Thông tin trên VnExpress, sáng ngày 21/11, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Một trong những điểm mới là quy định về vùng phát thải thấp, nơi áp dụng các biện pháp giảm ô nhiễm không khí, chủ yếu từ phương tiện giao thông, nhằm bảo vệ sức khỏe người dân. Luật cho phép địa phương thiết lập vùng phát thải thấp, tập trung kiểm soát phương tiện gây ô nhiễm, sử dụng nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ người dân chuyển sang phương tiện sạch.
Khái niệm vùng phát thải thấp không hoàn toàn mới. Hà Nội đã có Nghị quyết 47/2024/NQ-HĐND về vùng phát thải thấp, có hiệu lực từ ngày 1/1/2025, thí điểm tại quận Hoàn Kiếm và quận Ba Đình trong giai đoạn 2025–2030, trên cơ sở Luật Thủ đô (sửa đổi) năm 2024. Điểm mới của Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi vừa được thông qua là lần đầu tiên quy định về vùng phát thải thấp được đưa vào luật về môi trường ở cấp quốc gia, tạo cơ sở pháp lý chung để mọi địa phương trong cả nước đều có thể thiết lập vùng phát thải thấp, thay vì chỉ Hà Nội như trước đây.
Theo lộ trình của Hà Nội, khu vực thí điểm dự kiến là khu vực Hồ Gươm, vùng phụ cận và phố cổ, với tổng diện tích hơn 145 ha. Các biện pháp dự kiến gồm cấm xe tải hạng nặng chạy bằng dầu diesel lưu thông trong vùng, hạn chế hoặc cấm ô tô không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 và xe mô tô, xe gắn máy không đáp ứng tiêu chuẩn mức 2 theo khung giờ hoặc khu vực. Người dân sinh sống và làm việc trong vùng được ưu tiên lộ trình 12 tháng để chuyển đổi phương tiện đạt tiêu chuẩn khí thải cho phép lưu thông. Từ năm 2031 trở đi, các khu vực trên địa bàn Hà Nội có đủ tiêu chí theo quy định phải thực hiện vùng phát thải thấp.
Trước khi luật được thông qua, dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, công bố ngày 8/11/2026, cũng đã đề xuất các tiêu chí thiết lập và biện pháp áp dụng đối với vùng phát thải thấp. Theo dự thảo, tiêu chí gồm chất lượng môi trường không khí suy giảm hoặc thường xuyên vượt quy chuẩn kỹ thuật môi trường; mật độ dân cư, mật độ giao thông cao hoặc thường xuyên ùn tắc; tỷ lệ phương tiện phát thải cao, phương tiện diesel hoặc phương tiện vận tải hàng hóa lớn. Về biện pháp, dự thảo đề xuất phân loại phương tiện theo mức phát thải, quy chuẩn khí thải, loại nhiên liệu, niên hạn sử dụng và kết quả kiểm định khí thải; hạn chế hoặc điều tiết thời gian, tuyến đường, khu vực lưu thông đối với phương tiện phát thải cao; kiểm soát khí thải phương tiện đang lưu hành và giám sát khí thải tự động đối với phương tiện có nguy cơ phát thải cao.
Luật sửa đổi tập trung vào ba nhóm nội dung chính liên quan trực tiếp đến đời sống người dân: thiết lập và quản lý vùng phát thải thấp; siết kiểm soát dữ liệu quan trắc môi trường; và hạn chế xả nước thải vào sông, hồ đã quá tải.
Địa phương được lập vùng phát thải thấp, kiểm soát xe xăng, dầu

Tại vùng phát thải thấp, các biện pháp kiểm soát tập trung vào phương tiện có mức phát thải cao và sử dụng nhiên liệu hóa thạch như xăng, dầu. Việc hạn chế phát thải được thực hiện theo lộ trình, gắn với phát triển giao thông công cộng, hạ tầng phục vụ phương tiện sử dụng năng lượng sạch và chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện.
Thẩm quyền thiết lập vùng thuộc về địa phương. UBND cấp tỉnh căn cứ điều kiện thực tế để trình HĐND cùng cấp quyết định thiết lập vùng phát thải thấp và các biện pháp kiểm soát khí thải. Việc lựa chọn khu vực phải tính đến chất lượng không khí, quy hoạch đô thị, tổ chức giao thông và khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng.
Các biện pháp kiểm soát phải công khai, minh bạch, có lộ trình phù hợp, hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Chính phủ sẽ quy định cụ thể tiêu chí thiết lập vùng phát thải thấp, biện pháp quản lý và chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển giao thông công cộng, phương tiện sử dụng năng lượng tái tạo, tiết kiệm nhiên liệu, phát thải thấp hoặc không phát thải.
Siết kiểm soát dữ liệu quan trắc môi trường

Ngoài giao thông, luật tăng cường quản lý các nguồn gây ô nhiễm không khí. Lượng bụi và khí thải phải được kiểm kê, quan trắc, đánh giá và kiểm soát. Chất lượng không khí cũng phải được dự báo, cảnh báo kịp thời để giảm tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng.
Luật bổ sung các yêu cầu nhằm bảo đảm số liệu quan trắc môi trường chính xác, khách quan và có thể kiểm chứng. Dữ liệu từ hệ thống quan trắc tự động phải được truyền, nhận liên tục, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng truy xuất nguồn gốc. Thiết bị quan trắc phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, được kiểm định, hiệu chuẩn.
Các đơn vị cung cấp dịch vụ quan trắc chịu trách nhiệm về độ chính xác của kết quả, đồng thời phải bảo đảm khả năng truy xuất thông tin về mẫu, thiết bị, nhân sự và dữ liệu khi cần thiết.
Luật cũng bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ mới có tiềm năng mang lại lợi ích cho môi trường. Trong thời gian thử nghiệm, một số yêu cầu, điều kiện về bảo vệ môi trường có thể được miễn, giảm hoặc tạm thời chưa áp dụng, nhưng không bao gồm các hành vi bị pháp luật nghiêm cấm. Các tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm vẫn phải bảo đảm an toàn sức khỏe con người, có biện pháp phòng ngừa, khắc phục sự cố và phục hồi môi trường.
Hạn chế xả nước thải vào sông, hồ đã quá tải
Luật bổ sung các biện pháp kiểm soát nước thải dựa trên khả năng tiếp nhận chất ô nhiễm của từng nguồn nước. Tại những khu vực sông, hồ không còn khả năng chịu tải đối với tất cả thông số ô nhiễm bắt buộc đánh giá, dự án đầu tư mới hoặc mở rộng thuộc diện phải thực hiện thủ tục môi trường không được xả nước thải vào nguồn tiếp nhận, trừ một số trường hợp đáp ứng điều kiện xử lý nghiêm ngặt.
Cụ thể, dự án mới được xả thải nếu xử lý nước thải đạt quy chuẩn chất lượng nước mặt trước khi xả. Dự án mở rộng phải tuần hoàn, tái sử dụng nước để không làm tăng lượng xả thải hoặc xử lý phần nước thải phát sinh thêm đạt quy chuẩn. Các dự án xử lý nước thải nhằm cải tạo, phục hồi môi trường ô nhiễm cũng thuộc diện ngoại lệ.
Luật đồng thời tăng cường quản lý nước thải theo lưu vực sông, kiểm soát cả lượng chất ô nhiễm từ từng nguồn thải và tổng lượng chất ô nhiễm trong khu vực, nhằm giảm áp lực lên những dòng sông, hồ đã quá tải.
Với các quy định mới về vùng phát thải thấp, kiểm soát dữ liệu quan trắc và hạn chế xả thải vào nguồn nước quá tải, Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đặt ra khung pháp lý rõ ràng hơn cho công tác bảo vệ môi trường không khí và nước, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.