Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025–2050, tầm nhìn 100 năm đã được HĐND Thành phố thông qua ngày 30/10/2026 và UBND Thành phố phê duyệt tại Quyết định số 7308/QĐ-UBND ngày 31/10/2026. Đây là quy hoạch đầu tiên tổ chức không gian phát triển thống nhất sau hợp nhất, theo cấu trúc đa cực, đa trung tâm, với 5 cực động lực được xác lập gồm cực lõi trung tâm quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía Đông, cực công nghiệp – logistics phía Bắc, cực cảng biển – thương mại tự do phía Nam – năng lượng và cực đô thị, giáo dục, y tế phía Tây. Sau bước phê duyệt, câu hỏi lớn nhất đặt ra lúc này không còn là quy hoạch định hướng những gì, mà là Thành phố sẽ lấy nguồn lực từ đâu để biến những định hướng đó thành hạ tầng, công trình và không gian sống cụ thể trong những năm tới.
Trả lời báo chí về những khu vực cần ưu tiên cụ thể hóa quy hoạch, Sở Quy hoạch – Kiến trúc TP.HCM cho biết cả 5 cực động lực, cùng các khu vực và hành lang kết nối, sẽ được triển khai trong Kế hoạch thực hiện Quy hoạch tổng thể đang được Sở tham mưu trình UBND Thành phố xem xét. Kế hoạch này sẽ bao gồm chương trình hạ tầng và kế hoạch sử dụng đất tương ứng, với sự tham gia của Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Tài chính. Trong đó, các khu vực phát triển theo mô hình TOD, hành lang ven sông Sài Gòn – Đồng Nai, mạng lưới kênh rạch nội đô và các quỹ đất chuyển đổi công năng trong đô thị hiện hữu được xác định là những địa bàn có tiềm năng lớn nhất, vừa để bổ sung công viên, không gian mở và hạ tầng công cộng, vừa để tạo ra nguồn lực tài chính cho chính quá trình triển khai quy hoạch.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận của TP.HCM lần này không tách rời bài toán đất đai khỏi bài toán vốn. Thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách, Thành phố đặt mục tiêu khai thác giá trị gia tăng từ đất tại chính những khu vực được hưởng lợi từ hạ tầng, đặc biệt là đất quanh các nhà ga đường sắt đô thị, để quay trở lại đầu tư cho hạ tầng. Đây là cơ chế đã được nhiều đô thị lớn trên thế giới áp dụng, và với khung pháp lý mới được ban hành trong năm 2026, TP.HCM đang có trong tay những công cụ cụ thể để triển khai cơ chế này trên thực tế, thay vì dừng lại ở định hướng chung như các giai đoạn trước.
Ưu tiên quỹ đất TOD và hành lang đô thị sau phê duyệt quy hoạch
Theo định hướng tổ chức không gian đô thị, các khu vực phát triển theo mô hình TOD, hành lang ven sông Sài Gòn – Đồng Nai, mạng lưới kênh rạch nội đô và các quỹ đất chuyển đổi công năng trong đô thị hiện hữu được xác định là những địa bàn có tiềm năng để bổ sung công viên, không gian mở và hạ tầng công cộng. Đây cũng là những khu vực có ý nghĩa trong việc giải quyết bài toán thiếu hụt không gian công cộng, phân bố chưa đồng đều các công trình giáo dục, y tế, văn hóa và cây xanh giữa các khu vực. Trong nhiều năm qua, TP.HCM luôn nằm trong nhóm các đô thị có chỉ tiêu đất cây xanh sử dụng công cộng thấp so với quy mô dân số, trong khi các công trình giáo dục, y tế và văn hóa phân bố không đều, tập trung nhiều ở khu vực trung tâm và thiếu hụt ở các khu vực mới phát triển. Việc đưa các quỹ đất TOD và hành lang đô thị vào diện ưu tiên cụ thể hóa quy hoạch vì vậy không chỉ là câu chuyện về đất đai hay bất động sản, mà trực tiếp gắn với chất lượng sống của người dân trong những thập niên tới.
Thực trạng mà Sở Quy hoạch – Kiến trúc chỉ ra cho thấy sự cấp thiết của việc ưu tiên này. Mạng lưới đường sắt đô thị, đường sắt kết nối liên vùng và các tuyến vành đai hiện nay chưa được triển khai đồng bộ với tổ chức không gian đô thị. Phát triển nhà ở, việc làm cũng chưa gắn chặt với các khu vực quanh nhà ga và nút giao thông công cộng theo mô hình TOD. Kết nối giữa trung tâm với các đô thị vệ tinh, cảng biển, Cảng hàng không quốc tế Long Thành và các khu công nghiệp còn hạn chế. Trong khi đó, nguồn cung nhà ở xã hội, nhà ở giá phù hợp vẫn tập trung nhiều ở khu vực xa nơi làm việc, thiếu kết nối giao thông công cộng, tạo thêm áp lực cho hạ tầng đô thị. Hệ quả là người dân ở nhiều khu vực phải di chuyển quãng đường dài mỗi ngày, trong khi đất quanh các nhà ga, nơi có giá trị tiếp cận giao thông cao nhất, lại chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.
Để khắc phục những bất cập này, Quy hoạch tổng thể xác định hạ tầng khung, đường sắt và TOD là xương sống phát triển, đồng thời định hướng mô hình đô thị 15–30 phút, tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và hình thành những trung tâm vệ tinh. Mô hình này có nghĩa là người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong vòng 15–30 phút di chuyển, thay vì phải vượt quãng đường dài từ nơi ở tới nơi làm việc, trường học hay bệnh viện. Khi nhà ở, việc làm và dịch vụ được tổ chức tập trung quanh các nhà ga và nút giao thông công cộng, nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân sẽ giảm xuống, áp lực lên hệ thống giao thông đô thị cũng giảm theo, đồng thời giá trị của đất quanh các nhà ga tăng lên và trở thành nguồn lực để tiếp tục đầu tư hạ tầng.
Cần lưu ý rằng góc nhìn về TOD của quy hoạch tổng thể đã từng được bàn tới trong các bài báo tháng 7/2026, khi quy hoạch còn đang trong giai đoạn lấy ý kiến. Khi đó, các bài viết trên CafeLand ngày 17/7/2026 và Tin nhanh chứng khoán ngày 16/7/2026 đã phác họa những hành lang TOD được coi là tọa độ vàng của thị trường bất động sản, trong đó tuyến metro số 1 được xác định là hành lang TOD ưu tiên cao nhất khi đã bước vào giai đoạn vận hành thương mại, còn tuyến metro số 2 được định hướng là trục kết nối xuyên tâm hướng Tây Bắc với khoảng 940 ha đất dọc tuyến. Những nội dung này chỉ nên được hiểu là bối cảnh của giai đoạn lấy ý kiến, bởi thời điểm đó quy hoạch chưa được phê duyệt và chưa có cơ chế triển khai cụ thể. Điểm khác biệt căn bản của diễn biến ngày 17/11/2026 là quy hoạch đã được phê duyệt từ ngày 31/10/2026, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã cập nhật cơ sở dữ liệu quy hoạch và ban hành hướng dẫn triển khai, đồng thời đang tham mưu ban hành Kế hoạch thực hiện, với các cơ chế huy động vốn và tạo lập quỹ đất cụ thể được nêu rõ trong văn bản của Sở.
Trên thực tế triển khai, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đang triển khai lập quy hoạch 5 khu vực phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng dọc tuyến metro số 2, đoạn Bến Thành – Tham Lương, với tổng diện tích khoảng 939 ha. Ranh giới của 5 khu vực này đã được chấp thuận, trong đó khu vực ga Bến Thành, Tao Đàn khoảng 188 ha, khu vực ga Dân Chủ, Hòa Hưng, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai, Bảy Hiền khoảng 265 ha, khu vực ga Nguyễn Hồng Đào khoảng 43,8 ha, khu vực ga Bà Quẹo, Phạm Văn Bạch, Tây Thạnh khoảng 148,9 ha và khu vực ga và depot Tham Lương khoảng 292,8 ha. Đồ án quy hoạch 5 khu vực này phấn đấu trình phê duyệt trong tháng 4/2027, còn quy hoạch khu vực TOD tổ hợp ga Thủ Thiêm được đặt mục tiêu trình phê duyệt ngay trong tháng 12/2026. Song song với đó, tuyến metro số 1 cũng đang được trình chấp thuận ranh giới khu vực TOD, với 8 khu vực, cụm khu vực TOD gắn với 12 nhà ga. Những mốc tiến độ này cho thấy quỹ đất TOD không còn là khái niệm trên bản vẽ quy hoạch tổng thể, mà đã bước vào giai đoạn lập quy hoạch chi tiết với ranh giới, diện tích và lộ trình phê duyệt cụ thể cho từng khu vực.

Huy động nguồn lực từ giá trị gia tăng của đất quanh nhà ga
Một trong những vấn đề đáng chú ý nhất của quy hoạch là cơ chế tạo nguồn lực đầu tư hạ tầng thông qua khai thác giá trị gia tăng từ đất, đặc biệt tại các khu vực TOD. Theo phương án được Sở Quy hoạch – Kiến trúc nêu trong văn bản, vốn đầu tư công dự kiến chiếm khoảng 15–20% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, giữ vai trò dẫn dắt. Nguồn lực chủ đạo, khoảng 80–85%, được định hướng huy động từ khu vực ngoài nhà nước. Tỷ lệ này cho thấy Thành phố không đặt gánh nặng tài chính lên ngân sách, mà xác định vốn công chỉ đóng vai trò mồi, dẫn dắt và tạo nền tảng hạ tầng khung, trong khi phần lớn nguồn lực để triển khai các dự án cụ thể sẽ đến từ doanh nghiệp và các nhà đầu tư, thông qua các cơ chế khai thác giá trị đất đai mà quy hoạch và pháp luật mới đã mở ra.
Các giải pháp được đặt ra gồm đấu giá quỹ đất quanh nhà ga, thu phí khi nâng hệ số sử dụng đất, khai thác không gian ngầm và đưa nguồn thu từ giá trị gia tăng của đất vào Quỹ tái đầu tư hạ tầng. Cơ chế này vận hành theo một logic tương đối rõ ràng. Khi Nhà nước đầu tư tuyến đường sắt đô thị và nhà ga, giá trị đất quanh nhà ga tăng lên đáng kể nhờ khả năng tiếp cận giao thông công cộng. Thay vì để toàn bộ phần giá trị tăng thêm này rơi vào tay các chủ sở hữu đất hiện hữu một cách ngẫu nhiên, Thành phố sẽ thu lại một phần thông qua đấu giá quỹ đất đã được tạo lập, thông qua phí khi nhà đầu tư được nâng hệ số sử dụng đất, hoặc thông qua khai thác không gian ngầm, rồi đưa nguồn thu đó vào Quỹ tái đầu tư hạ tầng để tiếp tục đầu tư cho các tuyến đường sắt và hạ tầng khác. Vòng tuần hoàn này, nếu vận hành tốt, sẽ giúp Thành phố từng bước giảm sự phụ thuộc vào ngân sách trong khi vẫn mở rộng được mạng lưới hạ tầng.
Bên cạnh các giải pháp trực tiếp từ đất, Thành phố cũng định hướng thí điểm mô hình hợp tác công – tư đối với các thiết chế văn hóa, thể thao, y tế, giáo dục và phát hành trái phiếu chính quyền địa phương. Việc thí điểm PPP đối với các thiết chế văn hóa, thể thao, y tế và giáo dục có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là những loại hình công trình công cộng mà ngân sách thường khó đáp ứng đủ nhu cầu, trong khi khu vực tư nhân có thể tham gia đầu tư và vận hành nếu có cơ chế chia sẻ rủi ro và lợi ích phù hợp. Trái phiếu chính quyền địa phương, trong khi đó, là công cụ để Thành phố huy động vốn dài hạn từ thị trường cho các dự án hạ tầng có quy mô lớn, với lợi thế là chi phí vốn thấp hơn so với nhiều kênh huy động khác và phù hợp với tính chất dài hạn của đầu tư hạ tầng.
Về mặt pháp lý, việc tạo lập quỹ đất TOD đã có cơ sở tương đối đầy đủ. Nghị quyết 98/2023/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 260/2025/QH15, đã có cơ chế sử dụng ngân sách Thành phố để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất và tạo quỹ đất tại các khu vực TOD gắn với nhà ga đường sắt và vùng phụ cận các nút giao thông dọc Vành đai 3. Đây là cơ chế đặc thù quan trọng, bởi nó cho phép Thành phố chủ động dùng ngân sách để tạo ra quỹ đất sạch trước, rồi mới tổ chức đấu giá, đấu thầu dự án, thay vì để nhà đầu tư tự thỏa thuận thu hồi đất trong khu dân cư với nhiều rủi ro và kéo dài. Luật Phát triển đô thị số 18/2026/QH16 tiếp tục bổ sung cơ chế phát triển TOD, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp, tầm cao và giá trị tăng thêm từ đất. Luật này được Quốc hội thông qua ngày 24/8/2026 với 465/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành và có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Cùng với đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 318/NQ-CP về kế hoạch triển khai cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 188/2025/QH15 của Quốc hội, cho phép Hà Nội và TP.HCM lập dự án và đấu giá quỹ đất quanh các ga metro, depot theo mô hình TOD. Theo nghị quyết này, hai đô thị lớn nhất cả nước sẽ rà soát, điều chỉnh quy hoạch vùng phụ cận ga, bố trí ngân sách địa phương cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời tổ chức đấu giá công khai quỹ đất TOD để huy động nguồn thu phát triển hạ tầng.
Bên cạnh việc tạo lập quỹ đất mới quanh các nhà ga, Thành phố ưu tiên khai thác quỹ đất công, đất do cơ sở nhà nước quản lý nhưng sử dụng chưa hiệu quả, đất cảng sông, đất công nghiệp và nghĩa trang di dời để phát triển công viên, công trình công cộng, hạn chế phải giải phóng mặt bằng trong khu dân cư. Hướng đi này có ý nghĩa thực tiễn lớn, bởi giải phóng mặt bằng trong khu dân cư đông đúc luôn là khâu khó khăn nhất, tốn kém nhất và dễ phát sinh khiếu nại nhất trong các dự án đô thị. Khi Thành phố tận dụng được quỹ đất công và đất của các cơ sở nhà nước đang sử dụng chưa hiệu quả, chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ giảm đáng kể, tiến độ dự án được rút ngắn và nguy cơ phát sinh tranh chấp cũng thấp hơn. Đối với những khu vực buộc phải thu hồi đất hoặc chỉnh trang đô thị, phương án được đặt ra là tách dự án bồi thường, tái định cư thành dự án độc lập, triển khai trước một bước. Thành phố cũng định hướng chia sẻ giá trị đất tăng thêm với cơ sở sản xuất tự nguyện di dời, đồng thời ưu đãi hệ số sử dụng đất cho nhà đầu tư dành quỹ đất hoặc diện tích sàn làm không gian mở, công trình công cộng và nhà ở xã hội. Cơ chế chia sẻ giá trị này nhằm khuyến khích các cơ sở sản xuất chủ động di dời khỏi khu vực trung tâm thay vì chờ đến khi bị thu hồi, qua đó giải phóng quỹ đất cho các mục đích công cộng một cách nhanh hơn và ít xung đột hơn.
Song song với quỹ đất TOD, TP.HCM cũng đang mở rộng các cơ chế thí điểm để khai thác quỹ đất phù hợp quy hoạch cho phát triển nhà ở. Danh mục 147 khu đất với tổng diện tích hơn 854 ha đã được UBND Thành phố chấp thuận thí điểm phát triển nhà ở thương mại theo Nghị quyết 171 của Quốc hội, được công bố trong Thông báo số 698/TB-UBND ngày 13/11/2026. Trước đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố đã đề xuất danh mục 125 khu đất với tổng diện tích hơn 7,1 triệu m² đủ điều kiện thí điểm dự án nhà ở thương mại theo Nghị quyết 171/2024/QH15. Những danh mục này cho thấy Thành phố đang vận hành song song nhiều cơ chế tạo lập và khai thác quỹ đất, từ quỹ đất TOD quanh nhà ga cho hạ tầng và không gian công cộng, đến quỹ đất thí điểm cho nhà ở thương mại, tạo thành một hệ thống công cụ tương đối toàn diện để đưa quy hoạch tổng thể vào thực tiễn.

Mục tiêu cây xanh và đô thị 15 phút: Đưa quy hoạch vào thực tiễn
Một mục tiêu quan trọng của Quy hoạch tổng thể là nâng chỉ tiêu đất cây xanh sử dụng công cộng lên 7–7,5 m²/người, tương đương khoảng 17.900–19.000 ha vào năm 2050. Cùng với đó là định hướng chỉnh trang, tái thiết các khu đô thị hiện hữu thay vì tiếp tục phát triển dàn trải. Con số 7–7,5 m²/người là một bước nhảy đáng kể so với thực trạng hiện nay của TP.HCM, nơi chỉ tiêu đất cây xanh công cộng trên đầu người vẫn ở mức thấp so với các đô thị lớn trong khu vực. Để đạt được mục tiêu này, Thành phố không thể chỉ trông chờ vào việc dành đất trống cho công viên trong các khu đô thị mới, mà phải khai thác chính các quỹ đất TOD, hành lang ven sông, mạng lưới kênh rạch nội đô và đất chuyển đổi công năng trong đô thị hiện hữu để bổ sung không gian xanh. Đây là lý do vì sao quỹ đất TOD và hành lang đô thị được đặt ở vị trí trung tâm trong kế hoạch triển khai quy hoạch, chứ không chỉ là một nội dung kỹ thuật về sử dụng đất.
Người dân được kỳ vọng tiếp cận công viên, mặt nước, trường học, cơ sở y tế, văn hóa và giao thông công cộng trong khoảng 10–15 phút đi bộ hoặc xe đạp. Mục tiêu tiếp cận trong 10–15 phút này gắn trực tiếp với mô hình đô thị 15–30 phút mà quy hoạch đã xác định, trong đó các dịch vụ thiết yếu được bố trí gần nơi ở để người dân không phải di chuyển xa. Khi công viên, trường học, cơ sở y tế và nhà ga được tổ chức trong cùng một khu vực TOD, người dân có thể đi bộ hoặc đạp xe tới các dịch vụ này thay vì sử dụng xe máy hay ô tô, qua đó giảm ùn tắc, giảm phát thải và nâng cao chất lượng sống. Hệ thống công viên ngập nước, hồ điều tiết và mô hình thành phố bọt biển cũng được đặt ra nhằm cải thiện khả năng thích ứng với ngập úng, môi trường và biến đổi khí hậu. Mô hình thành phố bọt biển có nghĩa là đô thị được thiết kế để hấp thụ, lưu giữ và tái sử dụng nước mưa thay vì để nước mưa chảy tràn gây ngập, thông qua các công viên ngập nước, hồ điều tiết, mặt đường thấm nước và các không gian xanh có khả năng giữ nước. Với một đô thị thường xuyên đối mặt với ngập úng như TP.HCM, đây không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là giải pháp kinh tế, bởi chi phí khắc phục ngập úng và thiệt hại do ngập gây ra mỗi năm là rất lớn.
Về tiến độ, sau khi Quy hoạch tổng thể được phê duyệt, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã cập nhật cơ sở dữ liệu quy hoạch và ban hành các hướng dẫn triển khai. Sở đang tham mưu UBND Thành phố ban hành Kế hoạch thực hiện, làm cơ sở để các đơn vị lập, điều chỉnh quy hoạch phân khu, quy hoạch chung xã, kế hoạch đầu tư công và chương trình phát triển đô thị. Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ này sẽ quyết định khả năng hiện thực hóa những định hướng lớn của quy hoạch. Trong đó, quản lý hiệu quả quỹ đất chiến lược, nhất là đất quanh các nhà ga đường sắt, các hành lang phát triển đô thị và quỹ đất chuyển đổi công năng, không chỉ tạo thêm dư địa phát triển mà còn là điều kiện để Thành phố huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, nâng chất lượng không gian sống và hình thành các cực tăng trưởng mới. Những tháng tới, khi Kế hoạch thực hiện được ban hành và các đồ án quy hoạch TOD dọc metro số 1, metro số 2 và ga Thủ Thiêm lần lượt được trình phê duyệt, bức tranh về quỹ đất TOD và hành lang đô thị của TP.HCM sẽ trở nên rõ nét hơn, và đó cũng là lúc thị trường có thể đánh giá được mức độ quyết tâm của Thành phố trong việc biến quy hoạch 100 năm thành những dự án cụ thể trên thực địa.