Hệ sinh thái rừng Lang Chánh mở thêm sinh kế, người dân sống được bằng rừng

Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh (Thanh Hóa) đang biến hơn 10.169 ha rừng thành nguồn sinh kế bền vững cho người dân miền núi: rừng gỗ lớn cho thu nhập 200 - 250 triệu đồng mỗi ha sau chu kỳ 8 - 10 năm, dược liệu quý được trồng khảo nghiệm dưới tán rừng, cá tầm nuôi trong các bể nước đầu nguồn và du lịch sinh thái đang mở ra hướng đi mới cho những cánh rừng phòng hộ.

Đi qua những triền đồi xanh thẫm ở các xã Linh Sơn, Đồng Lương, Giao An, có thể cảm nhận rõ sức sống mới đang lan tỏa từ những cánh rừng của vùng đất Lang Chánh (Thanh Hóa). Diện tích rừng trồng được chăm sóc theo hướng thâm canh đem lại giá trị kinh tế cao, dưới tán rừng các mô hình dược liệu được trồng khảo nghiệm, nguồn nước đầu nguồn được tận dụng để nuôi cá tầm, và cảnh quan rừng đang mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái. Từ thực tiễn ấy, mối quan hệ giữa bảo vệ tài nguyên và phát triển sinh kế đã trở thành hiện thực, khi người dân không chỉ giữ rừng mà còn sống được bằng rừng, gắn bó lâu dài với diện tích mình nhận khoán.

Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh hiện được giao quản lý, bảo vệ 10.169,61 ha rừng, trong đó có 8.343,25 ha rừng tự nhiên. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị lớn, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường sinh thái của vùng miền núi phía Tây tỉnh Thanh Hóa. Trong bối cảnh cả tỉnh đang đẩy mạnh phát triển lâm nghiệp bền vững, với kết quả điều tra rừng năm 2026 ghi nhận toàn tỉnh có 601.233,43 ha rừng và tỉ lệ che phủ rừng đạt 54,11%, những mô hình kinh tế dưới tán rừng ở Lang Chánh cho thấy một hướng đi cụ thể để rừng vừa được bảo vệ nghiêm ngặt, vừa tạo ra thu nhập ổn định cho người dân sống gần rừng.

Giữ rừng gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp: Hơn 10.000 ha rừng được giao khoán cho cộng đồng

Để giữ được rừng, ngoài lực lượng chuyên trách, cần có sự tham gia của cộng đồng, bởi chỉ khi người dân có thêm việc làm và thu nhập từ công chăm sóc, bảo vệ rừng và sản phẩm rừng trồng thì họ mới có thêm động lực gắn bó với diện tích nhận khoán. Đó cũng là quan điểm mà ông Lê Văn Phong, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh, nhấn mạnh khi nói về cách làm của đơn vị trong thời gian qua. Trên cơ sở đó, ban đã hoàn thành giao khoán cho 19 cộng đồng thôn, bản và gần 500 hộ gia đình, cá nhân tham gia bảo vệ, trồng và chăm sóc rừng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm và các trạm bảo vệ rừng bám địa bàn, kịp thời phát hiện và ngăn chặn những hành vi xâm hại tài nguyên rừng.

Trong 10 tháng năm 2026, ban đã tổ chức 1.050 lượt tuần tra và 115 buổi tuyên truyền về bảo vệ và phát triển rừng. Đằng sau những con số ấy là sự bền bỉ của lực lượng giữ rừng và người dân địa phương, những người trực tiếp tuần tra từng tiểu khu, tuyên truyền từng thôn bản và chăm sóc từng diện tích rừng được giao. Khi trách nhiệm bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ của chủ rừng và lực lượng chuyên trách mà từng bước trở thành công việc chung của cộng đồng, diện tích rừng phòng hộ mới thực sự được giữ vững, và đó cũng là nền tảng để các mô hình kinh tế dưới tán rừng có điều kiện phát triển lâu dài.

Thực tế cho thấy, khi người dân có thêm việc làm và thu nhập từ công chăm sóc, bảo vệ rừng và sản phẩm rừng trồng, họ sẽ có thêm động lực gắn bó với diện tích nhận khoán, qua đó giảm áp lực xâm hại rừng tự nhiên và nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng theo hướng bền vững. Cách làm này cũng phù hợp với định hướng chung của tỉnh Thanh Hóa trong việc phát huy giá trị kinh tế của rừng, khi toàn tỉnh hiện có hơn 51.000 ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững và đang đặt mục tiêu mở rộng diện tích quản lý rừng bền vững, nâng cao năng suất, chất lượng rừng, chuyển mạnh sang gỗ lớn và phát triển các giá trị dưới tán rừng.

Rừng trồng được chăm sóc theo hướng thâm canh, đem lại giá trị kinh tế cao cho người nhận khoán.

Rừng trồng được chăm sóc theo hướng thâm canh, đem lại giá trị kinh tế cao cho người nhận khoán.

Rừng gỗ lớn và dược liệu dưới tán rừng: Sinh kế mới từ hệ sinh thái rừng

Từ nhiệm vụ giữ rừng, Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh xác định phát triển rừng sản xuất phải đi theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị, trong đó rừng gỗ lớn được xem là một trong những hướng đi hiệu quả nhất. Trên diện tích rừng sản xuất, ban chú trọng thâm canh, sử dụng giống có chất lượng, thực hiện các biện pháp kỹ thuật từ khâu trồng, chăm sóc đến quản lý rừng trong suốt chu kỳ sinh trưởng, đồng thời các trạm bảo vệ rừng đồng hành hướng dẫn kỹ thuật và cung ứng cây giống cho hộ nhận khoán. Kết quả được thể hiện qua từng năm, với diện tích rừng gỗ lớn trồng mới đạt 824 ha trong giai đoạn 2017 - 2022, 171,6 ha trong năm 2023 vượt kế hoạch 71,6 ha, 130 ha trong năm 2024 vượt kế hoạch 30 ha, hơn 100 ha trong năm 2025 bằng keo lai mô và keo Úc, và 108,3 ha trong năm 2026 vượt kế hoạch 8,3 ha.

Theo đánh giá của ban, sau chu kỳ 8 - 10 năm, mỗi ha rừng gỗ lớn cho thu nhập khoảng 200 - 250 triệu đồng. Chu kỳ sản xuất dài hơn đồng nghĩa với việc người trồng rừng phải kiên trì, nhưng đổi lại là cơ hội nâng cao giá trị lâm sản và có nguồn thu nhập lớn, ổn định sau nhiều năm chăm sóc. Những mô hình sản xuất của các hộ như chị Lê Thị Thoa, anh Lê Văn Hiền ở xã Linh Sơn, anh Hà Văn Ướm ở xã Đồng Lương, anh Lê Văn Chuẩn và anh Vi Thanh Phương ở xã Giao An đang cho thấy một hướng đi rõ nét: Đất rừng nếu được tổ chức sản xuất phù hợp có thể trở thành sinh kế lâu dài cho người dân, thay vì chỉ là diện tích phải giữ hộ mà không mang lại thu nhập.

Không chỉ nâng giá trị từ rừng trồng, Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh còn chủ động khai thác tiềm năng từ hệ sinh thái dưới tán rừng theo hướng phù hợp, thận trọng và bền vững. Khu vực núi Pù Rinh có đỉnh cao trên 1.200 m, khí hậu mát mẻ, thường xuyên có sương mù, nhiều diện tích rừng còn giữ được cấu trúc tự nhiên, và điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù ấy mở ra triển vọng phát triển một số loài cây dược liệu quý. Tại trạm bảo vệ rừng số 4 ở xã Linh Sơn, ban đã triển khai khảo nghiệm trồng 1,5 ha sâm Lai Châu và 2 ha khôi tía, sâm cau, bước đầu cây sinh trưởng và phát triển tốt. Trên cơ sở kết quả khảo nghiệm, đơn vị dự kiến nghiên cứu nhân rộng, hướng tới hình thành vùng dược liệu tập trung, tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân và góp phần giảm áp lực lên rừng tự nhiên.

Mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng ở Lang Chánh thực ra đã được triển khai từ năm 2024 và từng được báo chí phản ánh trong năm 2025, khi các luống sâm dưới tán rừng Pù Rinh bắt đầu cho thấy hiệu quả. Diễn biến mới trong năm 2026 là diện tích khảo nghiệm được mở rộng và bước đầu sinh trưởng tốt, tạo cơ sở để đơn vị nghiên cứu nhân rộng thành vùng dược liệu tập trung. Cách làm thận trọng này là cần thiết, bởi phát triển dược liệu phải gắn với giữ gìn điều kiện sống dưới tán rừng, tránh tác động làm suy giảm hệ sinh thái, và chỉ khi cây dược liệu sinh trưởng tốt trong điều kiện tự nhiên thì sinh kế từ dược liệu mới được duy trì bền vững.

Cùng với dược liệu, nguồn nước đầu nguồn cũng đang được tận dụng để tạo thêm sinh kế cho người dân sống gần rừng. Tại trạm bảo vệ rừng số 3, Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh đã triển khai 10 bể nuôi cá tầm, hiện có hơn 5.000 con, và qua đánh giá bước đầu cho thấy điều kiện tự nhiên phù hợp với sinh trưởng của cá, tạo cơ sở xem xét nhân rộng mô hình trong khu vực. Nuôi cá nước lạnh gắn chặt với chất lượng nguồn nước và sự ổn định của môi trường, bởi rừng đầu nguồn được bảo vệ sẽ góp phần duy trì những điều kiện ấy, và người dân vì thế thấy rõ hơn lợi ích của việc giữ rừng, giữ dòng suối trong lành, không xả thải gây ô nhiễm. Từ một mô hình sản xuất, trách nhiệm bảo vệ tài nguyên được gắn với nhu cầu mưu sinh hằng ngày của đồng bào, tạo thành vòng tròn khép kín giữa bảo vệ rừng và phát triển sinh kế.

Những thác nước giữa đại ngàn là tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái trong rừng phòng hộ.

Những thác nước giữa đại ngàn là tiềm năng lớn để phát triển du lịch sinh thái trong rừng phòng hộ.

Du lịch sinh thái và hướng phát triển bền vững: Rừng Lang Chánh hướng tới năm 2030

Ngoài những nguồn thu trực tiếp từ rừng trồng, dược liệu và nuôi cá tầm, cảnh quan rừng còn mở hướng phát triển du lịch sinh thái, một nguồn sinh kế dài hạn khác cho người dân miền núi Lang Chánh. Thác Ma Hao, thác Hón Lối cùng các thác nước trong khu vực, gắn với những câu chuyện và truyền thuyết về vua Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, tạo nên sức hấp dẫn riêng, khi sự kết hợp giữa thiên nhiên, lịch sử và văn hóa làm nên những giá trị riêng có để phát triển sản phẩm du lịch. Những thác nước giữa đại ngàn, những cánh rừng còn giữ được cấu trúc tự nhiên và khí hậu mát mẻ quanh năm của vùng núi Pù Rinh là điều kiện thuận lợi để hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa địa phương.

Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ do Ban Quản lý rừng phòng hộ Lang Chánh quản lý đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 đã được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt và đang được triển khai. Cơ hội mở ra cũng đặt yêu cầu bảo vệ cảnh quan, nguồn nước, bảo đảm các hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng phòng hộ và điều kiện sinh thái, bởi du lịch trong rừng phòng hộ chỉ thực sự bền vững khi cảnh quan và hệ sinh thái được giữ gìn nguyên vẹn. Đây cũng là bài toán mà nhiều khu rừng phòng hộ trên cả nước đang phải giải quyết, khi vừa muốn khai thác giá trị du lịch của rừng, vừa phải giữ vững chức năng phòng hộ là nhiệm vụ hàng đầu.

Nhìn tổng thể, những gì đang diễn ra ở Lang Chánh cho thấy một cách tiếp cận toàn diện đối với rừng phòng hộ, khi giữ rừng không còn là nhiệm vụ đơn lẻ mà gắn liền với phát triển kinh tế lâm nghiệp, dược liệu dưới tán rừng, nuôi cá nước lạnh và du lịch sinh thái. Từ 19 cộng đồng thôn bản và gần 500 hộ gia đình nhận khoán, từ 108,3 ha rừng gỗ lớn trồng mới trong năm 2026 đến 1,5 ha sâm Lai Châu khảo nghiệm và 10 bể cá tầm với hơn 5.000 con, mỗi mô hình đều góp một phần vào mục tiêu chung là để người dân sống được bằng rừng. Giữ rừng hôm nay không chỉ bảo vệ màu xanh của đại ngàn mà còn tạo dựng nguồn lực cho ngày mai, và đó chính là hướng đi để kinh tế rừng phát triển bền vững, để màu xanh trên những triền núi tiếp tục lan rộng và trở thành nguồn sinh kế lâu dài cho đồng bào các dân tộc miền Tây xứ Thanh.

Đăng ký đặt báo