
Mở rộng cơ chế phát triển nhà ở cho thuê
Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở tại các đô thị lớn ngày càng gia tăng, việc hoàn thiện cơ chế đầu tư và phát triển phân khúc nhà cho thuê đang được đặt ra như một giải pháp dài hạn. Tại Hà Nội, thành phố vừa ban hành quy định cho phép lựa chọn trực tiếp chủ đầu tư đối với một số dự án nhà ở cho thuê không sử dụng vốn đầu tư công, thay vì thực hiện quy trình đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư như thông thường.
Quyết định do Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng ký, quy định cụ thể về trình tự, thủ tục, thẩm quyền và điều kiện giao chủ đầu tư dự án. Văn bản sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 29/11/2026, nhằm cụ thể hóa cơ chế phát triển nhà ở cho thuê theo Nghị quyết 72 của HĐND TP Hà Nội.
Theo cơ chế mới, thành phố được phép giao chủ đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời với việc giao chủ đầu tư mà không cần tổ chức đấu giá, đấu thầu đối với những dự án đáp ứng điều kiện áp dụng. Cách tiếp cận này được kỳ vọng rút ngắn quy trình lựa chọn nhà đầu tư, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển quỹ nhà cho thuê.
Tuy nhiên, việc không tổ chức đấu giá, đấu thầu không đồng nghĩa với nới lỏng các điều kiện đối với doanh nghiệp. Nhà đầu tư phải đáp ứng đầy đủ quy định về kinh doanh bất động sản, đồng thời cam kết mức giá cho thuê không vượt khung giá do UBND thành phố ban hành. Bên cạnh đó, hồ sơ đề xuất cần thể hiện phương án quản lý, vận hành công trình sau đầu tư, bảo đảm tỷ lệ và tiêu chuẩn diện tích nhà ở cho thuê cũng như tỷ lệ nhà ở thương mại để bán trong trường hợp dự án có cấu phần này.
Đáng chú ý, quy định cũng thiết lập thứ tự ưu tiên nhằm bảo đảm việc lựa chọn chủ đầu tư có cơ sở rõ ràng khi xuất hiện nhiều doanh nghiệp cùng đáp ứng yêu cầu. Lợi thế trước tiên thuộc về nhà đầu tư đang có quyền sử dụng toàn bộ diện tích đất thực hiện dự án hoặc là đơn vị duy nhất có quyền sử dụng một phần diện tích đất thuộc phạm vi dự án.
Nếu tiêu chí về quyền sử dụng đất chưa đủ để xác định đơn vị được lựa chọn, thành phố sẽ xem xét năng lực tài chính. Doanh nghiệp có số vốn chủ sở hữu cam kết bố trí cho dự án lớn hơn sẽ được ưu tiên. Đối với trường hợp liên danh, tổng vốn chủ sở hữu mà các thành viên cam kết đóng góp được sử dụng làm căn cứ đánh giá.
Kinh nghiệm triển khai dự án cũng là một yếu tố quan trọng. Những nhà đầu tư đã hoặc đang thực hiện nhiều dự án nhà ở với tổng mức đầu tư tương đương hoặc cao hơn dự án đang đề xuất sẽ được xem xét ưu tiên. Trong trường hợp các tiêu chí trên vẫn chưa tạo ra sự khác biệt, hồ sơ hợp lệ được nộp trước sẽ là căn cứ cuối cùng để lựa chọn.
Về thủ tục hành chính, tổ chức, cá nhân tham gia phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác và hợp pháp của các tài liệu cung cấp. Hồ sơ có thể được gửi trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trên môi trường trực tuyến, dưới dạng bản chính hoặc bản sao hợp lệ. Trung tâm Phục vụ hành chính công TP Hà Nội là đầu mối tiếp nhận, chuyển hồ sơ đến Sở Xây dựng giải quyết và trả kết quả. Thời gian xử lý được tính từ thời điểm cơ quan chuyên môn nhận đầy đủ hồ sơ hợp lệ.
Việc Hà Nội thúc đẩy cơ chế này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ đã giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội và nhà cho thuê cho các địa phương trong giai đoạn 2026-2030, với tổng quy mô gần 900.000 căn. Trong đó, Hà Nội phải phát triển 84.000 căn trong 5 năm tới. Điều này cho thấy nhà cho thuê không còn được xem là phân khúc bổ trợ mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược bảo đảm an sinh và cân đối nguồn cung nhà ở tại các đô thị.
Siết trách nhiệm, ngăn hành vi thao túng đấu giá
Song song với việc mở rộng phương thức huy động đầu tư vào nhà ở, những bất cập trong hoạt động đấu giá tài sản, đặc biệt là đấu giá quyền sử dụng đất, cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý. Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít trường hợp người tham gia đưa ra mức giá cao bất thường so với mặt bằng chung nhưng sau khi trúng đấu giá lại không thực hiện nghĩa vụ tài chính, chấp nhận bỏ tiền đặt cọc. Hệ quả không chỉ dừng ở việc kéo dài quá trình xử lý tài sản mà còn làm sai lệch tín hiệu thị trường, tạo mặt bằng giá thiếu thực chất và tác động đến tâm lý của người có nhu cầu mua nhà, đất thực sự.

Nhằm khắc phục tình trạng này, ngày 20/11, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu giá tài sản sửa đổi với nhiều nội dung hướng đến tăng trách nhiệm của người tham gia và hạn chế những hành vi lợi dụng hoạt động đấu giá để trục lợi.
Một trong những nội dung đáng chú ý là tiếp tục duy trì mức tiền đặt trước từ 20-50% giá khởi điểm đối với trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân. Đồng thời, Luật giao Chính phủ xây dựng nguyên tắc và tiêu chí xác định mức tiền đặt trước cụ thể trong phạm vi này, căn cứ vào đặc điểm của tài sản và điều kiện thực tế tại từng địa phương.
Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Chính phủ đã tiến hành thống kê nhanh tại 16 tỉnh, thành phố thường xuyên tổ chức đấu giá đất ở. Kết quả cho thấy, các biện pháp liên quan đến tiền đặt trước, hủy kết quả trúng đấu giá và cấm tham gia đấu giá được quy định tại Nghị quyết số 66.11/2026/NQ-CP đã góp phần kéo giảm đáng kể tình trạng người trúng đấu giá bỏ cọc.
Việc giao Chính phủ quy định cụ thể mức tiền đặt trước được kỳ vọng tạo ra cơ chế linh hoạt hơn, thay vì áp dụng một mức chung cho mọi loại tài sản và địa bàn. Qua đó, vừa tăng trách nhiệm của người tham gia, vừa tránh đặt ra những điều kiện tài chính quá cao, gây khó khăn cho những người có nhu cầu thực sự.
Luật sửa đổi còn bổ sung cách xác định người trúng đấu giá trong trường hợp có nhiều người cùng chấp nhận mức giá khởi điểm nhưng không có ai đưa ra mức giá cao hơn. Theo đó, người tham dự phiên đấu giá được xem là đã đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm. Nếu có nhiều người cùng lựa chọn mức này, việc xác định người trúng đấu giá sẽ được thực hiện bằng hình thức bốc thăm dưới sự giám sát của người có tài sản đấu giá.
Quy định mới nhằm khắc phục tình trạng nhiều người đăng ký nhưng không đưa ra mức giá, khiến phiên đấu giá không thể hoàn thành và làm phát sinh thêm thời gian, chi phí tổ chức. Đồng thời, người tham gia vẫn được quyền chủ động quyết định mức giá cạnh tranh phù hợp với khả năng tài chính của mình.
Ngoài các biện pháp liên quan đến tiền đặt trước, phạm vi các trường hợp bị cấm tham gia đấu giá cũng được mở rộng. Trong đó, hành vi từ chối kết quả trúng đấu giá hoặc không ký biên bản đấu giá được bổ sung vào nhóm hành vi bị xử lý. Đây là cơ sở để nâng cao ý thức chấp hành của người tham gia, hạn chế tình trạng lợi dụng quy trình đấu giá nhằm gây nhiễu loạn thị trường.
Ở khâu tổ chức, Luật cũng chú trọng hoàn thiện cơ chế đấu giá trực tuyến. Thay vì ấn định cứng mức giá khởi điểm 200 triệu đồng đối với một số tài sản công thuộc diện bắt buộc đấu giá trực tuyến, quy định mới giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể. Cách điều chỉnh này tạo dư địa để phương thức đấu giá trực tuyến được triển khai phù hợp hơn với từng nhóm tài sản.
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, hệ thống đấu giá trực tuyến được đưa vào vận hành từ tháng 9/2026 đã cấp 1.071 tài khoản và đăng tải 202 thông báo lựa chọn tổ chức hành nghề đấu giá, với tổng giá trị khởi điểm vượt 1.129 tỷ đồng. Qua hệ thống, đã có 5 cuộc đấu giá thành công, tổng giá trúng đạt hơn 16,5 tỷ đồng, cao hơn mức khởi điểm trên 3,9 tỷ đồng.
Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế bảo vệ quyền lợi của người mua tài sản đấu giá ngay tình. Trường hợp bản án hoặc quyết định có liên quan bị sửa đổi, hủy bỏ sau khi tài sản đã được đấu giá thành công, quyền sở hữu của người mua vẫn được bảo đảm nếu toàn bộ trình tự, thủ tục đấu giá đã tuân thủ đúng quy định pháp luật.
Ngược lại, nếu kết quả đấu giá bị hủy do có vi phạm về trình tự, thủ tục, các bên liên quan phải hoàn trả những gì đã nhận. Khi không thể hoàn trả tài sản bằng hiện vật, việc hoàn trả sẽ được thực hiện bằng tiền, đồng thời xem xét trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo quy định.
Nhìn chung, những thay đổi trong cơ chế phát triển nhà cho thuê tại Hà Nội và các quy định mới về đấu giá tài sản đều hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, đồng thời tạo lập môi trường đầu tư và kinh doanh bất động sản minh bạch hơn. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách không chỉ phụ thuộc vào quy định trên văn bản mà còn nằm ở quá trình tổ chức thực hiện, giám sát và xử lý vi phạm. Đặc biệt, việc lựa chọn trực tiếp chủ đầu tư cần đi cùng cơ chế kiểm soát chặt chẽ về năng lực, giá thuê và chất lượng vận hành, trong khi hoạt động đấu giá phải bảo đảm ngăn chặn hành vi thao túng nhưng không tạo thêm rào cản đối với những người tham gia hợp pháp.