Phát triển cây xanh dựa trên khả năng lọc bụi, hấp thụ khí thải
Lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện sinh trưởng tại đô thị, đồng thời phát huy hiệu quả cải thiện môi trường không khí, là một trong những định hướng được Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đặt ra trong kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026-2030.
Theo Quyết định 387/QĐ-LNKL ngày 19/10, kế hoạch xác định việc xây dựng chương trình trồng cây xanh và phát triển không gian công cộng xanh tại đô thị là nhiệm vụ trọng tâm. Văn bản do Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Nguyễn Hồng Lượng ký, hướng tới góp phần khắc phục tình trạng ô nhiễm và nâng cao chất lượng môi trường không khí. Chương trình dự kiến được trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt trong quý IV/2026.
Trong quá trình xây dựng chương trình, cơ quan chuyên môn sẽ nghiên cứu đặc tính của các loài cây để lựa chọn những loại phù hợp với điều kiện đô thị. Các tiêu chí được đặt ra gồm khả năng giữ bụi mịn trong không khí, hấp thụ khí thải, phát triển tán lá rộng và thích nghi với môi trường sống tại thành phố. Trên cơ sở đó, danh mục khuyến nghị cây xanh đô thị sẽ được xây dựng nhằm hỗ trợ các địa phương định hướng cơ cấu cây trồng trong quá trình quy hoạch, phát triển không gian xanh.
Cùng với việc lựa chọn loài cây, chương trình hướng đến mở rộng các không gian công cộng xanh, công viên, vành đai xanh và hành lang xanh. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan thuộc Bộ Xây dựng, Sở Xây dựng và những đơn vị chức năng tại các tỉnh, thành phố để triển khai. Những đô thị lớn và khu vực có nguy cơ ô nhiễm không khí cao được xác định là địa bàn cần chú trọng.
Trong chương trình này, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chủ trì hợp phần xác định cơ cấu cây trồng có khả năng góp phần giảm ô nhiễm không khí, đồng thời tham gia phối hợp thiết kế cảnh quan tại các không gian công cộng đô thị. Phòng Phát triển rừng được giao chủ trì xây dựng chương trình, trong đó có các nội dung về cơ cấu cây trồng, danh mục loài cây, chỉ tiêu thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực.
Báo cáo 820/BC-BNNMT ngày 26/1 về tổng kết Đề án “Trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021-2025” sẽ được sử dụng làm cơ sở dữ liệu đầu vào phục vụ quá trình xây dựng và triển khai chương trình. Việc kế thừa kết quả từ đề án trước đó được kỳ vọng hỗ trợ các cơ quan chuyên môn xác định định hướng phát triển cây xanh phù hợp với yêu cầu thực tế.
Song song với hoạt động lựa chọn cây trồng, cơ quan chức năng sẽ nghiên cứu, đánh giá sâu hơn vai trò của rừng và hệ thống cây xanh đối với chất lượng không khí. Các nghiên cứu tập trung làm rõ khả năng giảm bụi mịn PM2.5, PM10, hấp thụ khí thải và điều hòa vi khí hậu của từng loại rừng cũng như hệ thống cây xanh đô thị. Đáng chú ý, nhiệm vụ không chỉ dừng ở đánh giá định tính mà còn hướng tới lượng hóa lợi ích môi trường mà các hệ sinh thái này mang lại.
Dự kiến được triển khai trong giai đoạn 2027-2030, hoạt động nghiên cứu sẽ có sự phối hợp của các viện nghiên cứu, trường đại học và Sở Nông nghiệp và Môi trường tại các địa phương. Kết quả thu được sẽ được chuyển giao, phổ biến cùng các hướng dẫn kỹ thuật tới địa phương, chủ rừng và những đơn vị liên quan, tạo cơ sở để ứng dụng vào thực tiễn quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, cây xanh.
Tăng cường giám sát hoạt động đốt ngoài trời, phòng ngừa cháy rừng
Bên cạnh giải pháp phát triển không gian xanh, kế hoạch của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cũng chú trọng kiểm soát những nguồn phát sinh khói, bụi và khí thải từ hoạt động lâm nghiệp. Trong đó, đốt sinh khối, đốt thực bì, đốt nương làm rẫy và cháy rừng là những vấn đề cần được quản lý chặt chẽ nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến chất lượng không khí.
Để giảm phát thải, các hướng dẫn kỹ thuật liên quan đến xử lý thực bì và vật liệu cháy sẽ được rà soát, hoàn thiện theo hướng hạn chế sử dụng phương pháp đốt. Những giải pháp thay thế như xử lý cơ giới, ủ phân hoặc tận thu sinh khối được ưu tiên xem xét. Trường hợp cần đốt có kiểm soát, việc thực hiện phải gắn với các điều kiện, thời điểm và quy trình cụ thể, qua đó hạn chế phát thải, đồng thời phòng ngừa nguy cơ cháy lan.
Đối với hoạt động đốt nương làm rẫy và dọn thực bì sau khai thác, lực lượng chuyên môn sẽ phối hợp với chính quyền địa phương hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định. Công tác tuyên truyền, kiểm tra và giám sát được tăng cường nhằm ngăn chặn tình trạng đốt tùy tiện, gây ô nhiễm không khí hoặc làm phát sinh cháy rừng. Những trường hợp vi phạm có nguy cơ gây hậu quả sẽ được phát hiện, theo dõi và kiến nghị xử lý theo quy định pháp luật.
Một trong những giải pháp đáng chú ý là ứng dụng công nghệ vào giám sát, phát hiện sớm các điểm đốt ngoài trời và nguy cơ cháy rừng. Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm dự kiến phối hợp sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ viễn thám và thiết bị bay không người lái (UAV) để nâng cao hiệu quả theo dõi. Các công nghệ này hỗ trợ phát hiện điểm cháy, xác định khu vực có nguy cơ cao và cung cấp thông tin phục vụ công tác cảnh báo, ứng phó.
Cùng với đó, dữ liệu về diễn biến rừng, điểm cháy và các vùng trọng điểm cháy sẽ được cung cấp, phối hợp chia sẻ với những cơ quan liên quan, trong đó có Cục Viễn thám quốc gia, Cục Môi trường, Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và UBND TP. Hà Nội để xây dựng mạng lưới giám sát. Dữ liệu điểm cháy rừng cũng được định hướng tích hợp với cơ sở dữ liệu về các điểm nóng ô nhiễm không khí, phục vụ phát hiện và xử lý kịp thời, nhất là trong các vụ sản xuất đông xuân, hè thu và thời kỳ cao điểm mùa khô.
Ngoài hoạt động giám sát, kế hoạch còn đặt ra yêu cầu nghiên cứu, theo dõi và ước tính lượng bụi, khí thải phát sinh từ cháy rừng. Đây là cơ sở để đánh giá mức độ tác động của nguồn phát thải này, đồng thời hoàn thiện các biện pháp quản lý phù hợp.
Theo lộ trình, kết quả triển khai các nhiệm vụ sẽ được tổng hợp, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/12 hằng năm. Công tác sơ kết dự kiến thực hiện vào cuối năm 2027 và tổng kết vào cuối năm 2030.
Việc kết hợp phát triển cây xanh có khả năng cải thiện chất lượng không khí với kiểm soát các nguồn phát thải từ hoạt động lâm nghiệp được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Qua đó, hệ thống cây xanh, rừng và không gian công cộng xanh không chỉ được phát triển về quy mô mà còn hướng tới phát huy rõ hơn vai trò trong giảm bụi mịn, điều hòa vi khí hậu và cải thiện chất lượng sống tại các đô thị.
