Nông sản minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc và không gây mất rừng đang trở thành xu thế tất yếu

Sáng 23/6 tại Hà Nội, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm phối hợp với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức khai mạc Hội thảo khu vực châu Á - Thái Bình Dương về chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch và không gây mất rừng với chủ đề: “Hướng tới lộ trình chung châu Á - Thái Bình Dương về chuỗi giá trị nông nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc không gây mất rừng”. Sự kiện do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) và Sáng kiến Team Europe (TEI) về chuỗi giá trị không gây mất rừng đồng tổ chức.

Hội thảo quy tụ khoảng 100 đại biểu đến từ 10 quốc gia gồm Campuchia, Indonesia, Nhật Bản, Lào, Malaysia, Papua New Guinea, Philippines, Thái Lan, Timor-Leste và Việt Nam, cùng đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng, tổ chức nông hộ, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và các đối tác phát triển.

Truy xuất nguồn gốc – chìa khóa của chuỗi giá trị bền vững

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang giữ vai trò kép khi vừa là trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn của thế giới, vừa sở hữu nhiều hệ sinh thái rừng có giá trị sinh thái và kinh tế đặc biệt quan trọng.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng diện tích canh tác các cây công nghiệp phục vụ xuất khẩu như cao su, cà phê, dầu cọ trong nhiều năm qua đã tạo áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Đây được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới mất rừng ở nhiều quốc gia trong khu vực.

Theo ông Nguyễn Văn Diện, vấn đề hiện nay không còn nằm ở việc tăng hay giảm sản lượng nông nghiệp mà là cách thức tổ chức chuỗi giá trị để bảo đảm tăng trưởng kinh tế không đi kèm với suy giảm tài nguyên rừng.

“Việc xây dựng và vận hành các chuỗi giá trị nông sản minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc và không gây mất rừng đang trở thành xu thế tất yếu, không chỉ đáp ứng yêu cầu của thị trường toàn cầu mà còn là công cụ quan trọng giúp các quốc gia quản lý tài nguyên, nâng cao giá trị sản phẩm và bảo đảm phát triển bền vững lâu dài”, ông Diện nhấn mạnh.

Các đại biểu nhận định, trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường, thương mại và phát triển bền vững ngày càng gia tăng, nhiều quốc gia trong khu vực đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang các chuỗi giá trị nông nghiệp không gây mất rừng.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc được xem là công cụ quan trọng giúp nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng, tăng cường quản trị ngành hàng, hỗ trợ tìm nguồn cung ứng có trách nhiệm và giúp nhà sản xuất chứng minh các thực hành sản xuất bền vững.

Ông Vinod Ahuja, Trưởng Đại diện FAO tại Việt Nam, cho rằng mối quan hệ giữa nông nghiệp và rừng đang phản ánh một nghịch lý mang tính cấu trúc. Rừng cung cấp những dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu cho sản xuất nông nghiệp như điều hòa nguồn nước, bảo vệ đất, duy trì độ phì nhiêu và bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, chính sự mở rộng sản xuất nông nghiệp thiếu bền vững lại đang trở thành một trong những nguyên nhân chính gây mất rừng.

Theo ông Ahuja, giải quyết bài toán này đòi hỏi một quá trình chuyển đổi mang tính hệ thống, trong đó toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến thương mại và chính sách cần được xem xét như một chỉnh thể thống nhất.

“Các hệ thống truy xuất nguồn gốc có thể giúp các quốc gia kết nối mục tiêu bảo vệ rừng với việc xây dựng các chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch, bao trùm và bền vững hơn. Tuy nhiên, các hệ thống này cần được thiết kế phù hợp với ưu tiên quốc gia và mang lại lợi ích thiết thực cho nông hộ nhỏ, chứ không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường”, ông Vinod Ahuja nhấn mạnh.

Thúc đẩy hợp tác khu vực để bảo vệ rừng và phát triển thương mại bền vững

Tại hội thảo, ông Cyril Loisel, Bí thư thứ nhất Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam, cho rằng quá trình chuyển đổi sang các chuỗi giá trị không gây mất rừng không thể được thực hiện riêng lẻ mà cần sự phối hợp vượt qua ranh giới quốc gia và lĩnh vực.

Theo ông Loisel, thách thức hiện nay không nằm ở việc lựa chọn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ rừng mà là làm thế nào để hai mục tiêu này được thực hiện song hành trong cùng một hệ thống chính sách và thị trường.

Trong khuôn khổ Sáng kiến Team Europe, EU cùng các quốc gia thành viên như Đức, Pháp và Hà Lan đang triển khai nhiều chương trình hỗ trợ kỹ thuật và chính sách nhằm thúc đẩy hệ thống truy xuất nguồn gốc, tăng cường giám sát rừng, cải thiện quản lý sử dụng đất và nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng.

Ông Loisel khẳng định mục tiêu của EU không phải tạo ra các rào cản thương mại mới mà hướng tới thúc đẩy mô hình thương mại bền vững hơn, trong đó lợi ích của nông dân, doanh nghiệp và môi trường được cân bằng.

Đối với Việt Nam, việc xây dựng các chuỗi giá trị nông sản minh bạch, có thể truy xuất nguồn gốc và không gây mất rừng ngày càng trở nên cấp thiết khi nước ta là một trong những quốc gia xuất khẩu lớn các mặt hàng như gỗ, cà phê và cao su vào thị trường quốc tế, đặc biệt là thị trường châu Âu.

Thời gian qua, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm đã triển khai nhiều giải pháp nhằm thích ứng với các yêu cầu mới của thị trường, từ hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường điều phối liên ngành, xây dựng hệ thống dữ liệu và truy xuất nguồn gốc đến hướng dẫn kỹ thuật, nâng cao năng lực cho doanh nghiệp và địa phương.

Bên cạnh đó, cơ quan này cũng chủ động mở rộng hợp tác song phương và đa phương nhằm chia sẻ thông tin, tiếp cận công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu, huy động nguồn lực và thúc đẩy công nhận quốc tế đối với các hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam.

Hội thảo sẽ diễn ra đến ngày 26/6 với nhiều phiên thảo luận chuyên sâu về các giải pháp tăng cường tính bền vững đối với các mặt hàng có nguy cơ gây mất rừng như cao su thiên nhiên, dầu cọ và cà phê. Các đại biểu cũng sẽ trao đổi kinh nghiệm thực tiễn nhằm xây dựng lộ trình chung của khu vực về phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp minh bạch, không gây mất rừng.

Là quốc gia đăng cai, Việt Nam sẽ chia sẻ kinh nghiệm trong triển khai các hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với gỗ, cà phê và cao su, đồng thời tổ chức chuyến thực địa tại một cơ sở chế biến cà phê để các đại biểu có cái nhìn thực tiễn hơn về hoạt động của chuỗi giá trị nông sản bền vững. Lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm khẳng định Việt Nam cam kết tiếp tục đồng hành cùng các đối tác quốc tế và các quốc gia trong khu vực trên tinh thần hợp tác, minh bạch và trách nhiệm, hướng tới xây dựng châu Á - Thái Bình Dương trở thành hình mẫu về phát triển các chuỗi giá trị nông sản bền vững, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng, nâng cao sinh kế người dân và thực hiện các cam kết toàn cầu.