Đến thăm vườn chè của gia đình chị Trần Thị Lài ở thôn Thượng Lâm, chúng tôi rất bất ngờ bởi sự khác biệt của đồi chè nhà chị so với các vườn chè xung quanh. Cây chè xanh mơn mởn, phát triển vượt trội và đồng đều… Được biết, đây là một trong những hộ tham gia mô hình thí điểm IPHM tại xã Hoa Quân. Với hơn 6 ha chè kinh doanh, trước đây mỗi lần bón phân hoặc phun thuốc bảo vệ thực vật, gia đình phải thuê nhiều lao động và mất nhiều ngày mới hoàn thành. Từ khi áp dụng mô hình IPHM, việc chăm sóc chè được thực hiện thuận lợi, khoa học hơn. Đặc biệt, việc sử dụng phân bón hữu cơ sinh học qua lá giúp cây chè hấp thu dinh dưỡng nhanh, sinh trưởng đồng đều và tăng khả năng chống chịu trước những điều kiện thời tiết bất lợi.
Chị Trần Thị Lài cho biết: “Sau khi sử dụng phân bón sinh học qua lá, cây chè phát triển khỏe hơn, ngọn mập, lá xanh, búp đều và năng suất cao hơn hẳn so với trước đây sử dụng phân bón hóa học. Gia đình sẽ tiếp tục duy trì phương pháp này để nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế”.
Hoa Quân hiện có gần 1.000 ha chè công nghiệp, trong đó riêng thôn Thượng Lâm có khoảng 230 ha với 110 hộ dân tham gia sản xuất. Sau thời gian triển khai, mô hình đã tạo được sức lan tỏa tích cực trong cộng đồng người trồng chè. Theo đánh giá của các hộ tham gia, cây chè sinh trưởng tốt hơn, búp chè mập, màu sắc đẹp, chất lượng nguyên liệu được nâng lên rõ rệt. Việc sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học cũng góp phần cải thiện môi trường sản xuất, bảo vệ sức khỏe người lao động.
Ông Đậu Bá Long, Trưởng thôn Thượng Lâm cho biết: "Trong năm 2026 có 10 hộ dân tham gia sử dụng phân bón hữu cơ qua lá. Qua thực tế triển khai, năng suất và sản lượng búp tươi đều cao hơn so với phương thức bón phân hóa học trước đây. Từ hiệu quả đạt được, nhiều hộ dân trong thôn đã bày tỏ mong muốn tiếp tục áp dụng và nhân rộng mô hình".
Điểm nổi bật của mô hình IPHM là áp dụng đồng bộ các giải pháp chăm sóc chè theo hướng sinh thái. Người dân sử dụng phân bón hữu cơ sinh học chứa nano silic, axit humic và các vi sinh vật có lợi nhằm cải tạo đất, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và nâng cao sức đề kháng cho cây. Bên cạnh đó, các loại thuốc bảo vệ thực vật sinh học được sử dụng để phòng trừ sâu bệnh, từng bước thay thế thuốc hóa học truyền thống.
Kết quả bước đầu cho thấy lượng phân bón hóa học giảm khoảng 30%, lượng nước tưới giảm từ 50 - 60% nhưng năng suất và chất lượng chè vẫn được duy trì ổn định. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng kéo dài, việc bổ sung phân bón hữu cơ sinh học qua lá giúp cây chè tăng khả năng giữ ẩm, chống chịu hạn và phục hồi nhanh sau thu hoạch.
Ngoài ra, các hộ dân tham gia mô hình sẽ được sử dụng ứng dụng máy bay không người lái trong phun phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Công nghệ này giúp tiết kiệm từ 30 - 40% chi phí lao động, bảo đảm độ đồng đều trên diện tích sản xuất và hạn chế người dân tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật. Hiện nay, toàn bộ 20 ha chè tham gia mô hình đã được ứng dụng công nghệ này, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp.
Theo cán bộ kỹ thuật Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Nghệ An chia sẻ: “mô hình thí điểm nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và hướng tới nền nông nghiệp xanh, bền vững. Việc sử dụng phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học từng bước thay thế vật tư nông nghiệp hóa học, xây dựng một nền nông nghiệp sạch, an toàn. Sau khi đánh giá hiệu quả thực tế, đơn vị sẽ tiếp tục mở rộng và nhân rộng mô hình, đồng thời hướng tới xây dựng các vùng sản xuất chè hữu cơ trên địa bàn tỉnh”.
Các mô hình thí điểm sẽ tiếp tục được theo dõi từ 2 đến 3 năm để hoàn thiện quy trình kỹ thuật và làm cơ sở nhân rộng. Những kết quả bước đầu đạt được cho thấy hiệu quả thiết thực của việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao giá trị kinh tế của cây chè, xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, chất lượng cao và từng bước khẳng định thương hiệu chè Nghệ An trên thị trường./.
