Tại Diễn đàn Đầu tư Việt Nam 2027 diễn ra ngày 12/11, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, nhận định Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới với nhiều động lực phục hồi rõ nét.
Trong khi tăng trưởng kinh tế thế giới năm nay dự kiến khoảng 3%, thấp hơn mức 3,4 - 3,5% của năm ngoái, Việt Nam được dự báo có thể đạt mức 9,5-9,7%, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 8% của năm trước.
Dù vậy, TS. Cấn Văn Lực cho rằng mục tiêu tăng trưởng hai con số ngay trong năm đầu tiên của giai đoạn mới vẫn là thách thức lớn, bởi các động lực tăng trưởng mới vẫn đang trong quá trình chuẩn bị và vận hành.
Đầu tư tăng 15%, tiêu dùng cần tăng tốc để đạt mục tiêu tăng trưởng
Phân tích các động lực tăng trưởng, TS. Cấn Văn Lực cho rằng cần xem xét đồng thời cả phía cung, phía cầu và những động lực mới.
Ở phía cung, ba khu vực kinh tế chủ yếu đều đang ghi nhận những tín hiệu tích cực. Trong đó, nông nghiệp cần duy trì mức tăng trưởng khoảng 4-4,5%. Thực tế, trong 9 tháng đầu năm, khu vực này đã tăng trưởng 4,2%.
Đối với công nghiệp và xây dựng, mức tăng trưởng cần đạt trên 10%. Con số thực tế trong 9 tháng đầu năm đã đạt 10,2%. Trong khi đó, khu vực dịch vụ cũng cần tăng trưởng trên 10%, nhưng hiện vẫn là điểm hạn chế khi mức tăng trưởng 9 tháng mới đạt khoảng 9,3-9,4%. Điều này cho thấy khu vực dịch vụ chưa thực sự phát huy hết tiềm năng.
Ở phía cầu, một tín hiệu tích cực là mức nhập siêu hàng hóa đang giảm dần. Trong 9 tháng đầu năm, Việt Nam nhập siêu khoảng 19 tỷ USD, nhưng đến hết tháng 10, con số này giảm còn khoảng 12 tỷ USD. Tuy nhiên, nếu tính thêm mức nhập siêu dịch vụ khoảng 8 tỷ USD, tổng mức nhập siêu của nền kinh tế hiện vào khoảng 20 tỷ USD.
Theo ông Lực, con số này chưa phải vấn đề quá đáng lo ngại nếu xét đến những nguyên nhân dẫn đến nhập siêu trong năm nay.
Thứ nhất, làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu trên thế giới đang kéo theo nhu cầu xuất nhập khẩu trang thiết bị công nghệ cao tăng mạnh. Đáng chú ý, xuất khẩu điện tử của Việt Nam trong 10 tháng đầu năm tăng tới 71%, mức tăng chưa từng có, có sự đóng góp từ làn sóng đầu tư này.
Thứ hai, trong bối cảnh rủi ro gia tăng, nhiều doanh nghiệp đã chủ động nhập khẩu và tích trữ hàng hóa. Đến nay, lượng hàng tồn kho tích lũy từ trước đang được đưa vào sử dụng nhiều hơn so với giai đoạn trước. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến đà nhập siêu giảm dần.
Thứ ba, mặt bằng giá hàng hóa năm nay tăng, đặc biệt là giá năng lượng. Năm ngoái, Việt Nam nhập siêu xăng dầu khoảng 7 tỷ USD, trong khi năm nay ước tính có thể lên tới 10 tỷ USD, tức tăng thêm khoảng 3 tỷ USD.
Tuy nhiên, điều khiến vị chuyên gia lo ngại nhất trong hoạt động ngoại thương là năng lực của doanh nghiệp trong nước vẫn còn yếu. Hiện khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu đến từ khu vực FDI, trong khi khu vực này cũng chiếm khoảng 73% kim ngạch nhập khẩu.
“Các doanh nghiệp FDI có xu hướng xuất siêu, còn doanh nghiệp trong nước thường xuyên nhập siêu. Điều này cho thấy khu vực doanh nghiệp nội địa vẫn đối mặt với những hạn chế đáng kể về năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia vào chuỗi xuất nhập khẩu”, ông Lực nhìn nhận.
Theo ông Lực, đây cũng là lý do Bộ Chính trị và lãnh đạo Đảng đã ban hành một loạt nghị quyết quan trọng nhằm phát triển các khu vực doanh nghiệp và đầu tư.
Trong đó, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân hướng tới nâng cao năng lực của doanh nghiệp tư nhân trong nước và hộ kinh doanh. Nghị quyết 79 tập trung phát triển doanh nghiệp nhà nước và khu vực kinh tế nhà nước. Bên cạnh đó, Nghị quyết 10 đề cập đến phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Ông cho rằng Việt Nam cần phát triển đồng đều cả ba khu vực kinh tế này để tạo nền tảng tăng trưởng bền vững.
Một động lực quan trọng khác ở phía cầu là đầu tư. Theo TS. Cấn Văn Lực, hoạt động đầu tư trong năm nay tăng trưởng mạnh, với tổng vốn đầu tư trên cả nước trong 9 tháng đầu năm tăng khoảng 15%. Trong đó, khu vực đầu tư nhà nước tăng mạnh nhất, ở mức 17,5%; khu vực FDI tăng 14,5% và khu vực tư nhân tăng 14%.
“Nếu muốn đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, tổng vốn đầu tư cần tăng khoảng 15%. Như vậy, về cơ bản, mức tăng trưởng đầu tư trong 9 tháng đầu năm đã đạt ngưỡng dự tính ban đầu”, TS. Cấn Văn Lực đánh giá.
Đối với tiêu dùng, đây cũng là một động lực quan trọng khi hiện đóng góp khoảng 60-62% vào tăng trưởng GDP của Việt Nam. Trong 9 tháng đầu năm, tiêu dùng cuối cùng tăng khoảng 8,3-8,4%, tích cực hơn nhiều so với giai đoạn trước. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng đề ra, mức tăng tiêu dùng cần cao hơn, khoảng 9-9,5%.
Bên cạnh các động lực truyền thống, những động lực tăng trưởng mới như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, liên kết vùng và cải cách thể chế kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Đây đều là những lĩnh vực đang được triển khai quyết liệt, nhưng cần thời gian để phát huy hiệu quả.
Trên cơ sở đà triển khai hiện nay, ông Lực kỳ vọng các động lực mới sẽ đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế trong những năm tới. Vị chuyên gia dự báo GDP Việt Nam năm tới có thể đạt mức tăng trưởng khoảng 10% và cho rằng đây là mục tiêu khả thi.
Dù triển vọng tăng trưởng tích cực, ông Lực cho rằng nền kinh tế vẫn phải đối mặt với 4 nhóm rủi ro lớn.
Đầu tiên là áp lực lạm phát. Lạm phát đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Ông Lực dự báo lạm phát cả năm nay có thể ở mức 4,5-4,7%, trong khi năm tới dự kiến khoảng 4,5%.
Tiếp đến là vấn đề thanh khoản của hệ thống tài chính. Áp lực thanh khoản hiện lớn hơn, việc huy động và xoay vòng nguồn vốn giữa các khu vực cũng khó khăn hơn. Đây là vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ.
Bên cạnh đó là rủi ro trên thị trường bất động sản. Thị trường hiện vẫn chưa phục hồi rõ nét, thậm chí còn đối mặt với những diễn biến khó khăn. Tuy nhiên, ông kỳ vọng quá trình sàng lọc và lành mạnh hóa thị trường sẽ tiếp tục diễn ra, qua đó giúp thị trường có những chuyển biến tích cực hơn trong năm tới.
Cuối cùng là những rủi ro và bất định từ bên ngoài. Các yếu tố rủi ro quốc tế ngày càng gia tăng, khó dự báo và có thể tác động đến triển vọng kinh tế trong nước.
Năm 2027 sẽ kiểm chứng chu kỳ tăng trưởng mới
Ở góc nhìn từ lĩnh vực ngân hàng, ông Nguyễn Việt Anh, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Chiến lược và Quản trị Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank), cũng nhận định có nhiều dấu hiệu cho thấy Việt Nam đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới.
Theo ông, mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số là thách thức lớn, nhưng hiện nay nền kinh tế đang chứng kiến sự tăng trưởng tương đối đồng đều ở các động lực như đầu tư, xuất nhập khẩu và tiêu dùng.
Để xác định nền kinh tế đã thực sự bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới hay chưa, ông Việt Anh cho rằng cần xem xét 5 yếu tố: doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh; lợi nhuận tăng trưởng và dòng tiền được cải thiện; năng suất lao động tăng; thu nhập của các hộ gia đình được cải thiện; hệ thống tài chính và kinh tế vĩ mô duy trì ổn định để bảo đảm kết quả tăng trưởng có thể kéo dài.
Đối chiếu với các yếu tố này, ông nhận thấy hoạt động mở rộng sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đã diễn ra, nhưng mức độ chưa đồng đều giữa các khu vực.
Trong năm 2026, đầu tư công và khu vực FDI ghi nhận sự mở rộng mạnh mẽ. Khu vực FDI duy trì xuất siêu, trong khi doanh nghiệp trong nước vẫn nhập siêu. Các doanh nghiệp FDI vừa trực tiếp nhập khẩu, vừa mua hàng hóa từ doanh nghiệp trong nước; trong khi doanh nghiệp nội địa cũng nhập khẩu nguyên vật liệu và tư liệu sản xuất từ nước ngoài.
Qua số liệu nhập khẩu năm nay, ông Nguyễn Việt Anh nhận thấy lượng hàng hóa và tư liệu sản xuất được đưa vào Việt Nam khá lớn, phục vụ nhu cầu đầu tư mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Xét về cơ cấu tín dụng, khoảng 70% dư nợ tín dụng đang phục vụ lĩnh vực thương mại và dịch vụ, hơn 20% dành cho hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh, phần còn lại phục vụ tiêu dùng.
Các doanh nghiệp FDI cũng đang mở rộng hoạt động và chủ động cân đối nguồn vốn. Tuy nhiên, theo ông Việt Anh, hoạt động đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh dù đã diễn ra nhưng chưa trở thành xu hướng phổ biến trên diện rộng.
Trong năm 2026, đầu tư công đóng vai trò tạo động lực, đưa dòng tiền vào nền kinh tế và mở ra cơ hội tham gia cho doanh nghiệp trong nước, bao gồm cả khu vực kinh tế tư nhân. Hoạt động thương mại tăng trưởng mạnh, trong khi dịch vụ và du lịch quốc tế cũng phục hồi.
Dù vậy, ông Việt Anh cho rằng khu vực doanh nghiệp tư nhân nhỏ và vừa vẫn chưa ghi nhận sự khởi sắc rõ nét. Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong năm 2026 chưa suy giảm nhưng cũng chưa có sự cải thiện đáng kể. Hiện tại, đầu tư công, các doanh nghiệp lớn và khu vực FDI vẫn đang đóng vai trò là những động lực tăng trưởng chủ yếu.
Từ những phân tích trên, ông Nguyễn Việt Anh cho rằng năm 2026 là năm tạo tiền đề, còn năm 2027 sẽ là thời điểm kiểm chứng liệu nền kinh tế có thực sự bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới hay không.
Chi phí vốn tăng, doanh nghiệp tư nhân chưa sẵn sàng cho chu kỳ tăng trưởng mới
Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao, Công ty Quản lý quỹ Manulife Investment Việt Nam, đánh giá kinh tế vĩ mô Việt Nam dù chứng kiến những chuyển biến rõ nét nhưng để khẳng định đã bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới hay chưa vẫn còn quá sớm.
Theo ông Nguyễn Đức Hải, hiện nay, tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa trên những động lực cũ, trong đó có việc mở rộng đầu tư. Chính phủ đang mở rộng chính sách tài khóa nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế. Từ lực đẩy ban đầu của chính sách vĩ mô, nền kinh tế cần tiếp tục tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thu hút dòng vốn tư nhân tham gia đầu tư. Tuy nhiên, đến nay quá trình lan tỏa này vẫn chưa cho thấy hiệu ứng rõ nét.
Từ nghiên cứu báo cáo tài chính 9 tháng đầu năm của nhiều doanh nghiệp lớn niêm yết trên thị trường chứng khoán, ông Hải cho biết, kết quả cho thấy tổng tài sản của các doanh nghiệp có tăng nhưng mức tăng chi tiêu vốn đầu tư (Capex) lại khá thấp.
Đáng chú ý, mức độ gia tăng đầu tư có sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp. Nếu loại trừ phần tăng trưởng đến từ Vingroup, mức tăng đầu tư của nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ còn lại khá thấp. Điều này cho thấy, trong khi môi trường kinh tế vĩ mô đang thúc đẩy tăng trưởng nhanh thông qua đầu tư, vẫn tồn tại những điểm nghẽn khiến khu vực doanh nghiệp tư nhân gặp khó khăn trong việc triển khai giai đoạn phát triển mới.
Theo ông Hải, một trong những yếu tố hạn chế tăng đầu tư của các doanh nghiệp là chi phí vốn đã tăng khá nhanh trong một năm qua, thậm chí có những thời điểm tăng đột biến.
Phân tích cơ cấu chi phí vốn, ông Hải nhận thấy mức tăng đến từ hai cấu phần chính. Thứ nhất là lợi suất trái phiếu Chính phủ, có thể xem là mức lãi suất tham chiếu phi rủi ro. Trong giai đoạn vừa qua, lợi suất này đã tăng khoảng 130 điểm cơ bản.
Thứ hai, chi phí vốn của doanh nghiệp còn chịu thêm phần bù rủi ro. Do đó, ngoài mức tăng khoảng 130 điểm cơ bản từ lợi suất trái phiếu Chính phủ, doanh nghiệp hiện phải trả thêm hơn 300 điểm cơ bản.
Điều này cho thấy một vấn đề là các thành viên thị trường hiện nay cũng đang yêu cầu mức lợi suất cao hơn rất nhiều so với giai đoạn trước.
Ông Hải cho biết, khoảng 1,5 năm trước, doanh nghiệp có thể phát hành trái phiếu với lãi suất khoảng 8,5 - 8,7%. Nhưng hiện nay, cũng doanh nghiệp đó khi ra thị trường có thể phải chấp nhận mức lãi suất 10,5 - 11%, thậm chí 12%, tùy thuộc vào năng lực tài chính và mức độ cấp thiết của dự án.
“Với thực trạng này, Việt Nam chưa thể bước ngay vào một chu kỳ tăng trưởng mạnh mẽ mới mà mới chỉ đang ở giai đoạn đầu. Chúng ta đang đưa nguồn lực vào khu vực công. Từ động lực này, cần tạo ra sức lan tỏa để kéo dòng vốn tư nhân vào nền kinh tế, thúc đẩy các doanh nghiệp tư nhân cùng mở rộng và tăng trưởng”, ông Hải nói.
Muốn giải quyết bài toán này, theo vị chuyên gia cần gia tăng độ sâu tài chính của nền kinh tế, thay vì chỉ dựa vào ngân sách và hệ thống ngân hàng. Đồng thời, cần tạo thêm động lực để các kênh huy động vốn, chẳng hạn thị trường vốn, phát triển mạnh hơn và hỗ trợ khu vực tư nhân.
