Khi cánh rừng cần một chủ thể rõ ràng
Trong quản lý tài nguyên rừng, việc xác định ai là chủ rừng, quản lý diện tích nào và chịu trách nhiệm ra sao không phải câu chuyện thuần túy về thủ tục hành chính. Đó là nền tảng để một diện tích rừng có thể được bảo vệ, đầu tư và phát huy giá trị lâu dài.
Những năm qua, tỉnh Thái Nguyên đã quan tâm chỉ đạo và tổ chức thực hiện giao rừng, cho thuê rừng gắn với giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp. Cách làm này từng bước đưa diện tích rừng đến với chủ rừng thực sự, tạo cơ sở pháp lý để người được giao đất, giao rừng thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ, đồng thời chủ động đầu tư phát triển kinh tế lâm nghiệp.
Theo kết quả công bố hiện trạng rừng năm 2025, toàn tỉnh có 516.738,82 ha rừng, tỷ lệ che phủ đạt 61,70%. Đây là một chỉ dấu cho thấy những chuyển biến tích cực trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Nhưng giá trị của rừng không chỉ nằm ở những con số về diện tích hay độ che phủ. Ở nhiều địa phương, sau khi được giao đất, giao rừng, người dân đã có điều kiện đầu tư trồng rừng, phát triển rừng gỗ lớn, bảo vệ rừng tự nhiên và từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ công nghiệp chế biến gỗ, dược liệu.
Đặc biệt với người dân vùng sâu, vùng xa, rừng ngày càng được nhìn nhận không chỉ là tài nguyên cần bảo vệ mà còn là nguồn lực để phát triển kinh tế, giảm nghèo và cải thiện thu nhập.
Tuy nhiên, để nguồn lực ấy thực sự vận hành hiệu quả, trước hết cần giải quyết những vướng mắc còn tồn tại trong chính việc xác lập quyền quản lý.
Hơn 269.000 ha vẫn cần hoàn tất giao, cho thuê
Đến năm 2026, tỉnh Thái Nguyên còn 269.238,46 ha thuộc diện phải thực hiện giao rừng, cho thuê rừng tại 57 xã, phường. Trong số này, 96.529,80 ha rừng tự nhiên chưa giao, chưa cho thuê do UBND cấp xã quản lý tạm thời; 172.708,66 ha rừng tự nhiên đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng chưa thực hiện giao rừng theo quy định.
Đáng chú ý, còn 3.575,69 ha rừng đã được giao nhưng chưa hoàn thiện các thủ tục về đất đai. Điều này khiến quyền sử dụng đất và quyền của chủ rừng chưa được xác lập đầy đủ, từ đó ảnh hưởng đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của chủ rừng theo pháp luật về đất đai và lâm nghiệp.
Đằng sau những con số này là một bài toán không đơn giản. Nhiều diện tích rừng nằm ở địa hình phức tạp, bị chia cắt, giao thông khó khăn, trong khi diện tích quản lý phân tán. Việc rà soát, đo đạc, xác định nguồn gốc và ranh giới giữa các loại đất, các chủ sử dụng đòi hỏi không ít thời gian, nhân lực và kinh phí.
Tại một số địa phương, hồ sơ địa chính và hồ sơ lâm nghiệp chưa đồng bộ; ranh giới giữa các ban quản lý rừng, công ty lâm nghiệp với diện tích đất do hộ gia đình, cá nhân sử dụng còn chồng lấn. Đây chính là những “điểm nghẽn” không chỉ trong quản lý, bảo vệ rừng mà cả trong quá trình triển khai các chính sách phát triển lâm nghiệp.
Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, cho rằng vấn đề cốt lõi của công tác giao rừng là phải xác định được chủ rừng thực sự, cùng với diện tích, vị trí, ranh giới và quyền, nghĩa vụ của chủ rừng.
“Nếu hồ sơ đất đai và hồ sơ lâm nghiệp chưa đồng bộ thì rất khó quản lý chặt chẽ, đồng thời phát sinh vướng mắc khi giải quyết tranh chấp hoặc triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển lâm nghiệp”, ông Dũng nói.
Thách thức càng rõ hơn khi nhiều diện tích rừng chưa giao, chưa cho thuê hiện vẫn được cấp xã quản lý tạm thời. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi quản lý của UBND cấp xã được mở rộng, trong khi nguồn lực còn hạn chế. Không ít diện tích rừng lại nằm ở vùng sâu, vùng xa, vùng giáp ranh, địa hình hiểm trở, khiến công tác quản lý và bảo vệ rừng gặp thêm áp lực.
Giao rừng không dừng ở chuyện hoàn thiện hồ sơ
Từ thực tế đó, UBND tỉnh Thái Nguyên đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì xây dựng Đề án giao rừng, cho thuê rừng gắn với giao đất, cho thuê đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâm nghiệp tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2026-2028.
Mục tiêu của Đề án không chỉ là hoàn thành việc xác lập chủ rừng mà còn đồng bộ hóa hồ sơ đất đai với hồ sơ lâm nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy đầy đủ hơn giá trị kinh tế, xã hội, môi trường của tài nguyên rừng.
Điểm đáng chú ý là giao rừng được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi hồ sơ thống nhất, ranh giới được xác định rõ và chủ rừng được xác lập đầy đủ, trách nhiệm quản lý, bảo vệ rừng cũng trở nên cụ thể hơn.
Theo ông Nguyễn Tiến Dũng, để giải quyết căn cơ, cần triển khai đồng bộ từ rà soát hiện trạng, xác định nguồn gốc, đo đạc, cắm mốc, xác định ranh giới đến hoàn thiện hồ sơ đất đai và hồ sơ giao rừng. Quá trình này cũng phải hạn chế tối đa chồng lấn, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và các tổ chức đang quản lý, sử dụng đất, đồng thời xác định rõ trách nhiệm quản lý đối với từng diện tích rừng.
Đây là phần việc đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cấp, nhiều ngành và khó có thể giải quyết chỉ bằng một thủ tục hành chính đơn lẻ. Bởi nếu chỉ “giao” trên giấy mà chưa giải quyết được ranh giới, hồ sơ và quyền sử dụng đất thì những vướng mắc trong quản lý vẫn có thể tiếp tục tồn tại.
Xác lập chủ rừng để mở rộng giá trị kinh tế từ rừng
Điều đáng nói hơn, hoàn thiện giao rừng còn tạo nền móng cho một câu chuyện lớn hơn: biến tài nguyên rừng thành nguồn lực kinh tế nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu bảo vệ và phát triển bền vững. Khi quyền và trách nhiệm của chủ rừng được xác lập rõ, người dân và các chủ rừng có điều kiện tiếp cận đầy đủ hơn với các chính sách phát triển lâm nghiệp, từ chi trả dịch vụ môi trường rừng, quản lý rừng bền vững đến phát triển rừng gỗ lớn, hình thành vùng nguyên liệu và phát triển thị trường tín chỉ các-bon.
Với một địa phương có tỷ lệ lớn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống gắn bó với rừng, ý nghĩa của việc này càng rõ. Giao rừng gắn với giao đất và cấp giấy chứng nhận không chỉ góp phần ổn định sinh kế, nâng cao thu nhập mà còn tạo điều kiện để cộng đồng tham gia sâu hơn vào quản lý, bảo vệ rừng và thu hút đầu tư vào kinh tế lâm nghiệp.
Ông Triệu Đức Văn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, nhấn mạnh mục tiêu của tỉnh không chỉ là hoàn thành thủ tục giao rừng, cho thuê rừng mà quan trọng hơn là sau khi giao phải nâng cao được hiệu quả quản lý, bảo vệ và sử dụng rừng. Việc giao rừng phải gắn chặt với giao đất, cho thuê đất và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để bảo đảm đồng bộ hồ sơ, xác định rõ chủ rừng và tạo điều kiện cho chủ rừng thực hiện quyền, nghĩa vụ theo quy định.
Theo mục tiêu đặt ra, đến năm 2028, tỉnh Thái Nguyên hướng tới hoàn thành giao rừng, cho thuê rừng đối với toàn bộ diện tích chưa giao, chưa cho thuê theo quy định của Luật Lâm nghiệp. Hiện Đề án đang được Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện để trình UBND tỉnh phê duyệt.
Nếu được triển khai đúng tiến độ, Đề án sẽ tạo điều kiện để hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư và các chủ rừng thực hiện đầy đủ hơn quyền và nghĩa vụ theo pháp luật; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các chương trình, dự án và nguồn vốn phục vụ sản xuất lâm nghiệp.
Khi đó, câu chuyện giao rừng sẽ không còn chỉ được đo bằng số hecta đã hoàn tất thủ tục. Giá trị thực sự nằm ở chỗ mỗi diện tích rừng có một chủ thể rõ ràng, có trách nhiệm cụ thể và có điều kiện khai thác những giá trị kinh tế phù hợp.
Với mục tiêu hoàn thành giao rừng, cho thuê rừng đối với toàn bộ diện tích còn lại vào năm 2028, tỉnh Thái Nguyên đang đứng trước một nhiệm vụ lớn nhưng đồng thời cũng là cơ hội để thay đổi căn bản cách quản trị tài nguyên rừng. Từ việc xác lập chủ rừng, đồng bộ hóa hồ sơ đến mở rộng các mô hình kinh tế lâm nghiệp, nếu được thực hiện đồng bộ, những cánh rừng không chỉ được bảo vệ tốt hơn mà còn có thể trở thành nguồn lực lâu dài cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và cải thiện sinh kế của người dân.
