Nới điều kiện phát hành trái phiếu để doanh nghiệp PPP huy động vốn hạ tầng

Điều chỉnh điều kiện phát hành để phù hợp đặc thù dự án hạ tầng

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng tại Việt Nam tăng mạnh, Bộ Tài chính đang đề xuất xây dựng cơ chế phát hành trái phiếu riêng dành cho doanh nghiệp thực hiện dự án đối tác công - tư (PPP), nhằm mở rộng khả năng huy động vốn trung và dài hạn cho các công trình chiến lược như cao tốc, metro, đường sắt hay hạ tầng số.

Theo dự thảo nghị định đang được lấy ý kiến, doanh nghiệp PPP có thể được nới lỏng một số điều kiện phát hành trái phiếu ra công chúng so với quy định áp dụng cho doanh nghiệp thông thường. Cơ quan quản lý cho rằng mô hình doanh nghiệp dự án hạ tầng có đặc thù rất khác, trong khi các tiêu chí hiện hành lại chủ yếu được thiết kế cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh truyền thống.

Bộ Tài chính đánh giá phần lớn doanh nghiệp PPP chỉ được thành lập để triển khai một dự án duy nhất, với thời gian đầu tư kéo dài hàng chục năm và nhu cầu vốn ban đầu rất lớn. Trong giai đoạn xây dựng, doanh nghiệp thường chưa tạo ra doanh thu nhưng lại phải chịu áp lực chi phí tài chính cao do phụ thuộc vào vốn vay.

Khi công trình đi vào vận hành, dòng tiền mới bắt đầu hình thành từ hoạt động khai thác hạ tầng. Chính vì vậy, các tiêu chí như thời gian hoạt động, lợi nhuận hay kết quả kinh doanh trong các năm trước gần như không phản ánh đúng khả năng tài chính của doanh nghiệp dự án PPP.

Từ thực tế đó, dự thảo nghị định chuyển trọng tâm kiểm soát từ các tiêu chí truyền thống sang các yếu tố liên quan trực tiếp tới dự án như tính pháp lý của hợp đồng PPP, phương án tài chính, giới hạn vay vốn, cơ chế bảo đảm thanh toán và yêu cầu xếp hạng tín nhiệm.

Theo đề xuất, doanh nghiệp muốn phát hành trái phiếu phải có hợp đồng dự án PPP được ký kết hợp pháp theo quy định hiện hành. Đồng thời, trái phiếu phát hành ra công chúng bắt buộc phải được xếp hạng tín nhiệm độc lập hoặc có tổ chức bảo lãnh thanh toán đáp ứng yêu cầu về xếp hạng tín nhiệm.

Đáng chú ý, dự thảo cũng cho phép sử dụng chính quyền khai thác công trình hạ tầng, quyền thu phí hoặc quyền kinh doanh dự án làm tài sản bảo đảm cho trái phiếu. Đây được xem là hướng tiếp cận gần với mô hình “project finance” phổ biến trên thế giới, trong đó dự án được đánh giá dựa trên dòng tiền tương lai thay vì chỉ nhìn vào báo cáo tài chính hiện tại của doanh nghiệp.

Siết quản trị rủi ro, tăng minh bạch để bảo vệ nhà đầu tư

Song song với việc nới điều kiện phát hành, Bộ Tài chính cũng đề xuất nhiều cơ chế kiểm soát rủi ro chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho nhà đầu tư và thị trường vốn. Theo dự thảo, toàn bộ trái phiếu PPP phát hành ra công chúng phải là trái phiếu có bảo đảm, không chuyển đổi và không kèm chứng quyền. Với các dự án chưa đủ điều kiện đưa công trình vào khai thác, doanh nghiệp bắt buộc phải có bảo lãnh thanh toán vô điều kiện toàn bộ gốc và lãi từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính đủ điều kiện.

Trong trường hợp dự án đã đi vào vận hành và đủ điều kiện khai thác kinh doanh, doanh nghiệp có thể dùng tài sản hạ tầng, quyền thu phí hoặc quyền kinh doanh công trình làm tài sản bảo đảm cho trái phiếu, đồng thời vẫn có thể kết hợp cơ chế bảo lãnh thanh toán tương tự.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về công bố thông tin. Doanh nghiệp phát hành phải định kỳ cập nhật tiến độ dự án, tình hình sử dụng vốn huy động cũng như các yếu tố có thể ảnh hưởng tới khả năng trả nợ trái phiếu. Nếu xuất hiện sự cố liên quan tới dòng tiền dự án hoặc tài sản bảo đảm, doanh nghiệp phải công bố thông tin trong vòng 24 giờ. Cơ chế đại diện người sở hữu trái phiếu tiếp tục được duy trì để tăng khả năng giám sát và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Ngoài ra, dòng tiền sau phát hành cũng bị kiểm soát chặt. Nguồn vốn huy động chỉ được sử dụng cho chính dự án PPP hoặc phục vụ cơ cấu lại nợ của dự án. Trong thời gian chưa giải ngân, doanh nghiệp chỉ được gửi ngân hàng, mua trái phiếu Chính phủ hoặc chứng chỉ tiền gửi, không được đem cho vay hay sử dụng để bảo đảm nghĩa vụ tài chính của bên thứ ba.

Tại tờ trình gửi Chính phủ, Bộ Tài chính cho biết nhu cầu vốn cho hạ tầng của Việt Nam giai đoạn 2025-2040 được ước tính khoảng 30-40 tỷ USD mỗi năm, trải rộng từ giao thông, năng lượng đến hạ tầng số. Trong khi đó, khả năng cung cấp vốn dài hạn của hệ thống ngân hàng ngày càng hạn chế, khiến áp lực huy động nguồn lực xã hội trở nên cấp thiết hơn.

Hiện nay, các dự án PPP vẫn phụ thuộc đáng kể vào tín dụng ngân hàng, làm gia tăng rủi ro mất cân đối kỳ hạn và áp lực lên hệ thống tài chính. Vì vậy, việc hình thành cơ chế phát hành trái phiếu riêng cho doanh nghiệp dự án PPP được kỳ vọng sẽ mở thêm kênh dẫn vốn dài hạn cho hạ tầng, đồng thời thúc đẩy thị trường vốn phát triển sâu hơn trong thời gian tới.