Vai trò của vốn biểu tượng trong phát triển kinh tế Hồi giáo Ninh Hạ - Trung Quốc

1-    Đặt vấn đề

Trong bản đồ địa kinh tế của Trung Quốc đương đại, khu tự trị dân tộc Hồi Ninh Hạ chiếm một vị trí vừa ngoại vi vừa chiến lược. Đây là một trong những tỉnh nghèo nhất Trung Quốc trong phần lớn thế kỷ XX, bị kẹp giữa cao nguyên Hoàng Thổ khô cằn và sa mạc Đằng Cát Lợi (hay theo tên quốc tế gọi là sa mạc Tengger) ở vùng Tây Bắc, với nguồn lực tự nhiên hạn chế và hạ tầng kém phát triển. Tuy nhiên, kể từ đầu thế kỷ XXI, và đặc biệt sau khi Sáng kiến Vành đai và Con đường được chính thức hóa vào năm 2013, Ninh Hạ đã nổi lên như một mắt xích không thể thiếu trong chiến lược ngoại giao kinh tế của Bắc Kinh hướng tới thế giới Hồi giáo.

Câu hỏi trung tâm mà bài viết này đặt ra là: bằng cơ chế nào mà một khu vực từng bị xem là gánh nặng phát triển lại có thể chuyển hóa thành trung tâm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các quốc gia Ả Rập? Và vai trò của bản sắc Hồi giáo trong quá trình chuyển đổi đó như thế nào? Để trả lời những câu hỏi này, bài viết phân tích nội dung của 25 bài báo được công bố từ năm 1998 đến 2025 trên tạp chí Bắc Kinh và báo Tân Hoa xã, hai kênh truyền thông nhà nước có ảnh hưởng lớn nhất trong việc định hình và phản ánh diễn ngôn chính sách chính thức của Trung Quốc. Thông qua phương pháp phân tích nội dung, bài viết phân tích sự dịch chuyển trong cách nhà nước Trung Quốc định vị Ninh Hạ, từ đối tượng của các chính sách xóa đói giảm nghèo sang hạt nhân quan trọng trong chiến lược ngoại giao văn hóa và kinh tế.

Ninh Hạ được coi là khu tự trị kém phát triển, cho đến cuối thế kỷ XX, Ninh Hạ nằm trong nhóm các tỉnh có chỉ số phát triển con người thấp nhất Trung Quốc. Nền kinh tế nội khu chủ yếu vào nông nghiệp khô hạn và chăn nuôi quy mô nhỏ. Sự cô lập địa lý, thiếu hụt đầu tư hạ tầng, và tỷ lệ nghèo cao trong cộng đồng Hồi là những thách thức mà chính quyền trung ương đối mặt trong nhiều thập kỷ. Trong những năm đầu thế kỷ XXI, Trung Quốc tăng tốc hội nhập kinh tế quốc tế và bắt đầu nhìn nhận thị trường Trung Đông như một đối tác chiến lược. Từ đó, bản sắc Hồi giáo của Ninh Hạ được đặc biệt chú ý. Đây là vùng từng là một đặc điểm cần "quản lý", nhưng dần được tái cấu hình thành một tài sản địa chiến lược.

Sự chuyển đổi này không diễn ra tự phát mà được thúc đẩy bởi sự hội tụ của ba nhân tố: chính sách nhà nước có chủ đích, động lực thị trường từ nhu cầu Halal toàn cầu ngày càng tăng, và năng lực thích ứng của cộng đồng doanh nhân Hồi giáo địa phương. Phó Chủ tịch vùng Vương Hứa Sơn đã tóm lược định hướng này một cách súc tích vào năm 2015 khi tuyên bố rằng "chính phủ đang phát triển Ninh Hạ thành cầu nối giữa Trung Quốc và thế giới Hồi giáo"  một phát ngôn không chỉ mô tả thực trạng mà còn thực hiện chức năng định vị chính sách trước công luận trong nước và quốc tế.

Trường hợp Ninh Hạ minh họa rằng bản sắc tôn giáo không nhất thiết là lực cản của hiện đại hóa kinh tế; trong những điều kiện thể chế phù hợp, nó có thể trở thành một hình thức vốn văn hóa theo nghĩa của Pierre Bourdieu, có khả năng chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh và thu hút đầu tư.

2. Khung lý thuyết 

Trong số các lý thuyết xã hội học và kinh tế chính trị có thể được vận dụng để phân tích quá trình phát triển của Ninh Hạ, lý thuyết vốn văn hóa của Pierre Bourdieu được lựa chọn làm khung phân tích chủ đạo với một số lý do như vì sau bản sắc Hồi giáo của cộng đồng thiểu số tại một tỉnh nghèo nội địa, giờ đây lại có thể được chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế chiến lược trong bối cảnh toàn cầu hóa. Các khung phân tích kinh tế thuần túy, vốn tập trung vào ưu đãi thuế hay hạ tầng logistics, không thể lý giải được tại sao Ninh Hạ, mà không phải một tỉnh ven biển giàu có hơn, lại trở thành cổng chiến lược của Trung Quốc hướng tới thế giới Hồi giáo. Câu trả lời nằm ở vốn văn hóa tích lũy qua nhiều thế hệ. Điều này không còn là việc chiến lược phát triển kinh tế hay tái tạo cuộc sống, nếu chỉ tập trung vào đời sống vật chất. 

Pierre Bourdieu xây dựng lý thuyết về thực hành xã hội xoay quanh ba khái niệm cốt lõi và có quan hệ mật thiết, đó là : Vốn biểu tượng, đặc điểm văn hoá, và bối cảnh- không gian. Công thức nổi tiếng trong Báo cá xã hội về tình hình văn hoá Pháp (1984) tóm lược mối quan hệ này như sau. Trong thực tiễn xã hội, không thể quy giản về tác động độc lập của bất kỳ một nhân tố đơn lẻ nào, mà là kết quả của sự tương tác tổng hợp giữa cả ba. Trong bài viết Nhận dạng Vốn (1997), Bourdieu mở rộng khái niệm vốn sang ba chiều cạnh. Vốn kinh tế là dạng vốn truyền thống, có thể chuyển đổi trực tiếp thành tiền hay quyền sở hữu tài sản.

Vốn xã hội là tổng hợp các nguồn lực gắn liền với việc sở hữu mạng lưới quan hệ bền vững được thể chế hóa. Vốn văn hóa là năng lực và tri thức được xã hội công nhận, tồn tại dưới ba trạng thái mà bài viết này sẽ phân tích chi tiết ở phần dưới. Điểm then chốt trong lý thuyết của Bourdieu là không có dạng vốn nào tồn tại hay vận hành mà không có không gian xã hội có cấu trúc, nơi các chủ thể cạnh tranh và các loại vốn được định giá. Một dạng vốn có thể vô giá trị trong bối cảnh, không gian này nhưng lại cực kỳ có giá trong bối cảnh, không gian khác. Đây là điểm xuất phát lý thuyết quan trọng nhất cho bối cảnh, không gian phù hợp với Ninh Hạ: vốn văn hóa Hồi giáo của cộng đồng Hồi không thay đổi về bản chất qua các thập kỷ, nhưng giá trị của nó thay đổi triệt để khi BRI tái cấu trúc trường địa kinh tế toàn cầu, tạo ra một không gian mới trong đó tri thức về Ả Rập, am hiểu luật Halal, và mạng lưới quan hệ trong thế giới Islam đột nhiên trở thành những nguồn lực cạnh tranh không thể thay thế.

Hơn nữa, việc nhắc đến đặc sắc văn hoá, một khái niệm thứ ba trong bộ ba lý thuyết, là hệ thống các khuynh hướng được nội hóa sâu vào cơ thể và tâm trí của chủ thể, hình thành từ rất sớm trong cuộc đời và điều hướng nhận thức, phán đoán lẫn hành động một cách không ý thức. Bourdieu mô tả “đặc sắc văn hoá” như "lịch sử được thể hiện thành tự nhiên", những gì xã hội đã khắc vào con người đến mức họ không còn nhận ra nó là sản phẩm của lịch sử nữa. Tại Ninh Hạ, habitus của cộng đồng Hồi được hình thành qua nhiều thế kỷ thực hành tôn giáo, giao thương theo mạng lưới Islam, và học tiếng Ả Rập từ thuở ấu thơ, tạo ra một tập hợp các khuynh hướng văn hóa và thương mại mà thế hệ trẻ kế thừa như một di sản sống, không phải như một kỹ năng được học từ sách vở.

Đặc biệt, vốn biểu tượng (hay còn được gọi là vốn biểu tượng), đây là dạng vốn được dựa vào con người, một của chủ thể dưới dạng năng lực, kỹ năng, và các khuynh hướng lâu bền. Đây là dạng vốn gắn liền không thể tách rời khỏi người sở hữu, không thể mua bán hay chuyển nhượng tức thời, và đòi hỏi thời gian dài để tích lũy. Bourdieu nhấn mạnh rằng chính tính chất "không thể mua được bằng tiền"  này là nguồn gốc giá trị đặc biệt của vốn văn hóa ở trạng thái được thể hiện nó tạo ra sự khan hiếm thực sự và lợi thế cạnh tranh bền vững.

Tại Ninh Hạ, tính chất này được biểu hiện tập trung nhất qua năng lực ngôn ngữ Ả Rập của cộng đồng Hồi. Khác với các tỉnh thành khác ở Trung Quốc nơi tiếng Ả Rập được học như một ngoại ngữ thuần túy trong môi trường lớp học, người Hồi tại Ninh Hạ tiếp xúc với tiếng Ả Rập từ thuở ấu thơ thông qua việc đọc kinh Qur'an, tham gia các nghi lễ tôn giáo, và giao tiếp trong cộng đồng. Quá trình tích lũy này tạo ra một năng lực ngôn ngữ gắn liền với hiểu biết văn hóa sâu, thứ mà các chương trình đào tạo thương mại ngắn hạn không thể tái tạo. Không phải ngẫu nhiên mà Ninh Hạ trở thành nơi cung cấp lực lượng phiên dịch tiếng Ả Rập lớn nhất Trung Quốc, với các cơ sở đào tạo chuyên sâu như Trường Ngôn ngữ Ả Rập Đồng Tâm. Đây là biểu hiện trực tiếp của vốn văn hóa ở trạng thái được thể hiện đang được chuyển đổi thành lợi thế kinh tế cụ thể.

3. Phương pháp 

3.1 Thu thập dữ liệu 

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp phân tích nội dung định tính kết hợp với phân tích dữ liệu theo trục thời gian. Toàn bộ tài liệu được xây dựng từ ba nguồn chính: (1) bài báo từ tạp chí Bắc kinh, cơ quan truyền thông đối ngoại chính thức của Trung Quốc, giai đoạn 2015–2025; (2) bản tin từ Tân Hoa xã, thông tấn xã nhà nước Trung Quốc, giai đoạn 1998–2022.  Các bài báo được lưu trữ và tra cứu qua cơ sở dữ liệu ProQuest One Academic. Tổng cộng  có 22 bài báo đã được phân tích. 

Khu vực Ninh Hạ bước vào thập kỷ 2010 với tư cách là một trong những tỉnh kém phát triển nhất Trung Quốc, với GDP khoảng 169 tỷ NDT (tương đương khoảng 26 tỷ USD). Trong suốt Kế hoạch 5 năm lần thứ 12 (2011–2015), vùng đã đạt mức tăng trưởng bình quân 9,9%/năm vượt qua tốc độ tăng trưởng GDP quốc gia và nhiều tỉnh ven biển trong cùng kỳ. Đến năm 2015, GDP đạt khoảng 290 tỷ NDT (tương đương 44 tỷ USD) (Tạp chí Bắc Kinh , tháng 3/2016).

Giai đoạn này chứng kiến ba chuyển biến cơ cấu quan trọng: (i) xây dựng Khu Công nghiệp Hóa chất Năng lượng Ninh Đông với quy mô lớn; (ii) nâng Khu Kinh tế Mở Nội địa Ninh Hạ lên thành chiến lược quốc gia; và (iii) hành lang nho-vang phía đông dãy Helan được quốc tế công nhận. Tỷ lệ nghèo giảm từ trên 70% năm 1958 xuống còn 6% năm 2018.

Kế hoạch 5 năm lần thứ 13 (2016–2020) đặt mục tiêu tham vọng: nhân đôi GDP vào năm 2020 so với mức 2010, duy trì tốc độ tăng trưởng trên 7,5%/năm, đồng thời tăng thu nhập khả dụng bình quân đầu người của cư dân đô thị và nông thôn lần lượt 8% và 9%/năm. Tuyến đường sắt hàng hóa Ninh Hạ–Kazakhstan khai thác năm 2016, đường bay thẳng Dubai–Yinchuan ra mắt năm 2016, và dòng đầu tư từ Expo Trung-Ả Rập đóng vai trò như những cú hích bên ngoài cho tăng trưởng kinh tế.

Chuyến thị sát của Chủ tịch nước Tập Cận Bình vào tháng 6/2020 nhấn mạnh những thành tựu trong xóa đói giảm nghèo, bảo vệ sinh thái và hài hòa dân tộc, đồng thời kêu gọi 'nỗ lực không ngừng thúc đẩy phát triển chất lượng cao, đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tăng trưởng' (Tạp chí Bắc Kinh, tháng 6/2020). Năm 2021 đánh dấu một bước ngoặt ngoạn mục trong lịch sử thương mại Ninh Hạ: vùng xếp hạng số 1 cả nước về tốc độ tăng trưởng xuất khẩu, với kim ngạch xuất khẩu đạt 17,48 tỷ NDT (khoảng 2,76 tỷ USD), tăng 101,7% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch ngoại thương đạt 21,4 tỷ NDT, tăng 73,4%. Liên minh châu Âu trở thành đối tác thương mại lớn nhất, chiếm 17,7% tổng giao dịch (Tân Hoa xã, tháng 1/2022).

Trong 7 tháng đầu năm 2021, thương mại với các nước BRI tăng 46,1%, đạt 2,77 tỷ NDT. Việt Nam và Thái Lan nằm trong số các đối tác thương mại trọng yếu. Đến đầu năm 2022, tuyến tàu hàng Ninh Hạ–Lào kết nối Yinchuan với Vientiane, mở ra cửa ngõ mới sang Đông Nam Á (Tân Hoa xã, tháng 1/2022).

Bảng 2: Dữ liệu GDP và Chỉ số Kinh tế Chính của Ninh Hạ qua các năm

Bảng 1: Số liệu GDP được tổng hợp từ Tạp chí Bắc Kinh (2016, 2018, 2020) và Tân Hoa xã (2022). 

3.2.2 Quan hệ với các nước Ả-rập
 

Đầu tiên phải nói đến thách thức của bất cứ nơi nào khi thiết lập quan hệ với các nước Ả rập, đó là Tài chính Hồi giáo. Hệ thống dịch vụ tài chính tuân thủ nguyên tắc Shariah, cấm lãi suất (riba), sự không chắc chắn (gharar) và đầu tư vào các lĩnh vực bị cấm (haram), hiện có mặt rất hạn chế trong hệ thống tài chính Trung Quốc, vốn bị chi phối bởi các ngân hàng nhà nước hoạt động theo mô hình lãi suất thông thường. Nhà nghiên cứu Matthew Erie (2018) đã ghi chép rằng hệ thống pháp luật Trung Quốc không chính thức công nhận Shariah như một nguồn nghĩa vụ pháp lý. Erie phân tích minh họa rõ những căng thẳng giữa lợi ích thương mại và tôn giáo của người Hồi và chủ nghĩa thế tục xã hội chủ nghĩa của nhà nước Trung Quốc.

Bất chấp những ràng buộc hệ thống ở cấp quốc gia, Ninh Hạ có vị thế cấu trúc độc nhất mang lại lợi thế cạnh tranh trong tài chính Hồi giáo so với bất kỳ tỉnh hay khu tự trị nào khác của Trung Quốc, từ bốn yếu tố hỗ trợ.

Thứ nhất, tháng 9/2012, Quốc vụ viện phê duyệt Khu Kinh tế Thí điểm Mở Nội địa Ninh Hạ và Khu Bảo thuế Toàn diện Yinchuan, được mô tả chính thức là 'cao địa chiến lược mở cửa về phía tây, trung tâm công nghiệp hóa chất năng lượng và cụm công nghiệp thực phẩm halal và hàng hóa Hồi giáo quan trọng' (Beijing Review, 2015).

Thứ hai, diễn đàn kinh tế thương mại song phương Trung-Ả Rập, tổ chức hai năm một lần tại Yinchuan từ năm 2010, đã bao gồm các hội thảo chuyên biệt về tài chính từ những kỳ đầu như từ năm 2012 đã có các phiên thảo luận về năng lượng, nông nghiệp, tài chính, halal và giao lưu văn hoá (Tân Hoa xã, 2012).

Thứ ba, hệ sinh thái Halal tại khu Công nghiệp Halal Wuzhong với gần 50 doanh nghiệp, thành lập năm 2012, tạo ra một hệ sinh thái thương mại tương thích tự nhiên với các nguyên tắc tài chính Hồi giáo, tạo nhu cầu tự nhiên cho các công cụ tài chính tuân thủ Shariah như sukuk (trái phiếu Hồi giáo) và murabaha (tài chính cộng chi phí). Thứ tư, với khoảng 2,3 triệu cư dân Hồi (khoảng 37% dân số), Ninh Hạ là đơn vị cấp tỉnh duy nhất ở Trung Quốc nơi người thiểu số Hồi giáo chiếm tỷ lệ như vậy trong tổng dân số (Tân Hoa xã, 2016), tạo ra nhu cầu trong nước về sản phẩm tài chính Hồi giáo vượt xa bất kỳ tỉnh nào khác.

Mối quan hệ của Ninh Hạ với thế giới Ả Rập không chỉ là sản phẩm của địa chính trị đương đại mà bắt nguồn từ nhiều thế kỷ giao lưu văn hóa. Theo nghiên cứu trong Chinese Islam (Arif & Chai, 2024), Hồi giáo đến Ninh Hạ trong triều đại Đường (618–907 CE) theo Con đường Tơ lụa, được truyền bá bởi các thương nhân Ả Rập và Ba Tư đã định cư tại đây và đóng góp vào sự hình thành sắc tộc Hồi. Trong thời kỳ Mông Cổ vào thế kỷ 13, các yếu tố Hồi giáo bổ sung được đưa vào khi binh sĩ và quan lại Hồi giáo từ Trung Á phục vụ trong quân đội Thành Cát Tư Hãn.

Bảng 5: Quan hệ Ninh Hạ với thế giới Ả Rập và Hồi giáo (2004–2025)

Như vậy, nếu xem xét mối quan hệ giữa các khu tự trị hay các tỉnh của Trung Quốc với các đối tác Ả rập, thì quan hệ giữa Ninh Hạ và các tiểu vương quốc Ả rập, là mối quan hệ phát triển nhất. Tháng 3/2016, Emirates Airline và chính quyền Ninh Hạ ký bản ghi nhớ hợp tác tiếp thị và xúc tiến du lịch trước khi khai trương đường bay thẳng Dubai–Ngân Xuyên vào tháng 5/2016.

Tháng 9/2016, Thị trưởng thành phố Thạch Chuỷ Sơn (thuộc khu tự trị người Hồi) dẫn đầu đoàn thương mại đến Dubai để thảo luận xúc tiến thực hiện Khu Kho hàng hoá và Triển lãm vào năm 2017. Kim ngạch thương mại song phương Các Tiểu vương quốc Ả rập-Trung Quốc kỳ vọng đạt 60 tỷ USD cuối 2016 (Tân Hoa xã, 2016). Với Iran ( cụ thể là tỉnh Qazvin), tháng 2/2012, Ninh Hạ và tỉnh Qazvin (Iran) ký thỏa thuận thành phố kết nghĩa, bao gồm hợp tác thương mại, giáo dục, nông nghiệp và năng lượng. Quan hệ này vẫn còn tích cực trong đại dịch COVID-19: tháng 3/2020, Ninh Hạ tặng vật tư y tế, bao gồm 41.000 khẩu trang và 1.000 bộ đồ bảo hộ cho Qazvin (Tân Hoa xã, 2020). Với Jordan, Vua Jordan được ghi lại là đã thăm nhà thờ Hồi giáo làng Najiahu ở Ninh Hạ, một cử chỉ biểu trưng cho tầm quan trọng của di sản Hồi giáo Ninh Hạ đối với các nguyên thủ Ả Rập (Tạp chí Bắc kinh, 2015).

Trong Hội nghị Thượng đỉnh Trung-Ả Rập lần đầu tiên (tháng 12/2022) đã nâng quan hệ lên cấp nguyên thủ. Viện Nghiên cứu Trung-Ả Rập của Đại học Ninh Hạ, do Giám đốc Lý Thiếu Tiên dẫn đầu, được trích dẫn trong bài phân tích chính sách (Tạp chí Bắc Kinh, 2022).Còn với các nước Bắc Phi (Tunisia, Algeria, Senegal), nhiều sinh viên Ả Rập/Bắc Phi đang học tại Đại học Ninh Hạ và Đại học Quốc lập Phương Bắc theo học bổng chính phủ, đây là nét mới trong ngoại giao giáo dục để phát triển sức mạnh mềm của Trung Quốc (Tạp chí Bắc Kinh, 2015). Như vậy, từ năm 1998-2025, tất cả các bài báo đều chỉ ra sự tiếp diễn và đào sâu không ngừng: không có bằng chứng nào về sự nguội lạnh hay gián đoạn trong các quan hệ Ả Rập của Ninh Hạ.

4. Kết luận

Khu Tự trị Người Hồi tại Ninh Hạ đại diện cho một trong những câu chuyện phát triển vùng độc đáo nhất của Trung Quốc đương đại, nơi bản sắc của dân tộc và tôn giáo không đơn thuần được công nhận mà được kiến tạo có định hướng rõ ràng. Từ đó, việc bảo tồn văn hoá trở thành lợi thế cạnh tranh trong cả phát triển nội địa lẫn ngoại giao quốc tế.

Trong giai đoạn 2010–2025, GDP của Ninh Hạ tăng từ khoảng 169 tỷ NDT lên ước tính hơn 500 tỷ NDT, vượt tốc độ tăng trưởng trung bình quốc gia trong nhiều kỳ kế hoạch. Xuất khẩu tăng 101,7% vào năm 2021, đưa Ninh Hạ lên vị trí dẫn đầu cả nước. Tăng trưởng này được thúc đẩy bởi ba động cơ đan xen: sản xuất năng lượng, ngành công nghiệp Halal, và thương mại quốc tế thông qua Expo Trung-Ả Rập trong khuôn khổ Một vành đai, Một con đường. 

Tuy nhiên, những con số kinh tế ấn tượng đó chỉ có thể được đọc đúng nghĩa khi đặt trong bối cảnh địa chính trị đang biến động sâu sắc của khu vực Trung Đông, một bối cảnh mà từ cuối năm 2023 đến nay đã làm đảo lộn nhiều tính toán chiến lược vốn được coi là ổn định. Kể từ khi xung đột Hamas - Israel bùng nổ vào tháng 10 năm 2023 và đặc biệt sau khi căng thẳng Israel - Iran leo thang thành đối đầu quân sự trực tiếp vào năm 2024, cấu trúc địa chính trị Trung Đông đã bước vào một giai đoạn tái sắp xếp căn bản. Sự phân tuyến ngày càng rõ nét giữa một bên là trục Iran - lực lượng ủy nhiệm Hồi giáo và bên kia là liên minh các quốc gia Arab vùng Vịnh, đã làm phức tạp hóa không gian mà Trung Quốc, thông qua Ninh Hạ, đang cố gắng định vị mình như một "cầu nối trung lập" với thế giới Hồi giáo.

Điều này đặt Ninh Hạ và rộng hơn là chiến lược ngoại giao kinh tế Hồi giáo của Bắc Kinh  trước một thế tiến thoái lưỡng nan. Một mặt, Trung Quốc duy trì quan hệ kinh tế sâu rộng với Iran, nhập khẩu dầu với số lượng lớn trong bối cảnh Iran bị phương Tây cô lập. Mặt khác, các đối tác FDI tiềm năng lớn nhất của Ninh Hạ lại chính là Các Tiểu vương quốc Ả rập và Saudi Arabia,  hai cực quyền lực Arab đang có lập trường ngày càng đối nghịch với Tehran.

Trong bối cảnh đó, vai trò "cổng Hồi giáo chiến lược" của Ninh Hạ không còn vận hành trong một thế giới Hồi giáo đồng nhất như cách Một vành đai, Một con đường được thiết kế ban đầu, mà phải điều hướng trong một không gian bị phân mảnh bởi các đứt gãy địa chính trị ngày càng sâu. Quan trọng hơn, khi căng thẳng Iran - Israel leo thang, các quốc gia Arab vùng Vịnh, vốn là nguồn FDI chiến lược mà Ninh Hạ nhắm tới  đang thực hiện một sự tái định hướng địa chiến lược sâu sắc. Họ không chỉ tìm kiếm đối tác kinh tế mà tìm kiếm đối tác chiến lược có thể cung cấp sự bảo đảm an ninh và ổn định trong một môi trường khu vực ngày càng bất trắc. Đây là thách thức mà mô hình Ninh Hạ vốn được xây dựng trên nền tảng ngoại giao kinh tế và bản sắc văn hóa chưa có phương án thích ứng.

Chính mâu thuẫn nội tại này buộc Bắc Kinh phải điều chỉnh: từ định vị Ninh Hạ như một không gian kết nối "thế giới Hồi giáo" như một tổng thể sang xây dựng các quan hệ đối tác có chọn lọc hơn, ưu tiên các quốc gia Arab Sunni có nguồn vốn dồi dào và ổn định về chính trị. Bắc Kinh hiểu rằng trong địa chính trị Trung Đông mới, không thể đồng thời là bạn của tất cả mà không phải trả giá về uy tín và hiệu quả.

Việt Nam, trong quá trình xây dựng các khu kinh tế đặc biệt và thúc đẩy liên kết vùng, có thể vận dụng tư duy này để thiết kế các không gian phát triển không chỉ cạnh tranh bằng giá nhân công hay ưu đãi thuế mà bằng sự độc đáo của hệ sinh thái thể chế, văn hóa, con người không thể tái tạo ở nơi khác. Ninh Hạ không đơn thuần là một khu tự trị ngoại vi trên biên giới tây bắc Trung Quốc. Đây là minh chứng sống động cho một luận điểm có tầm vóc lý luận rộng hơn: trong trật tự thế giới đang tái cấu trúc theo hướng đa cực, đa trung tâm mà cả Trung Quốc, Nga lẫn Việt Nam đều thừa nhận và định hướng vào, những quốc gia và vùng lãnh thổ nằm ở giao điểm của các nền văn minh không còn chỉ là đối tượng của địa chính trị mà có thể trở thành chủ thể kiến tạo nó.

Việt Nam, với "ngoại giao cây tre" đã được quốc tế công nhận qua mạng lưới đối tác chiến lược toàn diện ngày càng mở rộng, đang đứng trước cơ hội tương tự: không chỉ là cây cầu nối các cường quốc mà là nhà kiến tạo trật tự khu vực theo các nguyên tắc mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định  độc lập, tự chủ, đa phương hóa, và đóng góp chủ động vào hòa bình, ổn định chung. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, bài học từ Ninh Hạ dù xuất phát từ một mô hình nhà nước khác biệt, vẫn có giá trị tham chiếu không thể bỏ qua: bản sắc là tài sản, thể chế là đòn bẩy, và tầm nhìn địa chiến lược dài hạn là điều kiện tiên quyết để biến vị trí địa lý thành vận mệnh lịch sử.

5. Tài liệu tham khảo

• Bourdieu, P. (1990) The Logic of Practice. Oxford: Polity Press.
• Bourdieu, P. (1997) 'The Forms of Capital', in Halsey, A.H., Lauder, H., Brown, P. and Wells, A.S. (eds.) Education, Culture, Economy, Society. Oxford: Oxford University Press, pp. 46–58.
• Bourdieu, P. and Wacquant, L.J.D. (1992) An Invitation to Reflexive Sociology. Chicago: University of Chicago Press.
• Đảng Cộng sản Việt Nam (2021) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật.
• Đảng Cộng sản Việt Nam (2026) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật.
• Erie, M. S. (2018). Sharia as Taboo of Modern Law: Halal Food, Islamophobia, and China. Journal of Law and Religion, 33(3), 390–420. doi:10.1017/jlr.2018.45.
• Nguyễn Phú Trọng (2023) Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc "cây tre Việt Nam". Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật.
• Phùng Chí Kiên và Hoàng Tuấn Anh (2026) 'Quan niệm của Nga và Trung Quốc về quan hệ đối tác chiến lược và liên hệ với Việt Nam', Tạp chí Lý luận Chính trị. DOI: https://doi.org/10.70786/PTOJ.2026.6097. [Truy cập: 16 tháng 4 năm 2026].
• Robbins, D. (2015) 'Reading Bourdieu Phenomenologically', in Robbins, D. (ed.) The Anthem Companion to Pierre Bourdieu. London: Anthem Press, pp. 19–47.
• Wang, H. (2015) Phát biểu tại Hội nghị Phát triển Kinh tế Ninh Hạ. Dẫn theo tài liệu nội bộ của chính quyền Khu Tự trị Ninh Hạ.
• Yang, Y. and Gao, X. (2015) 'Social Transformation and Cultural Reproduction: A Bourdieusian Analysis of Post-Reform China', in Robbins, D. (ed.) The Anthem Companion to Pierre Bourdieu. London: Anthem Press, pp. 227–248.

Nguồn tài liệu phân tích 

• Beijing Review. (2015, 30/7). Building on Faith: Ningxia is China's Bridge to the Muslim World. ProQuest ID: 1699175601.
• Beijing Review. (2016, 3/3). Ningxia's Course for the Future. ProQuest ID: 1769839205.
• Beijing Review. (2017, 23/2). Spreading the Word. ProQuest ID: 1870794614.
• Beijing Review. (2018, 27/9). Top Political Advisor Congratulates Ningxia on 60th Anniversary. ProQuest ID: 2111072534.
• Beijing Review. (2020, 11/6). Xi Stresses Ethnic Unity, Poverty Relief. ProQuest ID: 2410882901.
• Beijing Review. (2020, 11/6). Xi Underlines Winning Anti-Poverty Battle. ProQuest ID: 2411473790.
• Beijing Review. (2022, 22/12). China's Arab Outreach Adds a New Chapter. ProQuest ID: 2759760033.
• Beijing Review. (2025, 16/10). Geographical Indications. ProQuest ID: 3260313272.
• Beijing Review. (2025, 30/10). Redefining Global Governance. ProQuest ID: 3265774929.
• Nguồn sơ cấp — Xinhua News Agency
• Xinhua. (1998, 3/2). Overseas Investment in China's Ningxia up 42 Percent. ProQuest ID: 454071671.
• Xinhua. (2012, 11/9). Sino-Arab Economic, Trade Forum Opens in NW China's Ningxia. ProQuest ID: 1039097634.
• Xinhua. (2016, 17/3). UAE's Emirates Airline, China's Ningxia Region Agree to Enhance Cooperation. ProQuest ID: 1774209480.
• Xinhua. (2016, 7/9). China's Ningxia Promotes Trade with Dubai. ProQuest ID: 1817563430.
• Xinhua. (2016, 16/11). New Train Links China's Ningxia, Kazakhstan. ProQuest ID: 1840763752.
• Xinhua. (2020, 27/3). China's Ningxia Donates Medical Supplies to Iran. ProQuest ID: 2383344130.
• Xinhua. (2021, 3/9). Ningxia Reports Surging Foreign Trade in Jan.-July. ProQuest ID: 2568417940.
• Xinhua. (2021, 20/10). Villagers Share Courtyards to Boost Rural Tourism. ProQuest ID: 2583410646.
• Xinhua. (2021, 31/10). China Starts Wind Power, Photovoltaic Projects in Deserts. ProQuest ID: 2588785036.
• Xinhua. (2021, 23/12). Stargazing Tourism Shines Bright in Ningxia. ProQuest ID: 2612606660.
• Xinhua. (2022, 21/1). Ningxia Launches China-Laos Int'l Freight Train Service. ProQuest ID: 2621453983.
• Xinhua. (2022, 27–28/1). China's Ningxia Tops in Export Growth in 2021. ProQuest IDs: 2622938856, 2623176065.