Thiếu kỹ sư nông nghiệp: Việc làm trên 94%, nhiều ngành vẫn khó tuyển sinh

Tỷ lệ sinh viên có việc làm ở nhiều trường nông nghiệp đạt 94–97,3%, doanh nghiệp đưa hàng nghìn vị trí đến ngày hội việc làm, trang trại sẵn sàng trả 10–15 triệu đồng/tháng, nhưng nhiều ngành nông, lâm, thủy sản vẫn chỉ lấy điểm chuẩn 15–18 điểm và khó hút thí sinh.

Sẵn sàng trả lương 10–15 triệu đồng/tháng cùng chế độ thưởng, trang trại Sản Việt Farm tại Khánh Hòa vẫn khó tuyển được kỹ sư đáp ứng yêu cầu. Ở chiều ngược lại, số liệu do GS.TS Trần Đức Viên, nguyên Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, tổng hợp cho thấy nhiều ngành nông, lâm, thủy sản có điểm chuẩn năm 2026 chỉ ở mức 15–18 điểm. Nghịch lý "doanh nghiệp cần người, ngành học thiếu thí sinh" đang là nút thắt lớn của nhân lực ngành nông nghiệp, được Báo Nông nghiệp và Môi trường phân tích trong loạt bài "Tháo nút thắt nhân lực ngành nông nghiệp" đăng tối 17/11/2026.

Loạt bài ra đời trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo thông tư về danh mục ngành, nghề đào tạo nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và ngành, nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu. Theo dự thảo, khoa học cây trồng; trồng trọt và bảo vệ thực vật; chăn nuôi gia súc, gia cầm; chăn nuôi – thú y; quản lý tài nguyên rừng; nuôi trồng thủy sản; chế biến và bảo quản thủy sản… thuộc nhóm ngành xã hội có nhu cầu nhưng dự kiến khó tuyển sinh, và được đề xuất miễn 100% học phí theo chính sách của Chính phủ. Đề xuất được đánh giá cao, song không ít ý kiến vẫn băn khoăn chính sách chưa thực sự tạo ra "cú hích", chưa đủ mạnh để thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nông nghiệp.

Điểm chuẩn thấp dù cơ hội việc làm cho kỹ sư nông nghiệp rất cao

Khảo sát số liệu tại 7 cơ sở giáo dục đại học, GS.TS Trần Đức Viên cho biết điểm chuẩn năm 2026 giữa các nhóm ngành trong cùng một trường có sự chênh lệch đáng kể. Tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, ngành Sư phạm Công nghệ đạt 24,41 điểm, ngành Du lịch đạt 24,30 điểm, trong khi nhóm ngành nông, lâm, môi trường chỉ ở khoảng 16–19 điểm.

Tình trạng tương tự diễn ra ở nhiều trường khác. Tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế, nhóm ngành nông, lâm, thủy sản có điểm chuẩn 15–16 điểm, trong khi ngành Công nghệ thông tin đạt 19 điểm. Ở Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên, nhóm nông, lâm, môi trường cũng chỉ ở mức 15–16 điểm, thấp hơn mức khoảng 18–20 điểm của nhóm công nghệ thông tin và quản trị.

Trong lĩnh vực thủy sản, ngành Nuôi trồng thủy sản tại Trường Đại học Nha Trang có điểm chuẩn 16–18 điểm, trong khi nhóm ngành kinh tế, ngôn ngữ ở khoảng 21–23 điểm. Nhóm ngành nông nghiệp, lúa gạo tại Đại học Cần Thơ cũng chỉ ở mức 16–18 điểm.

Tuy vậy, sức hút không đồng đều ngay trong cùng khối ngành. Tại Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, ngành Thú y đạt 24,60 điểm, còn nhóm ngành lâm học, chăn nuôi ở khoảng 17–20,26 điểm. Theo phân tích trong bài viết, điều này cho thấy không thể xem mọi ngành nông nghiệp đều có chung một tình trạng tuyển sinh.

Những mức điểm trên phản ánh sức hút đầu vào còn hạn chế của một số nhóm ngành, trong khi cơ hội việc làm vẫn rất rõ ràng. Theo GS.TS Trần Đức Viên, tỷ lệ sinh viên có việc làm tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đạt trên 97,3%; tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên là 96%; tại Trường Đại học Nha Trang là 94%.

Nhu cầu tuyển dụng thể hiện rõ tại các ngày hội việc làm. Ở Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên, doanh nghiệp đưa ra 4.000–6.000 vị trí tuyển dụng, trong khi trường chỉ có khoảng 300 sinh viên tốt nghiệp. Đây là số vị trí được giới thiệu tại sự kiện, cho thấy nhu cầu tiếp cận nhân lực của doanh nghiệp lớn hơn đáng kể quy mô sinh viên ra trường. Tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, ngày hội việc làm năm 2026 có hơn 6.000 vị trí tuyển dụng từ 60 tập đoàn, doanh nghiệp. Dù vậy, nhu cầu tuyển dụng lớn chưa tự động chuyển thành sức hút đối với người học.

Bức tranh này không phải lần đầu được cảnh báo. Trong bài viết đăng trên Tạp chí Tia Sáng ngày 15/9/2026, GS.TS Trần Đức Viên cho biết khảo sát năm 2026 tại 7 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm về đào tạo khối ngành nông – lâm – ngư nghiệp và môi trường ghi nhận điểm đầu vào của hầu hết các trường khá thấp, nhiều ngành chạm sàn; kể cả khi đã hạ điểm chuẩn đến mức sàn, không phải cơ sở nào cũng tuyển đủ chỉ tiêu. Cũng theo bài viết này, mức lương phổ biến của sinh viên mới ra trường dao động 10–20 triệu đồng/tháng, còn ở ngành Chế biến lâm sản, cả nước chỉ đào tạo khoảng 200 kỹ sư mỗi năm so với nhu cầu 30.000 kỹ sư của 2.000 doanh nghiệp chế biến gỗ.

Nông dân chăm sóc ruộng rau
Nông nghiệp hiện đại cần đội ngũ kỹ sư am hiểu kỹ thuật để đồng hành cùng người sản xuất trên đồng ruộng.

Vì sao người trẻ còn "ngại" học nông nghiệp?

Theo GS.TS Trần Đức Viên, một rào cản lớn là hình dung của xã hội về nghề nghiệp chưa theo kịp sự thay đổi của sản xuất. Học nông nghiệp thường bị gắn với làm ruộng, học lâm nghiệp là đi rừng, học thủy sản là quanh quẩn ao hồ. Trong khi đó, nông nghiệp hiện đại còn mở ra nhiều công việc về công nghệ sinh học, dữ liệu, tự động hóa và quản trị chuỗi giá trị.

Ở lĩnh vực thủy sản, PGS.TS Kim Văn Vạn, Trưởng Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho biết công nghệ sinh học, dữ liệu, tự động hóa và quản lý môi trường đang được ứng dụng ngày càng sâu trong sản xuất. Vì thế, công việc chuyên môn của người học thủy sản không chỉ gắn với ao nuôi.

Trong bài viết trên Tia Sáng ngày 15/9/2026, GS.TS Trần Đức Viên cũng chỉ ra rằng nhiều học sinh và phụ huynh vẫn chịu ảnh hưởng của định kiến cho rằng nông – lâm – ngư nghiệp là công việc vất vả ngoài thực địa, trong khi nông nghiệp hiện đại đã chuyển mình sang nông nghiệp số, với những công việc như điều khiển drone sạ giống, bón phân, phun thuốc, vận hành cảm biến IoT trong nhà màng hay phân tích dữ liệu gen sinh học. Ông cũng nêu thực tế sinh viên ngành sư phạm được hỗ trợ 100% học phí và sinh hoạt phí, trong khi các ngành nông – lâm – thủy sản suốt nhiều năm chưa có cơ chế khuyến khích tương tự.

Tuy nhiên, quyết định chọn nghề của giới trẻ không chỉ phụ thuộc vào nhận thức, mà còn gắn chặt với thu nhập, nơi làm việc và khả năng phát triển. Những cân nhắc ấy hiện rõ trong câu chuyện tuyển dụng tại chính các cơ sở sản xuất.

Doanh nghiệp, hợp tác xã "đỏ mắt" tìm kỹ sư nông nghiệp

Anh Nguyễn Minh Thành, chủ Sản Việt Farm tại xã Nam Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa, cho biết trang trại có diện tích trên 120 ha, phát triển theo hướng nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn kết hợp du lịch trải nghiệm. Cơ sở cần kỹ sư trồng trọt, chăn nuôi, nông học, chế biến và kinh tế nông nghiệp, mỗi vị trí thường cần 1–2 người.

Trang trại từng có năm tuyển đến 7 kỹ sư, nhưng phần lớn chưa đáp ứng yêu cầu; hiện chỉ duy trì được 3 kỹ sư. Theo anh Thành, có những người tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc nhưng vẫn lúng túng khi xử lý công việc thực tế. Bên cạnh đó, việc người trẻ ưu tiên tìm việc ở đô thị cũng khiến trang trại khó tuyển nhân sự chuyên môn.

Trong lĩnh vực thủy sản, ông Nguyễn Quang Duy, Chủ tịch Hội đồng quản trị DT Group, cho biết Công ty Cổ phần Rong biển DT Khánh Hòa tạo việc làm cho 250 lao động địa phương, liên kết với khoảng 80 hộ dân ven biển Nam Trung Bộ. Doanh nghiệp cần kỹ sư, kỹ thuật viên theo dõi vùng nuôi, kiểm soát quy trình sản xuất, chất lượng và an toàn thực phẩm. Riêng với rong nho, từ khâu chọn giống, quản lý môi trường nước đến thu hoạch, sơ chế và bảo quản đều cần người am hiểu kỹ thuật.

Tuy nhiên, theo ông Duy, một bộ phận sinh viên còn thiếu trải nghiệm sản xuất, trong khi những người có kinh nghiệm hiện trường lại chưa quen với hồ sơ kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Trước đó, tại Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Nông dân Việt Nam lần thứ IX (Dân Việt đưa tin ngày 7/6/2026), ông Duy từng kiến nghị có chính sách hỗ trợ thanh niên, kỹ sư nông nghiệp, sinh viên mới ra trường về làm việc tại hợp tác xã và vùng nông thôn, đồng thời có cơ chế hỗ trợ kinh phí thuê kế toán, giám đốc điều hành, cán bộ kỹ thuật, chuyên gia chuyển đổi số trong 1–3 năm đầu để các mô hình nông nghiệp vận hành bài bản.

05-1794992905.jpg
Công nghệ, dữ liệu và tự động hóa đang được ứng dụng ngày càng sâu trong sản xuất nông nghiệp.

Ở khu vực hợp tác xã, thu nhập là trở ngại rõ nét nhất. Ông Nguyễn Trọng Thành, Giám đốc HTX dịch vụ nông nghiệp Phú Lương, xã Bắc Tiên Hưng, tỉnh Hưng Yên, cho biết đơn vị có 23 lao động trực tiếp, gồm 5 người làm việc tại văn phòng và 18 người thuộc đội thủy nông, vận hành trạm bơm.

Vào cao điểm mùa vụ, nhân lực hạn chế khiến áp lực công việc rất lớn. Lao động trẻ thường chọn làm việc tại doanh nghiệp, khu công nghiệp vì thu nhập ổn định hơn. HTX từng có trường hợp ứng viên kế toán trưởng rút lui ngay sau khi đã thỏa thuận, vì phụ cấp thấp và đãi ngộ còn hạn chế.

Miễn 100% học phí: Cần thêm "cú hích" cho nhân lực ngành nông nghiệp

Theo dự thảo thông tư mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra lấy ý kiến (Báo Công Luận đưa tin ngày 29/10/2026), 35 ngành, nghề trình độ trung cấp, cao đẳng thuộc nhóm khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu được đề xuất đưa vào danh mục miễn 100% học phí. Dự thảo áp dụng với các trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và giáo dục trung học nghề.

Ở nhóm nông, lâm nghiệp và thủy sản, danh mục dự kiến gồm các ngành, nghề: Khoa học cây trồng; Trồng trọt và bảo vệ thực vật; Bảo vệ thực vật; Chăn nuôi gia súc, gia cầm; Chăn nuôi – thú y; Nông nghiệp công nghệ cao; Trồng trọt; Quản lý tài nguyên rừng; Nuôi trồng thủy sản; Chế biến và bảo quản thủy sản; Khai thác thủy sản; Nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ. Danh mục còn có các ngành liên quan như Quản lý khai thác công trình thủy lợi, Sinh học ứng dụng và Công nghệ thực phẩm.

Theo quy định hiện hành, trần học phí giáo dục nghề nghiệp tại các cơ sở chưa tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư dao động 16–28 triệu đồng mỗi năm, tùy ngành, nghề và trình độ đào tạo. Ngoài nhóm được đề xuất miễn toàn bộ học phí, dự thảo còn liệt kê hơn 200 ngành, nghề thuộc nhóm nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; người học các ngành, nghề này tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp được giảm 70% học phí.

Ở bậc đại học, trong bài viết trên Tia Sáng ngày 15/9/2026, GS.TS Trần Đức Viên kiến nghị nhanh chóng thông qua và thực thi dự thảo sửa đổi Nghị định 238/2025/NĐ-CP, miễn 100% học phí từ năm học 2026–2027 cho các ngành Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản, Thú y, Phát triển nông thôn. Ông cũng đề xuất xây dựng cơ chế cấp sinh hoạt phí, chẳng hạn 3,63 triệu đồng/tháng như mức sinh viên ngành sư phạm được hưởng, cho sinh viên các ngành đặc thù khó tuyển như Quản lý bảo vệ rừng, Nông học và Bảo vệ thực vật, Thổ nhưỡng – Nông hóa, Nuôi trồng thủy sản, Khoa học môi trường. Bên cạnh đó là đổi mới chương trình đào tạo theo hướng tích hợp AI, IoT, dữ liệu lớn, kinh tế xanh và đưa kỹ năng khởi nghiệp vào chuẩn đầu ra.

Dù vậy, như Báo Nông nghiệp và Môi trường nhận định, nhiều ý kiến cho rằng chính sách miễn học phí tuy đáng ghi nhận nhưng chưa đủ mạnh để tạo "cú hích" thu hút nhân lực chất lượng cao. Từ giảng đường đến cơ sở sản xuất, nghịch lý hiện rõ: Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã vẫn khó tìm người có chuyên môn, trong khi các ngành đào tạo nhân lực cho sản xuất nông nghiệp chưa đủ sức hút thí sinh.

Với người trẻ, việc lựa chọn và gắn bó lâu dài với nghề không chỉ phụ thuộc vào cơ hội việc làm, mà còn ở cách họ hiểu về nghề, sự tự tin khi bước vào thực tế sản xuất và những điều kiện để ổn định cuộc sống. Tháo được nút thắt này sẽ là điều kiện quan trọng để ngành nông nghiệp có đủ đội ngũ kỹ sư nông nghiệp cho giai đoạn phát triển mới.

Đăng ký đặt báo