Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang gấp rút hoàn thiện đề án thí điểm nhằm cải tạo và phục hồi nhiều hệ thống sông bị ô nhiễm nghiêm trọng ở khu vực phía Bắc. Theo kế hoạch, đề án này dự kiến sẽ được trình Chính phủ vào tháng 6/2026, đánh dấu bước đi quan trọng trong nỗ lực “hồi sinh” các dòng sông từng đóng vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và sản xuất nông nghiệp.
Thông tin được đưa ra tại họp báo thường kỳ tháng 3 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tại đây, ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước cho biết cơ quan chuyên môn đã cơ bản hoàn thiện dự thảo Đề án cải tạo, phục hồi các hệ thống sông Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê và Bắc Hưng Hải. Hiện dự thảo đang được trình lãnh đạo Bộ xem xét trước khi gửi xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương và các đơn vị liên quan để hoàn thiện.
Theo lộ trình dự kiến, sau khi tổng hợp ý kiến đóng góp và hoàn thiện nội dung, đề án sẽ được trình chính thức lên Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong tháng 5/2026. Nếu tiến độ được đảm bảo, hồ sơ sẽ tiếp tục được trình Chính phủ xem xét vào tháng 6/2026. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng để triển khai các giải pháp tổng thể, từng bước khắc phục tình trạng suy thoái nguồn nước kéo dài tại nhiều hệ thống sông lớn.
Các hệ thống sông Nhuệ - Đáy, Bắc Hưng Hải và Ngũ Huyện Khê vốn đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với hệ thống thủy lợi và đời sống dân sinh ở nhiều địa phương miền Bắc. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, các dòng sông này đã rơi vào tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng do tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt, công nghiệp và làng nghề. Tình trạng suy giảm chất lượng nước kéo dài đã gây ảnh hưởng đáng kể đến sản xuất nông nghiệp, môi trường sinh thái cũng như đời sống của người dân trong khu vực.
Việc xây dựng đề án phục hồi các dòng sông này cũng xuất phát từ những quy định mới trong Luật Tài nguyên nước năm 2023. Luật đã đặt ra yêu cầu phải tổ chức phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt hoặc ô nhiễm, đồng thời giao trách nhiệm cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương thực hiện nhiệm vụ này.
Theo quy định của luật, cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước sẽ tiến hành lập danh mục các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt hoặc ô nhiễm để làm căn cứ xây dựng các chương trình, kế hoạch và đề án phục hồi. Trên cơ sở đó, các phương án cụ thể sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt nhằm triển khai các biện pháp khắc phục, cải thiện chất lượng nguồn nước.
Ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng Cục Quản lý Tài nguyên nước cho biết việc phục hồi các dòng sông đang bị ô nhiễm nặng là một trong những nội dung quan trọng được đặt ra trong Luật Tài nguyên nước năm 2023. Theo ông, chủ trương “làm sống lại” những dòng sông đang suy thoái không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến an ninh nguồn nước và phát triển bền vững trong dài hạn.
Để bảo đảm việc triển khai đạt hiệu quả, Luật Tài nguyên nước cũng đã bổ sung nhiều cơ chế và chính sách liên quan đến hoạt động phục hồi nguồn nước. Trong đó có các quy định về cơ chế tài chính nhằm tạo cơ sở cho việc huy động và phân bổ nguồn lực phục vụ công tác cải tạo, khắc phục tình trạng suy thoái và ô nhiễm tại các dòng sông.
Bên cạnh việc xây dựng đề án phục hồi các hệ thống sông lớn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang phối hợp với nhiều địa phương để triển khai các chương trình cải thiện chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi. Mới đây, Bộ đã làm việc với lãnh đạo các tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng và Bắc Ninh để thảo luận về việc xây dựng Đề án phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đề án này là xử lý tình trạng ô nhiễm và nâng cao chất lượng nước trong toàn hệ thống. Đây được xem là yêu cầu cấp thiết khi hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải hiện đang phục vụ sản xuất nông nghiệp và cấp nước cho nhiều địa phương trong vùng.
Theo đề xuất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiệm vụ cải tạo và phát triển hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải cần được đưa vào danh mục các dự án cấp bách. Tổng kinh phí dự kiến cho chương trình này vào khoảng 38.500 tỷ đồng, chưa bao gồm chi phí dành cho công tác giải phóng mặt bằng và chỉnh trang hạ tầng.
Nếu được phê duyệt và triển khai đồng bộ, các đề án phục hồi sông và nâng cấp hệ thống thủy lợi được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện chất lượng nguồn nước, khôi phục hệ sinh thái tự nhiên cũng như bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho hàng triệu người dân trong khu vực. Đồng thời, đây cũng được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược quản lý tài nguyên nước bền vững của Việt Nam trong những năm tới.
