
Đưa du khách về với đời sống bản Mường
Cách trung tâm Hà Nội khoảng 60 km, Mường Cốc là vùng đất mang đặc trưng bán sơn địa với núi đá vôi, hồ nước, cánh đồng, đầm sen và không gian cư trú của cộng đồng người Mường. Nơi đây có một sức hấp dẫn riêng: không quá xa đô thị nhưng vẫn giữ được nhịp sống nông thôn, cảnh quan tự nhiên và nhiều nét văn hóa truyền thống.
Trong định hướng phát triển du lịch cộng đồng của Hà Nội, Mường Cốc được lựa chọn là điểm đến mới với thông điệp “Chạm vào bình yên”. Ngày 1/7/2026, thành phố chính thức công bố sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc, mở ra cơ hội để người dân địa phương tham gia sâu hơn vào hoạt động dịch vụ, du lịch và phát triển kinh tế.
Trong bức tranh ấy, Gió Núi Farmstay là một trong những mô hình đáng chú ý. Thay vì xây dựng một khu nghỉ dưỡng tách biệt với đời sống địa phương, cơ sở lựa chọn khai thác chính những gì gia đình và cộng đồng đang có vườn cây, ao cá, vật nuôi, nông cụ truyền thống, ẩm thực và những câu chuyện văn hóa người Mường.
Gia đình ông Nguyễn Quốc Huấn bắt đầu làm du lịch từ tháng 6/2026, khi địa phương triển khai phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc. Với diện tích hơn 9.000 m², Gió Núi bố trí nhà chính làm nơi đón tiếp, giới thiệu các vật dụng sản xuất nông nghiệp của người Mường; khu nhà cộng đồng nổi trên mặt nước giữa ao lớn được sử dụng phục vụ lưu trú. Các khu vực trồng cây, trồng rau và nuôi cá cũng được tổ chức để phục vụ hoạt động tham quan, trải nghiệm.
Điều đáng nói là mô hình không đặt trọng tâm vào những tiện nghi xa hoa mà chú trọng tạo ra sự gần gũi. Du khách đến đây có thể quan sát, tham gia công việc nông trại, tìm hiểu cách người dân sản xuất và cảm nhận nhịp sống của một gia đình nông nghiệp vùng bán sơn địa.

Một ngày làm nông dân giữa không gian xanh
Điểm khác biệt của Gió Núi Farmstay là khả năng biến những công việc nông nghiệp thường ngày thành hoạt động trải nghiệm du lịch. Du khách có thể tham gia chăm sóc vườn rau, thu hoạch nông sản, cho gà, vịt ăn, nhặt trứng, cho trâu, dê ăn cỏ, tìm hiểu mô hình vườn - ao - chuồng (VAC). Một số hoạt động còn gắn với mùa vụ và điều kiện thực tế của trang trại. Đối với người dân đô thị, đặc biệt là trẻ em, đây là những trải nghiệm có giá trị giáo dục đáng kể. Một lần tự tay gieo hạt, tưới rau, thu hoạch nông sản hay chăm sóc vật nuôi giúp trẻ hiểu rằng thực phẩm không tự nhiên xuất hiện trên bàn ăn. Đằng sau mỗi bó rau, quả trứng hay con cá là công sức, thời gian và sự chăm sóc của người lao động.
Với người lớn, trải nghiệm nông nghiệp cũng là cơ hội nhìn lại mối quan hệ giữa con người với đất đai, nguồn nước và hệ sinh thái. Những công việc tưởng như bình thường lại mang đến cảm giác thư thái, giúp con người tạm rời nhịp sống gấp gáp của đô thị. Đáng chú ý, Gió Núi còn lưu giữ và giới thiệu những nông cụ truyền thống gắn với đời sống người Mường như cày, bừa, cuốc và các dụng cụ sản xuất khác. Đây không chỉ là những vật dụng lao động mà còn là ký ức về phương thức canh tác, kinh nghiệm sản xuất và lịch sử sinh kế của cộng đồng.
Khi được đặt trong không gian trải nghiệm, những nông cụ ấy trở thành phương tiện kể chuyện. Qua lời giới thiệu của chủ nhà và người dân địa phương, du khách có thể hiểu thêm về quá trình khai phá đất đai, làm ruộng, trồng trọt và sự thích ứng của người Mường với điều kiện tự nhiên.
Văn hóa Mường - linh hồn của sản phẩm du lịch
Nếu cảnh quan tạo nên sức hấp dẫn ban đầu thì văn hóa bản địa mới là yếu tố làm nên chiều sâu cho một điểm du lịch cộng đồng. Đến Gió Núi, du khách có cơ hội tìm hiểu trang phục truyền thống của người Mường, những phong tục, tập quán, nếp sinh hoạt và các câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Việc được mặc trang phục Mường, trò chuyện với người dân, tìm hiểu những vật dụng trong gia đình hay tham gia các hoạt động văn hóa giúp chuyến đi trở nên gần gũi hơn.
Ẩm thực là một trong những cầu nối tự nhiên nhất giữa du khách với văn hóa địa phương. Mâm cơm Mường với những nguyên liệu quen thuộc như gà, lợn, cá, rau rừng, rau vườn, xôi và các món chế biến theo phong cách truyền thống không chỉ hấp dẫn bởi hương vị mà còn thể hiện tập quán sử dụng sản vật tự nhiên.
Ẩm thực tại Gió Núi được giới thiệu với những món đặc trưng như gà hấp, thịt lợn nướng lá bưởi, thịt hấp trộn chanh, rau rừng đồ và xôi nếp màu tím. Các món ăn truyền thống được chuẩn bị theo yêu cầu của khách, giúp giới thiệu nét văn hóa ẩm thực của người Mường. Điều quan trọng là không biến văn hóa thành một màn trình diễn đơn thuần. Những trải nghiệm chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân là chủ thể giới thiệu, giải thích và truyền tải giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình.
Từ một farmstay nhỏ đến mô hình du lịch xanh
Một điểm đáng quan tâm trong cách làm du lịch của Gió Núi là định hướng giảm thiểu tác động đến môi trường. Đây không chỉ là xu hướng mà còn là yêu cầu quan trọng đối với những điểm du lịch khai thác trực tiếp tài nguyên thiên nhiên và không gian sinh sống của cộng đồng.
Tại Gió Núi, khách được đón tiếp bằng trà trong những chiếc cốc tre thay vì sử dụng các loại cốc nhựa dùng một lần. Việc khuyến khích sử dụng vật dụng thân thiện với môi trường, hạn chế chai nhựa và nâng cao ý thức giữ gìn cảnh quan đang từng bước trở thành một phần trong hoạt động đón khách. Cách làm tuy giản dị nhưng mang ý nghĩa thiết thực. Du lịch xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án đầu tư lớn. Đôi khi, nó được hình thành từ việc thay đổi thói quen tiêu dùng, tiết kiệm nước, hạn chế rác thải, sử dụng nguyên liệu tại chỗ và tôn trọng hệ sinh thái tự nhiên.
Mô hình VAC tại Gió Núi cũng mở ra khả năng kết nối các hoạt động sản xuất nông nghiệp với dịch vụ du lịch. Vườn cung cấp rau, ao có cá, khu chăn nuôi tạo ra những sản phẩm phục vụ bữa ăn. Khi được tổ chức theo hướng tuần hoàn, các phụ phẩm nông nghiệp có thể được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi hoặc phân bón hữu cơ, giảm lãng phí tài nguyên và hạn chế chất thải.
Tất nhiên, để trở thành một mô hình nông nghiệp tuần hoàn thực chất, cần có quy trình quản lý chất thải, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và kiểm soát chất lượng nước. Đây cũng là những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện khi farmstay mở rộng quy mô hoạt động.

Liên kết cộng đồng, mở rộng sinh kế
Gió Núi không thể phát triển tách rời hệ sinh thái du lịch cộng đồng Mường Cốc. Sức hấp dẫn của điểm đến nằm trong sự kết nối giữa nhiều tài nguyên: cảnh quan hồ Bai Bó, đầm sen, đường làng, đình Phú Cốc, văn hóa Mường, ẩm thực và các cơ sở lưu trú, trải nghiệm nông nghiệp.
Du khách có thể kết hợp tham quan farmstay với đạp xe quanh làng, khám phá cảnh quan, tìm hiểu đời sống người dân và thưởng thức ẩm thực địa phương. Nhờ đó, nguồn thu du lịch không chỉ tập trung tại một cơ sở mà có thể lan tỏa đến nhiều hộ gia đình cung cấp dịch vụ.
Đối với người dân, đây là cơ hội đa dạng hóa sinh kế. Ngoài sản xuất nông nghiệp, các hộ có thể tham gia nấu ăn, hướng dẫn trải nghiệm, cung cấp nông sản, lưu trú, vận chuyển và bán sản phẩm địa phương. Những công việc này góp phần tạo thêm việc làm, nhất là cho phụ nữ và lao động tại chỗ.
Tuy nhiên, để lợi ích được phân bổ hài hòa, cần có cơ chế liên kết rõ ràng giữa các hộ dân, cơ sở farmstay, đơn vị lữ hành và chính quyền địa phương. Chất lượng dịch vụ, giá cả, vệ sinh môi trường và an toàn cho du khách cũng cần được thống nhất, tránh tình trạng phát triển tự phát.
Một hướng đi có triển vọng là xây dựng các chương trình trải nghiệm dành cho trường học, doanh nghiệp và tổ chức xã hội. Những hoạt động như học làm nông dân, tìm hiểu văn hóa Mường, trồng cây, thu gom rác và giáo dục môi trường có thể kết hợp thành các chương trình ngoại khóa hoặc trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR).
Để Gió Núi trở thành điểm sáng của kinh tế xanh
Mường Cốc đang đứng trước cơ hội mới khi Hà Nội quan tâm phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa và khai thác tài nguyên nông thôn bền vững. Trong hành trình ấy, Gió Núi Farmstay có lợi thế từ quỹ đất, mô hình sản xuất nông nghiệp, sự tham gia của gia đình chủ cơ sở và những giá trị văn hóa bản địa.
Dẫu vậy, phát triển farmstay không chỉ dừng lại ở việc có cảnh quan đẹp và nhiều hoạt động trải nghiệm. Muốn tồn tại lâu dài, cần đầu tư đồng bộ vào chất lượng lưu trú, nhà vệ sinh, khu chế biến thực phẩm, hệ thống xử lý nước thải, phòng cháy chữa cháy, an toàn cho trẻ em và phương án bảo đảm an toàn khi tổ chức hoạt động ngoài trời.
Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu Gió Núi gắn với những giá trị có thể nhận diện rõ ràng: trải nghiệm nông nghiệp thực chất, văn hóa Mường chân thành, ẩm thực bản địa và trách nhiệm môi trường. Truyền thông số, hình ảnh chân thực, đặt dịch vụ thuận tiện và liên kết với các doanh nghiệp lữ hành sẽ giúp cơ sở tiếp cận những nhóm khách hàng phù hợp.
Điều quan trọng hơn cả là phải giữ được sự nguyên bản của đời sống bản địa. Du lịch không nên làm biến dạng không gian sinh hoạt, biến người dân thành những người phục vụ đơn thuần hoặc khiến các giá trị văn hóa bị thương mại hóa quá mức. Gió Núi Farmstay có thể chưa phải là một mô hình hoàn chỉnh, nhưng hướng đi kết hợp nông nghiệp, văn hóa và du lịch xanh rất đáng khích lệ. Từ một khu vườn, ao cá, những vật dụng lao động cũ và mâm cơm truyền thống, gia đình có thể tạo dựng một sản phẩm du lịch có bản sắc riêng. Gió Núi - đúng như tên gọi - gợi lên cảm giác về một miền quê thoáng đãng, nơi con người tìm lại sự bình yên giữa thiên nhiên. Nhưng giá trị lớn hơn của mô hình khôngchỉ là mang đến cho du khách một ngày nghỉ ngơi, mà còn góp phần tạo sinh kế cho người dân, giữ gìn văn hóa Mường và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.
Từ những việc làm nhỏ, Gió Núi có thể cùng cộng đồng Mường Cốc xây dựng một cách làm du lịch mới: lấy người dân làm chủ thể, lấy văn hóa làm nền tảng, lấy thiên nhiên làm tài sản và lấy phát triển bền vững làm mục tiêu. Đó cũng chính là con đường để những miền quê giàu bản sắc trở thành nguồn lực quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xanh của Thủ đô.