là Kết luận 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý nhà nước về môi trường.
Theo thông tin từ quá trình tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi 78/171 điều và bổ sung 2 điều mới, gồm Điều 72a và Điều 139a. Phân cấp được thực hiện triệt để theo nguyên tắc địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, trong đó khoản 2 Điều 7 về kiểm soát nguồn thải theo khả năng chịu tải của nước mặt là tâm điểm tranh luận tại hội trường. Những con số này cho thấy lần sửa đổi không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật mà là một cuộc tái cấu trúc đáng kể trong cách thức quản lý môi trường của Việt Nam.
Từ xử lý rác sang kinh tế tuần hoàn
Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong công tác bảo vệ môi trường, gắn với chuyển đổi xanh, phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn. Trước đây chất thải chủ yếu được nhìn dưới góc độ xử lý, nay phải chuyển mạnh sang tư duy kinh tế tuần hoàn, phát triển công nghiệp môi trường, đồng thời ứng dụng khoa học công nghệ trong xử lý rác không chỉ để giải quyết chất thải mà còn tạo ra điện, hạn chế chôn lấp, nâng cao hiệu quả phân loại và xử lý rác.
Mục tiêu mà Trung ương đặt ra rất rõ ràng: Đến 2030, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được xử lý bằng phương pháp chôn lấp phải dưới 30%. Thứ trưởng Lê Trọng Yên phân tích rằng chôn lấp không chỉ liên quan đến sử dụng đất mà còn tiềm ẩn nguy cơ tác động đến môi trường nước mặt, nước ngầm và môi trường xung quanh, vì vậy việc tổ chức thực hiện cần có cách tiếp cận phù hợp, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tuyệt đối tránh lãng phí. Đây là lần hiếm hoi một mục tiêu định lượng cụ thể về giảm chôn lấp được nhấn mạnh ở cấp lãnh đạo Bộ trong một hội thảo lấy ý kiến về văn bản hướng dẫn, cho thấy quyết tâm chuyển đổi mô hình xử lý rác của Việt Nam trong những năm tới.
Thực trạng hiện nay cho thấy chặng đường đến mục tiêu dưới 30% còn dài. Năm 2025, cả nước phát sinh khoảng 72.315 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày, trong đó khu vực đô thị khoảng 39.153 tấn và khu vực nông thôn khoảng 33.162 tấn. Tỷ lệ thu gom, xử lý ở đô thị đạt 97,58%, vượt chỉ tiêu Quốc hội giao là 95%, trong khi khu vực nông thôn đạt 84,22%. Tỷ lệ chôn lấp toàn quốc hiện khoảng 59,32%, giảm đáng kể so với khoảng 82% của năm 2012 nhưng vẫn còn cách xa mục tiêu dưới 30% vào 2030. Cần lưu ý rằng con số 48,89% xuất hiện trong một số bài báo gần đây không phải là tỷ lệ chôn lấp toàn quốc mà là tỷ lệ chôn lấp ở khu vực nông thôn, nên không được dùng làm số liệu toàn quốc khi đánh giá tiến độ của cả nước.
Cả nước hiện có 1.550 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong đó có 1.176 cơ sở chôn lấp, 333 cơ sở đốt không phát điện, khoảng 29 cơ sở xử lý thành mùn hoặc phân hữu cơ và 11 nhà máy đốt phát điện. Tỷ lệ đốt phát điện hiện chỉ chiếm khoảng 15,54%, nhưng có 37 dự án đang trong giai đoạn đầu tư, phê duyệt hoặc xây dựng, nếu đi vào vận hành có thể nâng tỷ lệ đốt phát điện lên khoảng 50%. Điều này cho thấy hạ tầng xử lý rác theo hướng tuần hoàn đang được đầu tư mạnh, song vẫn cần thời gian để thay thế dần phương thức chôn lấp vốn chiếm ưu thế suốt nhiều năm qua.
Gỡ vướng từ thực tiễn địa phương
Một trong những nội dung được thảo luận sôi nổi nhất tại hội thảo là mối quan hệ giữa cắt giảm thủ tục và hiệu lực quản lý nhà nước, bởi hoàn thiện chính sách cần giải quyết đồng thời hai yêu cầu: Tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước về môi trường. Từ thực tiễn triển khai tại địa phương, nhiều ý kiến cho rằng việc cắt giảm thủ tục hành chính về đăng ký môi trường cần được cân nhắc kỹ, vì thu hẹp hoặc nới lỏng tiền kiểm thì hậu kiểm sau này có thể gặp nhiều khó khăn, nhất là trong phát hiện và xử lý vi phạm.
Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Phú Thọ đề nghị cân nhắc kỹ việc cắt giảm thủ tục hành chính về đăng ký môi trường, đồng thời cho rằng việc tái sử dụng, tuần hoàn nước thải tại khu công nghiệp và cụm công nghiệp cần quy định rõ ràng, minh bạch hơn về tiêu chuẩn chất lượng nước đầu vào. Ông Lê Hùng Thắng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, nêu băn khoăn rằng cắt giảm thủ tục tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng đặt ra khó khăn cho cơ quan quản lý, bởi cơ quan tiếp nhận đăng ký của doanh nghiệp nhưng không có bước kiểm soát trước, chỉ khi xảy ra hậu quả mới triển khai giải pháp xử lý, dẫn đến khoảng trống trong quản lý. Ông lấy ví dụ hoạt động chăn nuôi chỉ thực hiện đăng ký, trong khi chăn nuôi trong khu dân cư, từ cơ sở nhỏ lẻ đến trang trại tập trung, đều có đặc thù khiến việc xử lý triệt để không đơn giản.
Tỉnh Ninh Bình cũng nêu những vướng mắc rất cụ thể từ thực tiễn thi hành. Quy định về phân loại chất thải đã có nhưng việc xác định khối lượng theo kilôgam hay thể tích vẫn khó khăn, trong khi đơn giá vận chuyển tính theo kilômét, còn một số quy định tính theo thể tích, nên cần hướng dẫn quy đổi cụ thể. Tỉnh Ninh Bình đã hoàn thành xây dựng định mức, nhưng trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, địa phương có nhiều đá vôi nên phải xây định mức cải tạo, phục hồi môi trường, trong khi tỉnh ít mỏ cũng phải xây riêng bộ định mức, đơn giá, vì vậy tỉnh đề nghị Bộ xem xét xây dựng thống nhất định mức, đơn giá về cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản thay vì giao từng địa phương tự xây dựng.
Những ý kiến này phản ánh một thực tế quen thuộc trong quá trình hoàn thiện chính sách môi trường ở Việt Nam: Khối lượng văn bản hướng dẫn thi hành tương đối lớn, Luật sửa đổi nhiều nội dung phải đối chiếu điều sửa đổi với quy định gốc, gây khó khăn cho cán bộ ngành môi trường. Nếu thiếu thống nhất, đồng bộ, cấp xã và doanh nghiệp sẽ vướng mắc khi triển khai, và hiệu quả của chính sách sẽ bị suy giảm ngay từ khâu thực thi. Chính vì vậy, hội thảo sáng 12/11 không chỉ lấy ý kiến về nội dung dự thảo Nghị định mà còn là dịp để Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe những khó khăn từ cơ sở trước khi chốt các quy định cuối cùng.
Đáng chú ý, những cải cách đã được xác định trong dự án Luật sửa đổi cho thấy quy mô thay đổi là rất lớn. Theo các thông tin đã công bố, dự thảo Luật cắt giảm hơn 90% số dự án phải thực hiện đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép môi trường, bãi bỏ 9 thủ tục hành chính gồm 7 thủ tục cấp bộ và 2 thủ tục cấp tỉnh, đồng thời phân loại dự án theo tiêu chí môi trường từ 4 nhóm xuống còn 3 nhóm. Địa phương dự kiến thực hiện 96% việc thẩm định đánh giá tác động môi trường và 95% việc cấp giấy phép môi trường, thể hiện rõ nguyên tắc phân cấp triệt để mà dự thảo Luật theo đuổi.
Đốt rác phát điện thay dần chôn lấp
Hướng đi thay thế chôn lấp đang được thể hiện rõ nhất qua các nhà máy đốt rác phát điện, trong đó Nhà máy đốt rác phát điện Nam Sơn tại Hà Nội là ví dụ điển hình. Nhà máy có 5 lò đốt với công suất thiết kế 4.000 tấn mỗi ngày, hiện tiếp nhận trung bình khoảng 4.700 tấn mỗi ngày, với 3 tổ máy công suất 90 MW và phát khoảng 1,85 triệu kWh mỗi ngày. Dự án mở rộng của nhà máy đã khởi công ngày 29/4/2026, xử lý khoảng 1.600 tấn rác chôn lấp mỗi ngày với tổng công suất 135 MW, dự kiến vận hành vào quý 4/2027. Khoảng 700 tấn tro đáy mỗi ngày được tái chế thành vật liệu xây dựng, trong khi tro bay chỉ chiếm khoảng 1,5% lượng rác đưa vào, cho thấy mô hình đốt rác phát điện không chỉ giảm chôn lấp mà còn thu hồi được năng lượng và vật liệu.
Tại Hà Nội, đốt rác phát điện hiện xử lý khoảng 82% lượng rác sinh hoạt, trong khi chôn lấp trực tiếp chỉ còn khoảng 18%, một tỷ lệ hoàn toàn trái ngược với bức tranh chung của cả nước và cho thấy tiềm năng của mô hình này khi được đầu tư đồng bộ. Nhà máy điện rác Seraphin tại Xuân Sơn, Hà Nội, với công suất 2.250 tấn mỗi ngày và 37 MW, sử dụng công nghệ Martin của Đức, đã xử lý hơn 609.000 tấn rác và phát hơn 226.000 MWh điện kể từ khi khánh thành ngày 18/9/2025. Những con số này cho thấy đốt rác phát điện đã vượt qua giai đoạn thí điểm để trở thành một phần quan trọng trong hệ thống xử lý chất thải của Thủ đô.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa Hà Nội và cả nước vẫn còn lớn. Với chỉ 11 nhà máy đốt phát điện trên tổng số 1.550 cơ sở xử lý và tỷ lệ đốt phát điện mới chiếm khoảng 15,54%, việc đạt mục tiêu chôn lấp dưới 30% vào 2030 đòi hỏi không chỉ đầu tư hạ tầng mà còn cần chính sách đồng bộ về phân loại rác tại nguồn, đơn giá xử lý và cơ chế thu hút đầu tư tư nhân. Các dự án đang triển khai được kỳ vọng nâng tỷ lệ đốt phát điện lên khoảng 50%, nhưng để hiện thực hóa con số này, các địa phương cần tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, vốn và cơ chế giá, những vấn đề vốn đã tồn tại nhiều năm trong lĩnh vực xử lý chất thải ở Việt Nam.
Kết lại hội thảo, Thứ trưởng Lê Trọng Yên nhấn mạnh chất lượng chính sách không chỉ được đo bằng số lượng quy định được ban hành hay mức độ cắt giảm thủ tục, mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Mục tiêu cuối cùng của sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường là cải thiện chất lượng môi trường, để người dân được hưởng lợi và đất nước phát triển bền vững. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ cầu thị tiếp thu ý kiến xác đáng của chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, người dân và cơ quan quản lý, hoàn thiện chính sách với tính khả thi cao, hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh sau khi ban hành. Hội thảo sáng 12/11 vì vậy không phải là điểm kết thúc mà là một bước trong quá trình hoàn thiện dự thảo Nghị định 240 điều, trước khi Luật sửa đổi được Quốc hội thông qua vào cuối tháng 11/2026 và các văn bản hướng dẫn có hiệu lực cùng Luật vào 1/3/2027.
