Để cộng đồng cùng gánh vác trách nhiệm giữ rừng

Khi quyền lợi đi cùng trách nhiệm

Với 86.557ha rừng và đất lâm nghiệp được giao quản lý trên địa bàn 9 xã, công tác bảo vệ rừng tại Tương Dương đặt ra nhiều thách thức. Địa hình chủ yếu là núi cao, bị chia cắt mạnh, nhiều khu vực rừng nằm xa khu dân cư, muốn tiếp cận phải đi bộ nhiều giờ, thậm chí mất vài ngày. Trong điều kiện đó, việc duy trì lực lượng thường xuyên tại tất cả các khu vực rừng là bài toán không đơn giản.

Hiện Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tương Dương bố trí lực lượng tại 8 trạm và 3 chốt quản lý, bảo vệ rừng; phân công cán bộ phụ trách từng địa bàn, từng tiểu khu. Hằng tháng, các trạm xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm tra tại gốc và tổ chức truy quét ở những khu vực có nguy cơ xảy ra vi phạm.

Chỉ tính trong 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức 1.063 đợt tuần tra bảo vệ rừng tại gốc với 3.765 lượt người tham gia, cùng 75 đợt tuần tra, truy quét. Trọng tâm là các khu vực giáp ranh, biên giới và những nơi có dấu hiệu khai thác lâm sản, đào đãi vàng trái phép.

Riêng trong quý III/2026, tại khu vực xã Hữu Khuông, đơn vị phát hiện 5 tổ vào thăm dò, đào bới trái phép nhằm khai thác vàng. Ban đã phối hợp chuyển hồ sơ, tham mưu cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định.

Thực tế đó cho thấy, nếu chỉ dựa vào lực lượng chuyên trách và hoạt động tuần tra theo kế hoạch thì khó bao quát toàn bộ diện tích rừng rộng lớn. Cần có thêm lực lượng tham gia ngay tại cơ sở, đặc biệt là các cộng đồng dân cư sinh sống gần rừng. Họ không chỉ nắm rõ địa hình, đường đi, từng khu vực sản xuất mà còn có khả năng phát hiện sớm những biến động bất thường trong quá trình sinh hoạt, lao động hằng ngày.

Đây cũng là cơ sở để Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tương Dương chú trọng mở rộng hình thức giao khoán bảo vệ rừng, từng bước gắn trách nhiệm của cộng đồng với diện tích rừng được giao.

Năm 2025, diện tích được chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) của đơn vị đạt 75.245ha, trong đó diện tích giao khoán bảo vệ rừng hơn 30.876ha. Sang năm 2026, Ban tiếp tục ký hợp đồng giao khoán từ nguồn DVMTR và Chương trình giảm phát thải khí nhà kính (ERPA) với 73 cộng đồng bản và 9 hộ gia đình.

Thông qua hình thức giao khoán, trách nhiệm bảo vệ rừng được cụ thể hóa bằng những diện tích, khu vực và đối tượng nhận khoán. Cộng đồng, nhóm hộ và hộ gia đình tham gia không chỉ được hưởng nguồn kinh phí theo chính sách mà còn có trách nhiệm thực hiện các hoạt động tuần tra, kiểm tra, phát hiện và thông tin những hành vi xâm hại rừng.

Cách làm này góp phần tạo sự gắn kết giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Khi người dân nhận thấy việc giữ rừng mang lại lợi ích thiết thực cho gia đình và cộng đồng, công tác tuyên truyền, vận động cũng có thêm cơ sở để chuyển thành hành động cụ thể.

Trong năm 2026, Ban đã xây dựng hồ sơ, dự toán các công trình hỗ trợ sinh kế thuộc Chương trình ERPA cho 25 bản. Cùng với đó, các hoạt động khoanh nuôi xúc tiến tái sinh rừng, trồng và chăm sóc rừng cũng góp phần tạo việc làm, tăng thêm cơ hội thu nhập cho người dân vùng có rừng.

Từ giữ rừng đến quản lý rừng bền vững

Theo ông Nguyễn Thành Dũng, Trưởng Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tương Dương, thời gian tới, đơn vị tiếp tục tập trung bảo vệ nghiêm diện tích rừng hiện có, nâng cao chất lượng rừng, phục hồi hệ sinh thái và gắn công tác bảo vệ rừng với đời sống người dân.

Cùng với việc rà soát, phân công rõ trách nhiệm quản lý từng địa bàn, đơn vị sẽ tăng cường tuần tra tại các khu vực trọng điểm, phối hợp với chính quyền địa phương và lực lượng chức năng để ngăn chặn vi phạm từ cơ sở. Công tác bảo vệ rừng tự nhiên, môi trường sống của động vật hoang dã và nguồn nước đầu nguồn cũng tiếp tục được chú trọng.

Một hướng đi khác là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bản đồ số và dữ liệu theo dõi diễn biến rừng nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát. Đây là công cụ hỗ trợ lực lượng chuyên trách nhận diện những biến động về tài nguyên rừng, nhất là tại các khu vực xa khu dân cư, khó tiếp cận.

Đối với cộng đồng dân cư, Ban tiếp tục triển khai chính sách chi trả DVMTR, Chương trình ERPA và các chương trình hỗ trợ sinh kế; đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương lựa chọn nội dung hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của từng bản.

“Bảo vệ rừng và phát triển kinh tế cho người dân không phải là 2 nhiệm vụ tách rời. Nếu chỉ tập trung bảo vệ rừng mà không quan tâm đến sinh kế thì khó duy trì kết quả lâu dài. Ngược lại, phát triển kinh tế không gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và cuộc sống của chính người dân”, ông Nguyễn Thành Dũng nhấn mạnh.

Từ thực tế quản lý hơn 86.500ha rừng và đất lâm nghiệp, có thể thấy, bài toán bảo vệ rừng ở Tương Dương không chỉ nằm ở việc tăng số đợt tuần tra hay bố trí thêm lực lượng tại các địa bàn trọng điểm. Quan trọng hơn là xây dựng được cơ chế để cộng đồng cùng tham gia, cùng giám sát và cùng hưởng lợi từ những giá trị mà rừng mang lại.

Khi người dân không chỉ là đối tượng được tuyên truyền mà thực sự trở thành chủ thể tham gia bảo vệ rừng, những cánh rừng ở Tương Dương sẽ có thêm một lớp bảo vệ ngay từ cơ sở. Đây cũng là hướng tiếp cận cần thiết để kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm sinh kế và phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương./.