Hồi sinh nghề dâu tằm
Theo các bậc cao niên, nghề trồng dâu, nuôi tằm, kéo tơ, dệt vải ở Hoa Tiến đã có từ thời lập bản, lập mường. Từ xa xưa, phụ nữ Thái đã trồng dâu, chăm tằm, lấy tơ để tự dệt váy áo phục vụ sinh hoạt gia đình. Qua nhiều thế hệ, những công đoạn thủ công ấy không chỉ đáp ứng nhu cầu đời sống mà còn góp phần tạo nên bản sắc riêng của nghề dệt thổ cẩm Hoa Tiến.
Tuy nhiên, trước những thay đổi của thị trường và sự cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp, nghề trồng dâu nuôi tằm từng có thời gian đứng trước nguy cơ mai một. Việc duy trì những bãi dâu, nong tằm đòi hỏi sự kiên trì, trong khi hiệu quả kinh tế chưa đủ sức hấp dẫn để nhiều hộ tiếp tục gắn bó.
Bằng tình yêu với nghề truyền thống, một số nghệ nhân và người dân địa phương đã nỗ lực khôi phục, duy trì các công đoạn sản xuất, từng bước đưa nghề trở lại với đời sống.
Ông Nguyễn Tiến Hùng, Chủ tịch UBND xã Châu Tiến, cho biết nghề trồng dâu nuôi tằm là di sản được cha ông truyền lại qua nhiều thế hệ. Việc duy trì nghề có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn văn hóa bản địa, đồng thời tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân.
Đến nay, bản Hoa Tiến có khoảng 50 hộ trực tiếp trồng dâu, nuôi tằm, chủ yếu là phụ nữ trung niên và cao tuổi. Cây dâu được trồng trên những vùng đất bãi bồi ven sông, suối, tận dụng điều kiện tự nhiên để tạo nguồn lá phục vụ chăn tằm.
Ưu điểm của nghề là không đòi hỏi quá nhiều thời gian lao động. Mỗi ngày, người dân chỉ cần dành khoảng 2-3 giờ chăm sóc tằm, vẫn có thể kết hợp với sản xuất nông nghiệp và các công việc khác. Nguồn thu nhập vài triệu đồng mỗi tháng trong mùa vụ góp phần cải thiện đời sống, nhất là đối với phụ nữ lớn tuổi và lao động ít có cơ hội tìm việc làm bên ngoài.
Từ sợi tơ vàng đến giá trị thổ cẩm
Sức sống của nghề trồng dâu nuôi tằm ở Hoa Tiến còn nằm ở sự gắn kết với nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Từ trồng dâu, nuôi tằm, lấy kén đến ươm tơ, dệt vải, các công đoạn tạo thành chuỗi sản xuất mang đậm dấu ấn văn hóa địa phương.
Sợi tơ sau khi kéo được sử dụng làm nguyên liệu dệt váy áo truyền thống, khăn Piêu, chăn, gối và các sản phẩm lưu niệm. Việc chủ động nguồn nguyên liệu tại chỗ giúp duy trì mối liên kết giữa người trồng dâu, nuôi tằm với các hộ dệt, đồng thời gia tăng giá trị cho sản phẩm thủ công.
Theo thông tin từ địa phương, giá sợi tơ thủ công hiện dao động khoảng 800.000-1.000.000 đồng/kg. Đây là động lực để người dân tiếp tục gắn bó với nghề, đồng thời cho thấy tiềm năng kinh tế của nguồn nguyên liệu truyền thống khi được kết nối với thị trường.
Với hơn 150 xã viên tham gia hoạt động dệt, Hợp tác xã Làng nghề thổ cẩm Hoa Tiến giữ vai trò kết nối các hộ sản xuất, góp phần duy trì nghề và đưa sản phẩm đến với khách hàng trong nước, quốc tế.
Gắn bảo tồn nghề với du lịch cộng đồng
Cùng với nỗ lực khôi phục sản xuất, việc nâng cao kỹ thuật chăm sóc tằm, thu hoạch kén và tìm kiếm đầu ra ổn định đang được chú trọng. Sự hỗ trợ về kỹ thuật của Hội Nông dân tỉnh Nghệ An, cùng việc kết nối tiêu thụ sản phẩm với khách hàng tại Hà Nội, mở thêm cơ hội để người dân yên tâm duy trì nghề.
Theo ông Nguyễn Tiến Hùng, địa phương xác định nghề trồng dâu nuôi tằm là một mắt xích quan trọng trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng bền vững. Nghề không chỉ tận dụng hiệu quả đất đai ven sông, tạo việc làm tại chỗ mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái.
Bên cạnh giới thiệu và bán sản phẩm thổ cẩm, Hoa Tiến hướng đến xây dựng các hoạt động trải nghiệm như tham quan bãi dâu, tìm hiểu quy trình nuôi tằm, kéo tơ và dệt vải. Khi được kết nối với kiến trúc nhà sàn, văn hóa bản địa và dịch vụ homestay, những trải nghiệm này sẽ góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch, tăng sức hấp dẫn cho điểm đến.
Từ những bãi dâu ven sông, người dân Hoa Tiến đang từng bước khôi phục nghề truyền thống, biến di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế. Để nghề phát triển bền vững, địa phương cần tiếp tục duy trì vùng nguyên liệu, nâng cao kỹ thuật sản xuất, bảo đảm đầu ra và tăng cường liên kết giữa các hộ nuôi tằm với hợp tác xã dệt thổ cẩm. Đây là cơ sở để nghề xưa tiếp tục được gìn giữ, đồng thời tạo sinh kế lâu dài cho người dân hôm nay./.
