Sửa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: Nhận diện những thách thức mới trong quản lý

Sau hơn 13 năm thực thi, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 đã góp phần nâng cao nhận thức xã hội và kiểm soát việc sử dụng thuốc lá. Tuy nhiên, sự dịch chuyển của hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử lên không gian mạng, cùng những hình thức quảng bá trá hình tại điểm bán và trên các phương tiện truyền thông, đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện chính sách quản lý.

Ngày 17/11, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Hội thảo tập trung nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, đồng thời thảo luận các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

anh-dai-dien-bai-viet-4-1794920324.png
Toàn cảnh Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ngày 17/11.

Lệnh cấm đặt ra yêu cầu mới trong quản lý 

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn xuất hiện những thách thức mới, đòi hỏi chính sách phải tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý.

anh-dai-dien-bai-viet-5-1794920602.png
Ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí phát biểu đề dẫn khai mạc Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người hút thuốc thụ động. Như vậy, tác hại của thuốc lá không chỉ giới hạn ở người trực tiếp sử dụng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe những người xung quanh.

Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cũng rất đáng kể. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là khoản tổn thất lớn đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực, cho thấy phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Một trong những vấn đề đáng chú ý hiện nay là hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng chuyển dịch lên môi trường trực tuyến sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Thực tế này cho thấy việc thu hẹp các điểm bán trực tiếp chưa đồng nghĩa với chấm dứt hoạt động kinh doanh, đồng thời tạo thêm khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý vi phạm.

Chia sẻ kết quả nghiên cứu tại hội thảo, TS. Lương Minh Tân, Trường Đại học Y tế công cộng cho biết, khảo sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM ghi nhận 81 cửa hàng (64,3%) đã đóng cửa tại địa điểm cũ. Tuy nhiên, có 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán hàng trực tuyến và một cửa hàng duy trì đồng thời cả hai hình thức.

Riêng tại Hà Nội, có 14/30 cửa hàng chuyển sang kinh doanh online; tại TP.HCM là 14/56 cửa hàng. Những con số này cho thấy quy định cấm bước đầu đã góp phần thu hẹp các điểm bán công khai, nhưng hoạt động kinh doanh vẫn tồn tại dưới những phương thức khó kiểm soát hơn.

Đáng chú ý, các đối tượng kinh doanh còn sử dụng nhiều thủ thuật nhằm né tránh kiểm duyệt trên nền tảng số. Sản phẩm thuốc lá điện tử được ngụy trang dưới những tên gọi như bàn chải điện, máy cạo râu hoặc tinh dầu xịt phòng; giao dịch được chuyển sang tin nhắn riêng nhằm hạn chế khả năng phát hiện.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phải mở rộng phạm vi quản lý, không chỉ tập trung vào các cơ sở kinh doanh truyền thống mà còn tăng cường giám sát hoạt động quảng cáo, giới thiệu và giao dịch sản phẩm trên môi trường mạng. Việc phối hợp giữa cơ quan quản lý, nền tảng số và lực lượng thực thi cũng cần được chú trọng để nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý vi phạm.

Hoàn thiện chính sách, bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Bên cạnh kiểm soát hoạt động kinh doanh, việc hạn chế những hình thức thúc đẩy tiêu dùng thuốc lá thông qua bao bì, trưng bày sản phẩm và hình ảnh trên các phương tiện truyền thông cũng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm.

Theo ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông, bao bì và cách thức trưng bày sản phẩm không đơn thuần là yếu tố nhận diện mà còn là những kênh truyền thông có chủ đích, có khả năng định hướng nhận thức và tác động đến hành vi người tiêu dùng. Trong đó, cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh có khả năng tạo ấn tượng, giúp người tiếp nhận ghi nhớ tốt hơn so với cảnh báo chỉ sử dụng văn bản.

Từ góc độ này, ông Thành ủng hộ đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc lá; định kỳ thay đổi hình ảnh cảnh báo; bổ sung số tổng đài hỗ trợ cai thuốc lá và cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ.

Theo ông, những giải pháp trên không chỉ tăng cường hiệu quả truyền tải thông điệp cảnh báo mà còn góp phần hạn chế mức độ tiếp xúc của người tiêu dùng với hình ảnh sản phẩm, đồng thời tạo thêm điều kiện để người hút thuốc tiếp cận các dịch vụ hỗ trợ cai nghiện.

Đồng tình với yêu cầu tăng cường kiểm soát, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, cần có quy định chặt chẽ hơn đối với hoạt động trưng bày thuốc lá tại cửa hàng và các quầy bán lẻ.

anh-dai-dien-bai-viet-1-1794918960.png
Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phát biểu tại hội thảo.

Theo ông Tiến, khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để hoạt động trưng bày trở thành một hình thức quảng bá trá hình. Việc sản phẩm xuất hiện thường xuyên, công khai tại các điểm bán có thể thu hút sự chú ý, gia tăng mức độ tiếp xúc và dần tạo cảm giác quen thuộc với thuốc lá, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Bên cạnh đó, đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng chính sách thuế và giá thuốc lá phù hợp, tránh để giá sản phẩm ở mức quá thấp khiến người dân dễ dàng tiếp cận. Chính sách thuế, giá cần được xem xét như một công cụ nhằm hạn chế tiêu dùng, đồng thời góp phần giảm thiểu những tổn thất kinh tế và gánh nặng đối với ngân sách nhà nước, hệ thống y tế.

Một vấn đề khác cần được quan tâm trong quá trình sửa đổi luật là kiểm soát hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh và các chương trình truyền hình. Theo đại biểu Vũ Văn Tiến, cần có hướng dẫn cụ thể về việc rà soát, kiểm soát những hình ảnh này, tránh trường hợp nhân vật sử dụng thuốc lá một cách thiếu cân nhắc, vô tình tạo hiệu ứng cổ súy hoặc bình thường hóa hành vi hút thuốc trong công chúng.

Từ những vấn đề đặt ra, có thể thấy việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được tiếp cận theo hướng đồng bộ, bao quát cả những phương thức kinh doanh, quảng bá và tác động đến hành vi tiêu dùng trong bối cảnh mới. Các quy định về kinh doanh trực tuyến, cảnh báo sức khỏe, trưng bày sản phẩm, thuế, giá và hình ảnh thuốc lá trên truyền thông cần được nghiên cứu, cụ thể hóa, đi kèm cơ chế thực thi khả thi.

Đại biểu Vũ Văn Tiến cũng nhấn mạnh, phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của mỗi cá nhân, gia đình và toàn xã hội. Thay đổi nhận thức và hành vi phải bắt đầu từ từng người, hướng tới xây dựng môi trường sống không khói thuốc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống./.

Đăng ký đặt báo