Bộ Tài chính đề xuất cơ chế mới với trụ sở công vượt chuẩn

Sau quá trình sắp xếp, sáp nhập các cơ quan, đơn vị hành chính, bài toán xử lý trụ sở công dôi dư đang trở thành một trong những vấn đề lớn đặt ra với công tác quản lý tài sản nhà nước. Trước thực tế nhiều cơ sở nhà đất có diện tích vượt tiêu chuẩn nhưng khó tách riêng hoặc chưa tìm được đơn vị tiếp nhận phù hợp, Bộ Tài chính đang đề xuất cơ chế linh hoạt hơn nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình vận hành bộ máy mới.

Theo dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 155/2025/NĐ-CP, các cơ quan, đơn vị được tiếp nhận nguyên trạng trụ sở làm việc sau khi thực hiện sáp nhập, hợp nhất, chia tách, giải thể hoặc thay đổi cơ quan quản lý. Sau khi tiếp nhận, đơn vị sẽ rà soát diện tích sử dụng theo đúng tiêu chuẩn, định mức để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét giao quản lý và sử dụng.

Điểm đáng chú ý nằm ở cơ chế xử lý phần diện tích vượt tiêu chuẩn. Với những trường hợp không thể tách riêng phần diện tích dôi dư hoặc chưa có cơ quan, tổ chức khác phù hợp để tiếp nhận, cơ quan có thẩm quyền có thể cho phép đơn vị đang sử dụng tiếp tục quản lý, khai thác phần diện tích này và không tính là vượt định mức. Quy định mới được đánh giá sẽ giúp tránh tình trạng nhiều trụ sở bị bỏ trống kéo dài, gây lãng phí tài sản công.

Không chỉ áp dụng với các đơn vị thuộc diện sáp nhập, hợp nhất, dự thảo còn mở rộng sang trường hợp giao, điều chuyển trụ sở thông thường nhưng có diện tích lớn hơn tiêu chuẩn hiện hành. Khi đơn vị có nhu cầu đề xuất tiếp nhận nguyên trạng và chưa có phương án tách riêng diện tích vượt chuẩn, cơ quan có thẩm quyền được quyết định giao hoặc điều chuyển toàn bộ tài sản để bảo đảm khai thác hiệu quả.

Sau khi tiếp nhận, các đơn vị vẫn phải tiếp tục rà soát, sắp xếp và xử lý tài sản theo đúng quy định. Trường hợp điều chuyển ra ngoài phạm vi quản lý của bộ, cơ quan trung ương hoặc địa phương thì cần có sự thống nhất của bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan trung ương hoặc chủ tịch UBND cấp tỉnh liên quan.

Số liệu từ Cục Quản lý công sản thuộc Bộ Tài chính cho thấy khối lượng tài sản công dôi dư hiện nay vẫn còn rất lớn. Tính đến ngày 27/4, cả nước đã có 11.396 cơ sở nhà, đất được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương để tiếp tục xử lý. Trong đó, 9.228 cơ sở thuộc thẩm quyền thu hồi của địa phương và 2.168 cơ sở do các cơ quan trung ương chuyển giao.

Tuy nhiên, tiến độ xử lý vẫn còn chậm. Đến nay mới có 5.027 cơ sở hoàn tất việc xử lý hoặc đưa vào khai thác sử dụng, trong khi 6.369 cơ sở vẫn đang trong quá trình xử lý. Đáng lưu ý, trong số những cơ sở chưa hoàn thành, chỉ 2.622 cơ sở đã có phương án khai thác cụ thể, còn tới 3.747 cơ sở vẫn chưa xác định được hướng sử dụng phù hợp.

Trong bối cảnh mô hình chính quyền hai cấp và hệ thống chức danh mới đang được triển khai, Bộ Tài chính cho rằng việc sửa đổi Nghị định 155 là cần thiết để tạo hành lang pháp lý phù hợp với yêu cầu tổ chức lại bộ máy. Dự thảo gồm bảy điều, tập trung điều chỉnh các nguyên tắc áp dụng tiêu chuẩn diện tích làm việc, rà soát tài sản công dôi dư và bổ sung hạ tầng phục vụ chuyển đổi số trong công sở.

Theo đó, diện tích làm việc sẽ được xác định cụ thể theo từng chức danh, chức vụ. Trường hợp một cá nhân kiêm nhiệm nhiều vị trí chuyên trách thì được áp dụng mức diện tích cao nhất tương ứng với chức vụ đảm nhiệm. Với những vị trí có tính chất công việc đặc thù hoặc phải xử lý nhiều nhiệm vụ, cơ quan quản lý được phép bố trí diện tích lớn hơn định mức tối đa, nhưng vẫn phải bảo đảm tổng diện tích sử dụng chung của toàn đơn vị không vượt quy định.

Dự thảo cũng đưa ra cơ chế xử lý với các chức danh chưa được quy định cụ thể trong các phụ lục hoặc tại Quy định số 368-QĐ/TW của Bộ Chính trị. Khi đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào các quyết định hoặc văn bản xác định chức danh tương đương để áp dụng định mức phù hợp.

Một điểm mới khác là lần đầu tiên bổ sung cơ sở pháp lý để bố trí diện tích làm việc cho các tổ chức tự quản ở cộng đồng dân cư như thôn, tổ dân phố hay ban thanh tra nhân dân. Các địa điểm này có thể được sắp xếp tại nhà văn hóa hoặc trụ sở UBND cấp xã với tổng diện tích tối đa 75 m2 nhằm phục vụ hoạt động hòa giải, giám sát và thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Song song với việc xử lý trụ sở dôi dư, Bộ Tài chính cũng định hướng xây dựng mô hình công sở hiện đại gắn với chuyển đổi số. Dự thảo bổ sung thêm nhiều hạng mục sử dụng chung như phòng trung tâm dữ liệu, phòng quản trị mạng, khu vực đặt thiết bị kỹ thuật và hệ thống điều hành thông minh. Tổng diện tích sử dụng chung được giới hạn không quá 100% tổng diện tích làm việc của các chức danh trong toàn bộ tòa nhà.

Ngoài ra, các cơ quan sẽ phải định kỳ 5 năm một lần, bắt đầu từ năm 2026, tự rà soát toàn bộ khuôn viên công sở để đánh giá hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản công. Với những phòng chức năng có diện tích nhỏ hơn mức tối thiểu theo Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam, đơn vị được phép áp dụng theo mức tối thiểu và phần chênh lệch sẽ được cộng vào diện tích sử dụng chung để bảo đảm phù hợp với nhu cầu thực tế.