[Emagazine] Biến chất thải thành tài nguyên: Mở hướng phát triển chăn nuôi xanh, bền vững

Chất thải chăn nuôi từng được nhìn nhận chủ yếu như một nguồn gây ô nhiễm cần thu gom, xử lý và loại bỏ. Tuy nhiên, khi yêu cầu phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn ngày càng trở nên cấp thiết, tư duy quản lý đang từng bước thay đổi: từ kiểm soát chất thải cuối đường ống sang phòng ngừa ô nhiễm, tái sử dụng nguồn nước, thu hồi năng lượng và đưa phụ phẩm trở lại phục vụ sản xuất nông nghiệp. Những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn “Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”, tổ chức ngày 6/11/2026 tại Đắk Lắk, cho thấy nhu cầu cấp thiết phải hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, tháo gỡ điểm nghẽn trong quản lý nước thải và xây dựng chuỗi chăn nuôi tuần hoàn thực chất.

Trong nhiều năm, cùng với sự phát triển của ngành chăn nuôi, câu chuyện xử lý chất thải luôn là một trong những vấn đề khó giải quyết tại nhiều địa phương. Từ những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ đến các trang trại tập trung, lượng phân, nước thải, khí thải và mùi phát sinh mỗi ngày đặt ra áp lực không nhỏ đối với môi trường đất, nước và không khí.

Nếu không được thu gom, xử lý đúng quy trình, chất thải chăn nuôi có thể làm tăng tải lượng chất hữu cơ trong nguồn nước tiếp nhận, phát sinh mùi khó chịu, gây nguy cơ ô nhiễm vi sinh và ảnh hưởng đến đời sống người dân ở khu vực lân cận.

Áp lực này càng rõ rệt khi ngành chăn nuôi chuyển từ quy mô nông hộ phân tán sang sản xuất hàng hóa, tập trung và liên kết chuỗi. Những trang trại có số lượng vật nuôi lớn giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nhưng đồng thời đòi hỏi hệ thống quản lý môi trường phải được đầu tư và vận hành tương xứng.

Tại khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, quá trình phát triển chăn nuôi đang đặt ra yêu cầu phải cân bằng giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế, kiểm soát dịch bệnh và bảo vệ môi trường sinh thái.

Theo thông tin tại Diễn đàn “Phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững gắn với bảo vệ môi trường khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên”, diễn ra ngày 6/11/2026 ở phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, việc quản lý chất thải, nước thải và mùi hôi đang là một trong những nội dung được các cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và địa phương đặc biệt quan tâm.

Diễn đàn do Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, Cục Chăn nuôi và Thú y, Cục Môi trường, Hội Chăn nuôi Việt Nam cùng các đơn vị liên quan tổ chức. Đây là dịp trao đổi những khó khăn về chính sách, công nghệ và thực tiễn xử lý môi trường, hướng tới phát triển chăn nuôi an toàn, bền vững.

Áp lực môi trường từ một vùng chăn nuôi đang phát triển

Đắk Lắk là một trong những địa phương có quy mô chăn nuôi đáng chú ý tại khu vực.

Theo ông Nguyễn Văn Minh, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Đắk Lắk, đến cuối tháng 10/2026, tổng đàn vật nuôi chính của tỉnh ước đạt hơn 23,47 triệu con, trong đó đàn lợn khoảng 1,25 triệu con và gia cầm hơn 21,8 triệu con.

Sản lượng thịt hơi các loại trong 10 tháng năm 2026 ước đạt 332.360 tấn, tăng 5,72% so với cùng kỳ; sản lượng trứng đạt hơn 712 triệu quả, tăng 5,09%.

Những con số phản ánh quy mô sản xuất, đồng thời cho thấy nhu cầu lớn về hạ tầng thu gom, xử lý chất thải và bảo vệ môi trường.

Theo đánh giá tại diễn đàn, một số trang trại đã đầu tư hệ thống ép tách phân, công trình khí sinh học (biogas), hồ sinh học và khu vực ủ phân hữu cơ. Các mô hình này góp phần thu gom, xử lý chất thải và tạo điều kiện tái sử dụng một phần nguồn vật chất phát sinh.

Tuy nhiên, vẫn còn tình trạng một số cơ sở hoàn tất thủ tục pháp lý nhưng chưa duy trì vận hành thường xuyên hệ thống xử lý chất thải. Điều này cho thấy đầu tư công trình chưa đủ; hiệu quả bảo vệ môi trường phụ thuộc vào quá trình vận hành, giám sát và tuân thủ thực tế.

Một hệ thống xử lý chỉ phát huy tác dụng khi được duy trì đúng công suất, có quy trình kiểm soát chất lượng và không để xảy ra tình trạng xả thải chưa đạt yêu cầu.

Vấn đề đặt ra vì thế không chỉ là xử lý lượng chất thải đã phát sinh, mà còn phải tổ chức lại quy trình sản xuất nhằm giảm chất thải ngay từ nguồn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thu hồi những thành phần còn giá trị.

Đó chính là bước chuyển căn bản từ tư duy xử lý ô nhiễm sang tư duy kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi.

Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại diễn đàn ngày 6/11 là sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý nước thải chăn nuôi theo từng mục đích sử dụng.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Thành Yên, Phó trưởng phòng Chính sách – Pháp chế, Cục Môi trường thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng định hướng quản lý chất thải đang chuyển dần từ xử lý nước thải để xả ra môi trường sang tăng cường tái sử dụng phục vụ sản xuất.

Đây là thay đổi có ý nghĩa quan trọng. Bởi trong hoạt động chăn nuôi, nước thải sau xử lý có thể được xem xét sử dụng cho một số mục đích phù hợp như tưới cây, vệ sinh chuồng trại hoặc những hoạt động sản xuất khác, với điều kiện đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vệ sinh thú y và bảo vệ môi trường.

Theo ông Nguyễn Thành Yên, hiện còn thiếu quy định cụ thể về lượng nước thải phù hợp với từng diện tích cây trồng. Vì vậy, cần xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, xác định rõ trách nhiệm của cơ sở và ngăn ngừa việc sử dụng nước thải tràn lan gây ô nhiễm đất.

Một dòng nước thải, nhiều mục đích quản lý khác nhau

Trong hoạt động sản xuất, nước thải chăn nuôi có thể đi theo những hướng quản lý khác nhau, phụ thuộc vào chất lượng sau xử lý và mục đích sử dụng cuối cùng.

Khi xả ra nguồn nước tiếp nhận, cơ sở phải tuân thủ các quy định về bảo vệ môi trường và quy chuẩn kỹ thuật áp dụng đối với hoạt động xả thải.

Tuy nhiên, nếu nước thải được xử lý để tái sử dụng cho tưới cây hoặc vệ sinh chuồng trại, việc đánh giá phải xem xét những yếu tố riêng như nguy cơ vi sinh vật gây bệnh, chất dinh dưỡng dư thừa, điều kiện đất, nhu cầu nước của cây trồng, khả năng tích lũy chất ô nhiễm và các yêu cầu về an toàn sinh học.

Hai mục đích quản lý không hoàn toàn giống nhau. Điều đó đòi hỏi quy định kỹ thuật phải đủ rõ để cơ sở chăn nuôi lựa chọn giải pháp phù hợp, nhưng cũng đủ chặt chẽ để tránh lợi dụng danh nghĩa tái sử dụng nhằm xả thải không kiểm soát.

Một ví dụ là nước thải chăn nuôi sau khi qua công trình xử lý vẫn có thể chứa lượng dinh dưỡng nhất định. Nếu được kiểm soát chất lượng và sử dụng đúng lượng, đúng thời điểm, nguồn nước này có thể đóng góp một phần nhu cầu nước và dinh dưỡng của cây trồng.

Ngược lại, nếu tưới vượt quá khả năng hấp thụ, trong điều kiện mưa lớn hoặc tại khu vực dễ rửa trôi, chất dinh dưỡng và các thành phần ô nhiễm có thể theo dòng chảy đi vào kênh rạch, ao hồ và nguồn nước dưới đất.

Như vậy, tái sử dụng không đồng nghĩa với việc được phép đưa toàn bộ nước thải lên đất nông nghiệp.

Quy chuẩn phải rõ đối tượng, rõ mục đích và rõ trách nhiệm

Một cơ sở chăn nuôi quy mô lớn có hệ thống xử lý tập trung, vùng cây trồng tiếp nhận và khả năng quan trắc thường xuyên sẽ có điều kiện kỹ thuật khác với hộ chăn nuôi nhỏ lẻ.

Vì thế, việc áp dụng quy định cần phân biệt đúng loại hình hoạt động, quy mô sản xuất, đối tượng quản lý và mục đích sử dụng nước thải.

Theo đại diện Cục Môi trường, không nên mặc định mọi cơ sở chăn nuôi đều có nghĩa vụ thủ tục môi trường giống nhau, mà cần xác định rõ trường hợp xả nước thải ra môi trường và trường hợp tái sử dụng sau xử lý, trên cơ sở pháp luật hiện hành.

Từ đó, ông Nguyễn Thành Yên kiến nghị Cục Chăn nuôi và Thú y nghiên cứu hướng dẫn kỹ thuật đối với việc sử dụng nước thải trong tưới tiêu, bảo đảm khả năng áp dụng thực tế và kiểm soát nguy cơ ô nhiễm.

Đáng chú ý, hệ thống pháp luật đã có QCVN 62:2025/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải chăn nuôi, được ban hành kèm Thông tư số 04/2025/TT-BTNMT ngày 28/2/2025, có hiệu lực từ ngày 1/9/2025.

Quy chuẩn này quy định giới hạn các thông số ô nhiễm đối với nước thải chăn nuôi khi xả ra nguồn nước tiếp nhận, đồng thời có các quy định liên quan đến xử lý và quản lý nước thải ở một số loại hình cơ sở.

Vấn đề được đặt ra tại diễn đàn không phải là chưa có quy chuẩn nước thải chăn nuôi, mà là cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật cho những mục đích tái sử dụng cụ thể, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa chính sách môi trường và chính sách phát triển chăn nuôi tuần hoàn.

Đây là điểm có ý nghĩa quyết định đối với quá trình chuyển đổi từ tư duy xử lý cuối đường ống sang sử dụng nước và dinh dưỡng một cách có kiểm soát, hiệu quả.

Trong mô hình chăn nuôi truyền thống, phân và nước thải thường được xem là sản phẩm phụ cần xử lý, kéo theo chi phí đầu tư hệ thống thu gom, hồ chứa, thiết bị xử lý và vận hành công trình môi trường.

Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế tuần hoàn, các dòng chất thải này còn chứa những thành phần có khả năng thu hồi và sử dụng trở lại trong chuỗi sản xuất.

Phân gia súc, gia cầm sau khi được xử lý phù hợp có thể trở thành nguyên liệu sản xuất phân bón hữu cơ. Chất thải giàu hữu cơ có thể được đưa vào hệ thống phân hủy kỵ khí để tạo khí sinh học. Nước thải sau xử lý, nếu đáp ứng yêu cầu chất lượng và điều kiện sử dụng, có thể được tái sử dụng trong một số hoạt động sản xuất.

Điều quan trọng là không đánh đồng tiềm năng tận dụng chất thải với khả năng tái sử dụng an toàn trong mọi trường hợp.

Chất thải chăn nuôi có thể chứa mầm bệnh, dư lượng thuốc thú y và các chất gây ô nhiễm. Vì vậy, quá trình thu hồi tài nguyên phải đi kèm kiểm soát vệ sinh thú y, chất lượng sản phẩm và nguy cơ phát tán ô nhiễm thứ cấp.

Từ phân thải đến phân bón hữu cơ

Phân chuồng, phụ phẩm thực vật và một số vật liệu hữu cơ có thể được phối trộn, ủ sinh học theo quy trình thích hợp để tạo thành sản phẩm cải tạo đất hoặc nguyên liệu phân bón hữu cơ.

Đối với các vùng chuyên canh cây công nghiệp, cây ăn quả và sản xuất nông nghiệp tại Tây Nguyên, việc kết nối giữa trang trại chăn nuôi với vùng trồng trọt có thể mở ra cơ hội hình thành chuỗi cung ứng vật tư hữu cơ tại chỗ.

Thay vì vận chuyển toàn bộ chất thải đến khu xử lý hoặc thải bỏ, doanh nghiệp có thể nghiên cứu phân loại, xử lý và chuyển giao sản phẩm đạt yêu cầu cho các cơ sở trồng trọt.

Cách tiếp cận này có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng một phần vật tư đầu vào, tận dụng nguồn dinh dưỡng hữu cơ và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Tuy nhiên, quá trình sản xuất và kinh doanh phân bón từ chất thải phải đáp ứng các quy định về chất lượng, an toàn và lưu hành sản phẩm có liên quan. Phân chưa xử lý đạt yêu cầu không thể mặc nhiên được xem là phân bón hữu cơ an toàn.

Thu hồi khí sinh học, giảm thất thoát năng lượng

Một hướng ứng dụng quan trọng khác là sử dụng hệ thống khí sinh học.

Thông qua quá trình phân hủy chất hữu cơ trong điều kiện không có oxy, công trình biogas có thể tạo ra hỗn hợp khí chứa methane, được thu gom phục vụ đun nấu, cung cấp nhiệt hoặc phát điện trong điều kiện kỹ thuật phù hợp.

Đối với trang trại quy mô lớn, việc thu hồi và sử dụng khí sinh học có thể giúp giảm nhu cầu sử dụng nhiên liệu bên ngoài và hạn chế lượng methane thất thoát nếu hệ thống được thiết kế, vận hành đúng cách.

Tại diễn đàn ngày 6/11, các chuyên gia và doanh nghiệp đã trao đổi những giải pháp xử lý môi trường theo hướng tuần hoàn, thu hồi methane phát điện và nghiên cứu khả năng tham gia các cơ chế tín chỉ carbon.

Dù vậy, hệ thống biogas không phải là giải pháp xử lý hoàn chỉnh cho mọi thành phần ô nhiễm. Nước sau biogas vẫn có thể chứa chất hữu cơ, dinh dưỡng và vi sinh vật ở mức cần tiếp tục xử lý hoặc quản lý.

Bên cạnh đó, khí methane có khả năng gây cháy nổ và là khí nhà kính mạnh. Vì vậy, hệ thống thu gom, lưu trữ, sử dụng khí phải có biện pháp an toàn, hạn chế rò rỉ và được bảo dưỡng định kỳ.

Giá trị tuần hoàn chỉ được tạo ra thực chất khi lợi ích từ năng lượng thu hồi lớn hơn những chi phí và tác động môi trường phát sinh trong quá trình vận hành.

Nước thải sau xử lý: Tài nguyên có điều kiện

Một điểm đáng chú ý trong thảo luận tại diễn đàn là tiềm năng giảm lượng nước thải đưa ra môi trường thông qua xử lý và tái sử dụng phù hợp.

Theo thông tin được VietnamPlus dẫn từ phát biểu tại diễn đàn, việc xử lý và tái sử dụng nước phục vụ rửa chuồng, tưới cây có thể giúp giảm khoảng 50–70% lượng nước thải xả ra nguồn tiếp nhận trong những điều kiện áp dụng phù hợp.

Đây là mức tiềm năng được nêu trong thảo luận, không phải kết quả đo lường chung cho mọi trang trại. Khả năng đạt được phụ thuộc vào công nghệ, chất lượng nước sau xử lý, nhu cầu tái sử dụng và chế độ vận hành.

Nếu được triển khai hiệu quả, tuần hoàn nước không chỉ góp phần giảm áp lực lên nguồn tiếp nhận mà còn hỗ trợ tiết kiệm nước sạch, đặc biệt tại những khu vực có nhu cầu sử dụng nước lớn hoặc chịu tác động của hạn hán. Tuy nhiên, đây cũng là khâu đòi hỏi quy định kỹ thuật rõ ràng.

Nước tái sử dụng cho tưới cây cần được xem xét theo đặc điểm cây trồng, tính chất đất, điều kiện thủy văn và nguy cơ tiếp xúc với con người. Nước sử dụng trong vệ sinh chuồng trại phải đáp ứng yêu cầu an toàn sinh học tương ứng.

Như vậy, giá trị của kinh tế tuần hoàn không nằm ở việc sử dụng lại được càng nhiều chất thải càng tốt, mà ở khả năng tổ chức dòng vật chất trở lại sản xuất một cách an toàn, hiệu quả và có thể kiểm chứng.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại diễn đàn là đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm của Cục Môi trường nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải chăn nuôi.

Các đề xuất không chỉ hướng đến bổ sung công nghệ xử lý mà còn đề cập đến khung pháp lý, quy hoạch, giám sát và năng lực tổ chức thực hiện ở địa phương.

Hậu kiểm phải trở thành một phần thường xuyên của quản trị môi trường

Một thực tế cần được nhìn nhận là công trình xử lý chất thải dù được đầu tư đúng quy mô vẫn có thể không đạt hiệu quả nếu thiếu vận hành thường xuyên.

Chi phí điện năng, hóa chất, nhân công, bảo dưỡng thiết bị và xử lý bùn thải đều là những khoản chi mà doanh nghiệp phải duy trì trong suốt quá trình sản xuất.

Nếu cơ sở chỉ vận hành hệ thống khi có kiểm tra, hoặc không thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, nguy cơ phát sinh ô nhiễm vẫn tồn tại.

Bởi vậy, việc kiểm soát môi trường không thể chỉ dừng lại ở kiểm tra hồ sơ, đánh giá tác động môi trường hay nghiệm thu công trình ban đầu.

Cơ quan quản lý cần quan tâm đến kết quả vận hành thực tế, chất lượng nước thải, quản lý chất thải rắn, kiểm soát mùi và khả năng truy xuất dữ liệu.

Theo định hướng được nêu tại diễn đàn, công tác kiểm tra cần dựa trên mức độ rủi ro, ưu tiên các trang trại quy mô lớn, địa bàn nhạy cảm về môi trường, vùng có mật độ chăn nuôi cao và những cơ sở có dấu hiệu vi phạm.

Cách tiếp cận này có thể giúp tập trung nguồn lực giám sát vào đúng những vị trí cần thiết, đồng thời thúc đẩy các cơ sở tự giác tuân thủ thay vì chỉ đối phó với hoạt động kiểm tra.

Phó trưởng phòng Chính sách – Pháp chế, Cục Môi trường. Trích phát biểu tại Diễn đàn ngày 6/11/2026; ông nhấn mạnh việc phân biệt nội dung có thể tháo gỡ bằng hướng dẫn, tổ chức thực hiện với vấn đề cần sửa đổi pháp luật.

Thông điệp này cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng thực thi pháp luật bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống quy định.

Trong nhiều trường hợp, khó khăn của doanh nghiệp có thể bắt nguồn từ việc thiếu hướng dẫn thống nhất, cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan hoặc năng lực thực hiện chưa đáp ứng yêu cầu.

Nếu có thể làm rõ quy trình, tiêu chí kỹ thuật và trách nhiệm của các bên, việc tổ chức thực hiện sẽ thuận lợi hơn mà không nhất thiết phải phát sinh thêm thủ tục.

Tuy nhiên, đối với các nội dung còn thiếu cơ sở pháp lý hoặc chưa có quy định kỹ thuật đáp ứng yêu cầu thực tế, việc nghiên cứu sửa đổi, bổ sung vẫn cần được triển khai.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một cơ chế quản lý vừa bảo vệ môi trường nghiêm ngặt, vừa tạo điều kiện cho những giải pháp công nghệ an toàn và mô hình tuần hoàn có hiệu quả được áp dụng rộng rãi.

Phát triển chăn nuôi bền vững không chỉ là yêu cầu giảm thiểu ô nhiễm, mà còn là bài toán tổ chức lại không gian sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và xây dựng chuỗi giá trị có khả năng thích ứng với những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Đối với Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, nơi có những vùng chăn nuôi gắn với các khu vực sản xuất cây công nghiệp và cây trồng lâu năm, kinh tế tuần hoàn có thể mở ra hướng liên kết giữa các ngành sản xuất nông nghiệp.

Phân hữu cơ từ chăn nuôi có thể được đưa trở lại phục vụ trồng trọt nếu đáp ứng yêu cầu chất lượng. Phụ phẩm nông nghiệp có thể được tận dụng làm nguyên liệu đầu vào cho những hoạt động phù hợp. Năng lượng từ khí sinh học có thể phục vụ vận hành trang trại, giảm phụ thuộc vào một phần nguồn nhiên liệu bên ngoài.

Khi những dòng vật chất được quản lý theo chuỗi, cơ sở chăn nuôi có cơ hội giảm chi phí, trong khi ngành trồng trọt tiếp cận thêm nguồn nguyên liệu hữu cơ và các sản phẩm phụ có giá trị.

Tuy nhiên, phát triển tuần hoàn phải dựa trên những mối liên kết thực chất giữa doanh nghiệp, hợp tác xã, nông hộ và thị trường tiêu thụ.

Nếu trang trại sản xuất được phân hữu cơ nhưng không có đầu ra ổn định, chất thải vẫn có nguy cơ tồn đọng. Nếu hệ thống biogas tạo ra khí nhưng thiếu thiết bị sử dụng hoặc quản lý an toàn, hiệu quả đầu tư sẽ bị hạn chế.

Tương tự, nếu nước thải sau xử lý không có diện tích, công trình và điều kiện kỹ thuật phù hợp để tái sử dụng, việc xây dựng hệ thống tuần hoàn có thể chỉ dừng ở mục tiêu trên giấy.

Do đó, kinh tế tuần hoàn cần được tổ chức từ khâu quy hoạch, lựa chọn công nghệ, xác định nhu cầu sử dụng đến ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm và theo dõi kết quả môi trường.

Kết hợp công nghệ, chuyển đổi số và liên kết chuỗi

Tại diễn đàn ngày 6/11, các ý kiến chuyên môn cũng đề cập đến việc số hóa dữ liệu, cấp mã định danh cơ sở chăn nuôi, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và phát triển chuỗi khép kín.

TS Nguyễn Trọng Tuyển đề xuất những định hướng như quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung gắn với an toàn dịch bệnh, phát triển chuỗi sản xuất từ thức ăn đến chế biến, chăn nuôi tiết kiệm nước, tuần hoàn chất thải và ứng dụng công nghệ số.

Trên cơ sở đó, công nghệ số có thể hỗ trợ theo dõi lượng nước sử dụng, điện năng tiêu thụ, lượng chất thải phát sinh và hiệu quả vận hành của từng công trình xử lý.

Việc kết nối dữ liệu giữa các cơ sở sản xuất với cơ quan quản lý còn giúp phát hiện sớm những biến động bất thường, hỗ trợ giám sát và nâng cao tính minh bạch trong hoạt động bảo vệ môi trường.

Về lâu dài, dữ liệu cũng có thể được sử dụng để đánh giá hiệu quả các mô hình tuần hoàn, chẳng hạn lượng phân được xử lý thành sản phẩm hữu ích, lượng khí sinh học được thu hồi hoặc lượng nước tái sử dụng đạt yêu cầu.

Những chỉ số này cần được ghi nhận theo phương pháp nhất quán, có khả năng kiểm chứng và không đánh đồng lượng chất thải được thu gom với lượng tài nguyên thực tế đã được thu hồi an toàn.

Tăng trưởng phải nằm trong giới hạn sức chịu tải môi trường

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Thiên Văn, đại diện lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk, nhấn mạnh định hướng không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng kinh tế đơn thuần; phát triển chăn nuôi phải đi đôi với an toàn sinh học, kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế người dân.

Định hướng này đặt ra yêu cầu phải tính toán đầy đủ sức chịu tải môi trường trong quy hoạch vùng chăn nuôi.

Mật độ trang trại, nguồn cấp nước, khoảng cách tới khu dân cư, khả năng tiếp nhận chất thải và hạ tầng vận chuyển đều cần được xem xét trong tổng thể phát triển của từng địa phương.

Đặc biệt, tại những khu vực có nguồn nước hạn chế hoặc tập trung nhiều cơ sở sản xuất, việc mở rộng quy mô phải gắn với năng lực xử lý chất thải và khả năng duy trì môi trường sinh thái.

Một vùng chăn nuôi hiện đại không chỉ được đánh giá bằng tổng đàn vật nuôi, sản lượng thịt hay giá trị xuất khẩu, mà còn phải xem xét khả năng giảm ô nhiễm, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo đảm sự hài hòa với đời sống cộng đồng.

Từ những hệ thống xử lý nước thải, công trình khí sinh học đến các mô hình sản xuất phân bón hữu cơ, ngành chăn nuôi đang đứng trước cơ hội thay đổi căn bản cách quản lý nguồn chất thải phát sinh.

Tuy nhiên, chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn không thể chỉ dựa vào việc lắp đặt thêm thiết bị hoặc tận dụng một phần phụ phẩm.

Điều cốt lõi là xây dựng một cơ chế quản lý đồng bộ, trong đó chất thải được kiểm soát từ nguồn, công nghệ xử lý đáp ứng yêu cầu, các dòng tài nguyên tái sử dụng có đầu ra phù hợp và toàn bộ quá trình được giám sát minh bạch.

Những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn ngày 6/11 cho thấy nhu cầu hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật theo mục đích sử dụng, đặc biệt đối với nước thải chăn nuôi, có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ điểm nghẽn của quá trình chuyển đổi.

Khi yêu cầu pháp lý được làm rõ, doanh nghiệp có cơ sở để lựa chọn công nghệ và tổ chức tái sử dụng an toàn, trong khi cơ quan quản lý có thêm công cụ kiểm soát ô nhiễm thực chất.

Quan trọng hơn, sự kết nối giữa chăn nuôi với trồng trọt, năng lượng và các hoạt động sản xuất khác sẽ góp phần hình thành những chuỗi giá trị mới, giảm sự lãng phí tài nguyên và nâng cao khả năng phát triển bền vững.

Đó cũng là hướng đi để ngành chăn nuôi từng bước chuyển từ mô hình sản xuất tạo ra chất thải cần xử lý sang mô hình sản xuất biết thu hồi và sử dụng hiệu quả các dòng vật chất phát sinh.

Hoàng Việt