Bộ Xây dựng ban hành văn bản hợp nhất hướng dẫn quản lý cây xanh đô thị

Bộ Xây dựng vừa ban hành Văn bản hợp nhất số 82/2026/VBHN-TT-BXD, hệ thống hóa các quy định hiện hành về trồng, chăm sóc, bảo vệ và quản lý cây xanh đô thị. Trong đó, cây xanh đường phố phải được bố trí phù hợp với quy hoạch, điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, cảnh quan và yêu cầu an toàn giao thông.

Văn bản hợp nhất số 82/2026/VBHN-TT-BXD được ký xác thực ngày 16/9/2026, áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động quản lý, tư vấn, đầu tư phát triển, sử dụng và khai thác cây xanh tại các đô thị trên cả nước.

Đây không phải là một thông tư mới ban hành độc lập mà là văn bản hợp nhất Thông tư số 20/2005/TT-BXD với các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 20/2009/TT-BXD và Thông tư số 05/2021/TT-BXD. Việc hợp nhất giúp cơ quan quản lý, tổ chức và người dân thuận tiện hơn khi tra cứu, áp dụng quy định.

Cây xanh đô thị được chia thành ba nhóm

Theo văn bản, cây xanh đô thị được phân thành ba nhóm gồm cây xanh sử dụng công cộng, cây xanh sử dụng hạn chế và cây xanh chuyên dụng.

Cây xanh sử dụng công cộng gồm những loại cây được trồng trên đường phố, công viên, vườn hoa, vườn thú, quảng trường, dải phân cách và các khu vực thuộc sở hữu công cộng.

Cây xanh sử dụng hạn chế là cây trồng trong khu dân cư, công sở, trường học, bệnh viện, đình chùa, nghĩa trang, khu công nghiệp, biệt thự, nhà vườn và khuôn viên do tổ chức, cá nhân quản lý.

Trong khi đó, cây xanh chuyên dụng bao gồm cây trong vườn ươm, khu cách ly, khu phòng hộ hoặc phục vụ hoạt động nghiên cứu.

Văn bản cũng xác định cây cổ thụ là cây thân gỗ lâu năm, được trồng hoặc mọc tự nhiên, có độ tuổi trên 50 năm. Cây cần bảo tồn là những cây thuộc loài quý hiếm cần duy trì nguồn gen hoặc có giá trị lịch sử, văn hóa.

Trồng cây phải phù hợp quy hoạch và điều kiện địa phương

Theo hướng dẫn, tất cả cây xanh đô thị phải được xác định chủ sở hữu hoặc tổ chức, cá nhân được giao quản lý.

Việc trồng cây phải tuân thủ quy hoạch xây dựng đô thị hoặc quy hoạch chuyên ngành cây xanh được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Chủng loại cây được lựa chọn phải phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng và bản sắc của từng địa phương.

Cây trồng trong đô thị đồng thời phải đáp ứng yêu cầu sử dụng, mỹ quan, vệ sinh môi trường và an toàn giao thông; hạn chế gây ảnh hưởng đến công trình hạ tầng trên mặt đất, dưới lòng đất và trên không.

Các tổ chức, cá nhân có trách nhiệm quản lý, bảo vệ và chăm sóc cây xanh trước nhà, trong khuôn viên thuộc quyền sử dụng. Khi phát hiện cây có nguy cơ gãy, đổ hoặc hành vi gây ảnh hưởng đến sự phát triển của cây, người dân cần thông báo kịp thời cho cơ quan chức năng.

Cây được đưa ra trồng phải đáp ứng tiêu chuẩn nào?

Cây xanh được đưa ra trồng phải đúng chủng loại, tuân thủ quy trình kỹ thuật và được chống giữ chắc chắn nhằm bảo đảm thân cây ngay thẳng, sinh trưởng ổn định.

Đối với cây tiểu mộc, chiều cao tối thiểu phải từ 2 m trở lên, đường kính thân cây tại chiều cao tiêu chuẩn từ 4 cm trở lên.

Cây trung mộc và đại mộc phải có chiều cao tối thiểu từ 3 m trở lên, đường kính thân tại chiều cao tiêu chuẩn từ 5 cm trở lên.

Ngoài yêu cầu về kích thước, cây phải có tán cân đối, thân thẳng và không bị sâu bệnh. Đường kính thân tại chiều cao tiêu chuẩn được xác định bằng một phần ba chu vi thân cây, đo tại vị trí cao 1,3 m.

Lựa chọn cây theo chiều rộng hè phố

Loại cây trồng trên đường phố được lựa chọn căn cứ vào chiều rộng vỉa hè, điều kiện không gian và hệ thống công trình hạ tầng xung quanh.

Đối với tuyến đường có hè phố rộng trên 5 m, địa phương nên bố trí cây trung mộc hoặc đại mộc. Tuyến đường có hè phố rộng từ 3–5 m nên trồng cây tiểu mộc hoặc trung mộc.

Với những tuyến đường có hè phố hẹp dưới 3 m, đường cải tạo hoặc khu vực bị hạn chế về mặt bằng, đơn vị quản lý cần tận dụng cây hiện có hoặc chỉ trồng tại những vị trí ít vướng công trình, đường dây trên không. Trường hợp không đủ điều kiện trồng cây bóng mát, có thể bố trí dây leo hoặc chậu cây.

Hệ thống cây xanh đường phố phải bảo đảm tính liên tục, đồng bộ và không sử dụng quá nhiều chủng loại trên cùng một tuyến.

Tuyến đường dài dưới 2 km nên trồng từ một đến hai loại cây. Tuyến đường dài từ 2 km trở lên có thể bố trí từ một đến ba loại cây hoặc tổ chức theo từng cung, đoạn đường.

Quy định khoảng cách trồng cây với hạ tầng kỹ thuật

Cây xanh đường phố được trồng cách mép lề đường từ 0,6–1 m, tùy thuộc loại cây và điều kiện cụ thể của từng khu vực.

Cây phải được bố trí cách góc phố từ 5–8 m, tính từ điểm giao nhau gần nhất của lề đường, nhằm tránh che khuất tầm nhìn của người tham gia giao thông.

Khoảng cách giữa cây xanh với họng cứu hỏa trên đường là 2–3 m; với cột đèn chiếu sáng và miệng hố ga là 1–2 m. Cây cũng phải được trồng cách mạng lưới đường dây, đường ống cấp nước, thoát nước và cáp ngầm từ 1–2 m.

Đối với vỉa hè rộng dưới 5 m, cây nên được bố trí ở vị trí tương ứng với tường ngăn giữa hai nhà phố, tránh trồng giữa cổng hoặc trước chính diện nhà dân.

Dải phân cách rộng dưới 2 m chỉ nên trồng cỏ, cây bụi thấp hoặc cây cảnh. Dải phân cách có chiều rộng từ 2 m trở lên có thể trồng cây thân thẳng nhưng không được để chiều cao và tán cây ảnh hưởng đến an toàn giao thông.

Cắt tỉa cây trung bình hai lần mỗi năm

Cây trưởng thành phải được cắt tỉa đúng kỹ thuật nhằm tạo dáng, duy trì khả năng sinh trưởng và bảo đảm an toàn, nhất là trong mùa mưa bão.

Các biện pháp cắt tỉa gồm loại bỏ cành khô, cành gãy hoặc cành bị bệnh; làm mỏng tán để giảm sức cản của gió; nâng tán nhằm bảo đảm tầm nhìn tại biển báo và đèn tín hiệu giao thông; giảm chiều cao hoặc phục hồi cấu trúc tự nhiên của cây.

Tùy theo đặc điểm khí hậu của từng vùng, cây xanh được cắt tỉa trung bình hai lần mỗi năm, đặc biệt trước mùa mưa bão. Cây có nguy cơ gây mất an toàn có thể được xử lý vào bất kỳ thời điểm nào.

Sau khi cắt tỉa, vị trí vết cắt cần được xử lý nhằm hạn chế nấm và sâu bệnh xâm nhập. Cây non nên được cắt tỉa từ năm thứ hai sau khi trồng, sau đó tiếp tục được chăm sóc đều đặn trong những năm tiếp theo.

Văn bản xác định cắt tỉa quá mức là việc loại bỏ trên 25% chức năng của lá và cành, gây tổn thương đến khả năng sống của cây, trừ một số loại cây hoặc trường hợp đặc thù.

Cây nguy hiểm phải được lập hồ sơ theo dõi

Cây nguy hiểm được xác định là cây hoặc bộ phận của cây có khả năng gãy, đổ, gây tai nạn cho con người hoặc làm hư hỏng phương tiện, công trình.

Đơn vị quản lý phải kiểm tra cây thường xuyên, ít nhất một lần trong mỗi mùa, để phát hiện sớm dấu hiệu mất an toàn. Những cây già cỗi, không còn bảo đảm an toàn hoặc không đáp ứng mục đích sử dụng phải được đưa vào kế hoạch thay thế từng bước.

Đối với cây cổ thụ và cây cần bảo tồn, ngoài việc thống kê, phân loại và đánh số, đơn vị quản lý phải treo biển tên và lập hồ sơ riêng cho từng cây.

Cây nguy hiểm cũng phải được lập hồ sơ theo dõi tình trạng phát triển, làm cơ sở áp dụng biện pháp khắc phục, dịch chuyển, chặt hạ hoặc thay thế theo quy định.

Phải bảo vệ cây xanh trong quá trình xây dựng

Các đơn vị thi công công trình ngầm hoặc công trình trên mặt đất có trách nhiệm bảo vệ cây xanh hiện hữu trong và xung quanh khu vực công trường.

Không được sử dụng thân cây làm điểm tựa, điểm kéo sắt thép, vật liệu hoặc cấu kiện xây dựng. Cây được giữ lại trong công trường phải có hàng rào bảo vệ tạm thời để tránh thiết bị, vật liệu và hoạt động thi công tác động đến thân, tán, cành và bộ rễ.

Phạm vi an toàn bảo vệ cây và rễ cây được xác định với bán kính tối thiểu bằng 10 lần đường kính thân cây tại chiều cao tiêu chuẩn.

Đối với dự án đầu tư xây dựng có hạng mục cây xanh, việc trồng cây phải được thực hiện phù hợp với tiến độ. Khi nghiệm thu công trình, chủ đầu tư phải nghiệm thu cả hạng mục cây xanh theo thiết kế được phê duyệt.

UBND cấp tỉnh quản lý thống nhất cây xanh trên địa bàn

Theo hướng dẫn, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm quản lý thống nhất hệ thống cây xanh trên địa bàn; ban hành quy định phân cấp và xây dựng cơ chế khuyến khích tổ chức, cá nhân tham gia bảo vệ, phát triển cây xanh đô thị.

Sở Xây dựng là cơ quan tham mưu, có trách nhiệm triển khai phân cấp quản lý; xây dựng hướng dẫn tại địa phương; lập hoặc trình ban hành danh mục cây cổ thụ, cây cần bảo tồn, cây cấm trồng, cây trồng hạn chế và cây nguy hiểm cần thay thế.

Các đơn vị được giao quản lý cây xanh phải lập danh sách, đánh số cây trên đường phố và tại khu vực công cộng; kiểm kê diện tích, số lượng cây hằng năm; thường xuyên kiểm tra và kiến nghị xử lý những vấn đề phát sinh.

Bộ Xây dựng đồng thời khuyến khích xã hội hóa hoạt động trồng, chăm sóc, bảo vệ cây xanh và phát triển vườn ươm. Các hộ gia đình được khuyến khích trồng, chăm sóc cây trước nhà nhưng phải tuân thủ quy hoạch và danh mục chủng loại cây được phê duyệt.

Việc ban hành Văn bản hợp nhất 82/2026/VBHN-TT-BXD giúp tập hợp các nội dung đang được áp dụng vào một văn bản thống nhất. Tuy nhiên, khi xử lý một trường hợp cụ thể, cơ quan, tổ chức và cá nhân vẫn cần đối chiếu với Nghị định 258/2025/NĐ-CP về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước cùng các quy định hiện hành có liên quan.