Sở Xây dựng Hà Nội vừa có Văn bản số 25617/SXD-GT ngày 11/11 báo cáo Ủy ban nhân dân thành phố về kết quả triển khai thí điểm vùng phát thải thấp, đồng thời đề xuất mô hình và lộ trình mở rộng trong thời gian tới. Theo lộ trình đã được phê duyệt, giai đoạn 2 của Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 sẽ được triển khai từ ngày 1/1 đến ngày 31/12/2027 tại 3 khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, với tổng diện tích khoảng 5,7 km² và tổng dân số khoảng 247.000 người.
Việc mở rộng thí điểm vùng phát thải thấp được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 57/2025/NQ-HĐND ngày 26/11/2025 của Hội đồng nhân dân thành phố về vùng phát thải thấp và Đề án "Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, thành phố Hà Nội" đã được Ủy ban nhân dân thành phố phê duyệt tại Quyết định số 3273/QĐ-UBND ngày 29/6/2026. Đề án này gồm 56 nhiệm vụ, trong đó có 18 nhiệm vụ thường xuyên và 38 nhiệm vụ có thời hạn, bao trùm các nội dung về tổ chức giao thông, kiểm soát phương tiện, phát triển vận tải công cộng và hạ tầng phục vụ chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Từ ngày 1/7/2026, Hà Nội đã chính thức triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực 1 và khu vực 2 thuộc phường Hoàn Kiếm. Đây là bước đi đầu tiên trong lộ trình 3 giai đoạn mà thành phố đã vạch ra nhằm từng bước hạn chế phương tiện gây ô nhiễm trong khu vực trung tâm, cải thiện chất lượng không khí và thay đổi thói quen đi lại của người dân theo hướng xanh hơn, bền vững hơn.
Ba khu vực thí điểm từ đầu 2027, tổng diện tích khoảng 5,7 km²
Theo đề xuất của Sở Xây dựng, giai đoạn 2 sẽ triển khai vùng phát thải thấp tại 3 khu vực thuộc phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam trong suốt năm 2027. Khu vực 1 là vùng lõi thí điểm, nằm bên trong đường bao khu vực phố đi bộ và chợ đêm phường Hoàn Kiếm, gồm 12 tuyến phố là Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ và Ngô Quyền. Khu vực này có diện tích khoảng 0,45 km², chu vi 3,2 km và dân số khoảng 20.000 người, là trái tim của khu phố cổ và khu vực hồ Hoàn Kiếm, nơi tập trung đông đảo người dân và du khách mỗi dịp cuối tuần.
Khu vực 2 là vùng mở rộng, nằm bên trong đường bao các tuyến phố Tràng Thi, Thợ Nhuộm, Hàng Bông, Phùng Hưng, Phan Đình Phùng, Hàng Đậu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Tràng Tiền, Hàng Khay trở vào trong khu vực phố cổ. Khu vực này có diện tích khoảng 1,65 km², chu vi 5,5 km và dân số khoảng 90.000 người, bao phủ phần lớn khu phố cổ còn lại ngoài vùng lõi, nơi mật độ dân cư cao và hoạt động thương mại, dịch vụ diễn ra sôi động cả ngày lẫn đêm.
Khu vực 3 bao gồm địa bàn phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, được giới hạn bởi các tuyến phố Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam và Lê Duẩn. Khu vực này có diện tích khoảng 3,6 km², chu vi 8,3 km và dân số khoảng 136.947 người, là khu vực rộng lớn nhất trong 3 khu vực thí điểm, tiếp giáp với các phường Ba Đình, Hai Bà Trưng và Hồng Hà.
Để tổ chức giao thông trong vùng phát thải thấp, tại khu vực 1, Sở Xây dựng đề xuất cấm toàn bộ phương tiện giao thông đường bộ, gồm xe mô tô, xe gắn máy và ô tô các loại, trong khung giờ từ 19 giờ đến 24 giờ vào các ngày thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật hằng tuần. Các phương tiện ưu tiên và phương tiện được chấp thuận hoạt động trong phạm vi hạn chế vẫn được phép lưu thông, bảo đảm các hoạt động thiết yếu và nhu cầu đi lại chính đáng của người dân trong khu vực.
Lộ trình 3 giai đoạn và những quy định mới với phương tiện
Lộ trình vùng phát thải thấp của Hà Nội được chia thành 3 giai đoạn rõ ràng. Giai đoạn 1 diễn ra từ ngày 1/7 đến ngày 31/12/2026, thành phố thí điểm tại khu vực 1 và khu vực 2 thuộc phường Hoàn Kiếm. Trong giai đoạn này, một dấu mốc quan trọng là từ ngày 1/7/2026, 100% xe buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sử dụng nhiên liệu điện và năng lượng xanh, sạch, cho thấy thành phố đã bắt đầu chuyển đổi phương tiện công cộng song song với việc hạn chế phương tiện cá nhân gây ô nhiễm.
Kết quả bước đầu của giai đoạn thí điểm cho thấy công tác tổ chức đã đi vào nền nếp. Từ ngày 14/9 đến ngày 11/10/2026, lực lượng chức năng đã bố trí 12 tổ tuần tra với 112 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia kiểm soát giao thông tại khu vực thí điểm. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã xử phạt 39 trường hợp với tổng số tiền 29,9 triệu đồng, chủ yếu là các trường hợp vi phạm quy định về hạn chế phương tiện trong khu vực thí điểm. Con số xử phạt chưa lớn, song cho thấy cơ chế kiểm soát đã được vận hành và người dân đang dần làm quen với những quy định mới.
Giai đoạn 2, từ ngày 1/1 đến ngày 31/12/2027, sẽ mở rộng thí điểm sang khu vực Cửa Nam với 3 khu vực như đã nêu. Trong giai đoạn này, thành phố sẽ bắt đầu siết chặt các quy định với phương tiện theo hướng cụ thể hơn. Cụ thể, từ ngày 1/1/2027, ô tô lưu thông trong vùng phát thải thấp phải đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên theo QCVN 85:2025/BNNMT, còn yêu cầu về khí thải đối với mô tô, xe gắn máy sẽ được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Cũng trong giai đoạn 2, xe mô tô, xe gắn máy kinh doanh vận tải trên nền tảng công nghệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ bị cấm lưu thông trong vùng phát thải thấp, xe tải có khối lượng toàn bộ trên 3,5 tấn cũng bị cấm hoạt động trong khu vực này.
Giai đoạn 3, từ ngày 1/1/2028 đến hết năm 2029 và tiếp tục duy trì từ năm 2030 trở đi, Hà Nội sẽ triển khai vùng phát thải thấp trên toàn bộ khu vực Vành đai 1. Khi đó, xe ôm công nghệ và shipper sử dụng xe máy chạy xăng sẽ bị cấm lưu thông trong vùng phát thải thấp, còn người dân sử dụng xe máy chạy xăng không đạt quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên theo QCVN 99:2025/BNNMT sẽ không được phép lưu thông trong khu vực. So với phương án trước đây, Hà Nội đã lùi thời điểm áp dụng hạn chế xe máy xăng trong Vành đai 1 từ ngày 1/7/2026 sang ngày 1/1/2028, tạo thêm thời gian cho người dân và doanh nghiệp chuẩn bị phương tiện thay thế.
Lộ trình này của Hà Nội cũng gắn với lộ trình chung của cả nước về kiểm soát khí thải phương tiện. Theo quy định hiện hành, hoạt động kiểm định khí thải xe máy sẽ được triển khai từ ngày 1/7/2027, còn các tiêu chuẩn khí thải mới đã bắt đầu áp dụng từ ngày 30/6/2026. Điều này có nghĩa là người dân sử dụng xe máy tại Hà Nội sẽ phải đối mặt với yêu cầu kiểm định khí thải trong cùng thời điểm thành phố mở rộng vùng phát thải thấp, tạo ra áp lực kép nhưng cũng là động lực để chuyển đổi sang xe điện và phương tiện công cộng.
Mở rộng mô hình ra toàn thành phố và những việc cần chuẩn bị
Bên cạnh lộ trình mở rộng tại Hoàn Kiếm và Cửa Nam, Sở Xây dựng Hà Nội còn kiến nghị Ủy ban nhân dân thành phố cho phép các phường ngoài Hoàn Kiếm và Cửa Nam chủ động rà soát, tổ chức thí điểm vùng phát thải thấp theo mô hình riêng, phù hợp với đặc điểm từng địa bàn. Đề xuất này mở ra khả năng nhân rộng mô hình vùng phát thải thấp ra toàn thành phố theo cách linh hoạt, thay vì áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi khu vực có điều kiện khác nhau.
Thực tế, một số phường đã chủ động đề xuất mô hình của riêng mình. Phường Cầu Giấy đã đề xuất mô hình "vùng phát thải thấp theo khu vực trọng điểm", cho thấy các địa phương đã bắt đầu nghiên cứu và chuẩn bị cho việc triển khai vùng phát thải thấp trên địa bàn của mình, thay vì chờ thành phố triển khai đồng loạt. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giúp mô hình vùng phát thải thấp bám sát thực tế từng khu vực, từ mật độ dân cư, đặc điểm giao thông cho đến hạ tầng hiện có.
Tuy nhiên, quá trình triển khai thí điểm vẫn còn không ít khó khăn cần tháo gỡ. Theo đánh giá của Công an thành phố, việc người dân sử dụng phương tiện công cộng và gửi xe tại vùng đệm để di chuyển vào khu vực 1, khu vực 2 còn hạn chế, do hệ thống giao thông công cộng chưa đáp ứng yêu cầu và ý thức của một bộ phận người dân chưa cao. Đây là nút thắt quan trọng, bởi nếu người dân không có phương tiện thay thế thuận tiện và nơi gửi xe hợp lý, việc hạn chế phương tiện trong vùng lõi sẽ gây bất tiện lớn và khó nhận được sự đồng thuận.
Để giải quyết bài toán này, Sở Xây dựng Hà Nội mới đây đã rà soát 301 vị trí bãi đỗ xe trong Vành đai 3 và đề xuất 3 nhóm theo mức độ ưu tiên và khả năng triển khai. Cùng với đó, Sở sẽ căn cứ theo từng giai đoạn thực hiện vùng phát thải thấp để bố trí mạng lưới vận tải khách công cộng và hệ thống hạ tầng, bao gồm các bãi đỗ xe để người dân gửi xe và chuyển sang những phương tiện khác khi vào khu vực trung tâm. Việc chuẩn bị hạ tầng đi trước một bước được xem là điều kiện tiên quyết để các quy định hạn chế phương tiện không trở thành gánh nặng với người dân.
Sở Xây dựng đồng thời đề nghị các sở, ngành và Ủy ban nhân dân các phường tiếp tục thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ được giao, báo cáo kết quả về cơ quan đầu mối để tổng hợp, theo dõi tiến độ chung của Đề án. Đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 có 56 nhiệm vụ, gồm 18 nhiệm vụ thường xuyên và 38 nhiệm vụ có thời hạn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan, từ tổ chức giao thông, kiểm soát phương tiện cho đến phát triển vận tải công cộng và hạ tầng phục vụ chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.
Đề xuất mở rộng thí điểm vùng phát thải thấp hiện vẫn cần Ủy ban nhân dân thành phố xem xét, chấp thuận. Nếu được thông qua, giai đoạn 2 sẽ bắt đầu ngay từ ngày 1/1/2027, chỉ còn chưa đầy 2 tháng nữa để các cơ quan chức năng hoàn tất công tác chuẩn bị về hạ tầng, tổ chức giao thông và tuyên truyền đến người dân. Với người dân sinh sống và làm việc trong khu vực Hoàn Kiếm, Cửa Nam, đây là thời điểm cần chủ động tìm hiểu các quy định mới về khí thải phương tiện, phương án gửi xe và lộ trình chuyển đổi sang phương tiện xanh để không bị động khi các quy định bắt đầu có hiệu lực.
