Hà Nội hướng đến đô thị đa trung tâm, kết nối toàn cầu trong tương lai

Hà Nội định hình siêu đô thị thế kỷ mới, lấy sông Hồng làm trục phát triển trung tâm

UBND TP Hà Nội vừa phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn kéo dài 100 năm, đánh dấu bản quy hoạch dài hạn nhất từ trước tới nay của thành phố. Không chỉ mở rộng không gian đô thị, quy hoạch mới còn đặt mục tiêu tái cấu trúc toàn diện mô hình phát triển của Hà Nội theo hướng thông minh, bền vững và có khả năng kết nối toàn cầu.

Trên diện tích hơn 3.359 km2 với 51 phường và 75 xã, Hà Nội được định vị là trung tâm hạt nhân trong mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, liên kết chặt chẽ với các tỉnh Phú Thọ, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình cùng toàn vùng đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc. Cấu trúc này nhằm phân bổ lại dân cư, giảm áp lực hạ tầng và tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng kinh tế phía Bắc.

Điểm nổi bật của quy hoạch là việc chuyển đổi tư duy phát triển đô thị. Nếu trước đây Hà Nội chủ yếu mở rộng theo chiều ngang, thì trong chiến lược mới, thành phố hướng tới cấu trúc “đa tầng - đa lớp - đa cực - đa trung tâm”, khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao.

Theo đó, lớp không gian dưới mặt đất được phân chia theo nhiều cấp độ. Tầng nông phục vụ thương mại, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật; tầng trung dành cho đường sắt đô thị, kho bãi ngầm và công trình phòng chống thiên tai; tầng cận sâu ưu tiên hạ tầng chiến lược, hệ thống trữ nước và công trình quốc phòng. Những tầng sâu hơn sẽ được bảo tồn như quỹ không gian dự trữ lâu dài cho tương lai.

Hà Nội đặt mục tiêu tỷ lệ phát triển không gian ngầm khu vực trung tâm đạt trên 20% vào năm 2045 và khoảng 40% vào năm 2065. Định hướng này cho thấy đô thị tương lai của Thủ đô sẽ không chỉ phát triển trên mặt đất mà còn mở rộng mạnh xuống lòng đất, tương tự nhiều siêu đô thị lớn trên thế giới.

Ở chiều ngược lại, không gian trên cao sẽ được khai thác cho các tổ hợp cao tầng gắn với giao thông công cộng, cầu đi bộ kết nối liên hoàn và các mô hình “kinh tế tầm thấp” như taxi bay, drone logistics hay giám sát đô thị bằng công nghệ số. Trên mặt đất, ưu tiên lớn nhất vẫn là dành không gian cho cây xanh, mặt nước, công viên công cộng và bảo tồn di sản văn hóa.

Một trong những thay đổi mang tính chiến lược của quy hoạch lần này là đưa sông Hồng trở thành trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo của Thủ đô. Sau nhiều thập kỷ chưa được khai thác tương xứng, dòng sông lớn nhất Hà Nội được định hướng trở thành không gian trung tâm mới, gắn với tài chính, thương mại, dịch vụ và du lịch.

Thành phố dự kiến hình thành đại lộ cảnh quan ven sông, kết nối các cực tăng trưởng hai bên bờ, đồng thời mở rộng không gian phát triển về phía Đông và phía Bắc. Hệ thống công viên, quảng trường, trung tâm văn hóa và giao thông dọc sông cũng sẽ được tái tổ chức nhằm tạo diện mạo đô thị hiện đại hơn.

Không chỉ sông Hồng, hàng loạt dòng sông nội đô như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích hay Cầu Bây cũng nằm trong kế hoạch hồi sinh. Thành phố định hướng xây dựng hệ thống hồ điều hòa, bể chứa nước ngầm, công trình xử lý nước thải và tiêu thoát nước để giải quyết bài toán ô nhiễm và ngập úng kéo dài nhiều năm qua.

Hướng tới thành phố toàn cầu với dân số tối đa 20 triệu người

Trong quy hoạch mới, Hà Nội xác định phát triển con người là trung tâm của mọi chiến lược. Thành phố theo đuổi hệ giá trị “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, hướng tới xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”.

Lộ trình phát triển được chia thành nhiều giai đoạn. Đến năm 2035, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành đô thị xanh, thông minh và có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực. Tới năm 2045, Thủ đô hướng tới vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo quan trọng của châu Á - Thái Bình Dương. Xa hơn, vào năm 2065, Hà Nội được kỳ vọng trở thành thành phố toàn cầu với chất lượng sống cao, nằm trong nhóm các thủ đô hạnh phúc hàng đầu thế giới. Sau năm 2085, đô thị này sẽ được định vị là siêu đô thị “Thịnh vượng - Hài hòa - Văn hiến - Bản sắc”.

Song hành với tham vọng đó là các chỉ tiêu kinh tế và xã hội rất lớn. Hà Nội dự báo dân số đạt khoảng 14-15 triệu người vào năm 2035, tăng lên 17-19 triệu người vào năm 2065 nhưng sẽ được kiểm soát ổn định, không vượt quá 20 triệu người trong dài hạn.

GRDP giai đoạn 2026-2035 được đặt mục tiêu tăng trên 11%/năm, đưa quy mô nền kinh tế lên khoảng 200 tỷ USD vào năm 2035. Đến năm 2045, quy mô kinh tế dự kiến đạt khoảng 640 tỷ USD và hướng tới 1.920 tỷ USD vào năm 2065. GRDP bình quân đầu người sau năm 2085 được định hướng đạt tối thiểu 200.000 USD.

Không chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, quy hoạch còn hướng tới nâng chất lượng sống toàn diện. Hà Nội đặt mục tiêu tuổi thọ trung bình đạt 79-80 tuổi, số năm sống khỏe khoảng 70-72 năm và chỉ số hạnh phúc đạt 9,2-9,5/10 vào năm 2065.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, thành phố xác lập 6 vùng đô thị và 9 cực tăng trưởng. Cực phía Bắc gắn với Nội Bài và logistics; cực phía Đông phát triển dịch vụ, logistics theo hành lang Hà Nội - Hải Phòng; cực Hòa Lạc trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; còn Sơn Tây - Ba Vì được định hướng phát triển du lịch nghỉ dưỡng và sinh thái.

Giao thông tiếp tục đóng vai trò trụ cột trong chiến lược phát triển. Hà Nội đặt mục tiêu cơ bản xử lý dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước năm 2030, đồng thời phát triển mạnh hệ thống đường sắt đô thị, đường sắt liên vùng và các tuyến vành đai 4, 4.5, 5 nhằm mở rộng không gian đô thị.

Thành phố cũng nghiên cứu xây dựng sân bay thứ hai phía Nam bên cạnh Nội Bài, hình thành các trung tâm logistics, cảng cạn và khu thương mại tự do để thúc đẩy kết nối kinh tế quốc tế. Ngoài các ngành kinh tế truyền thống, Hà Nội sẽ ưu tiên phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế bạc và kinh tế không gian tầm thấp. Trong đó, kinh tế bạc tập trung vào các dịch vụ dành cho người cao tuổi như y tế, chăm sóc sức khỏe, nhà ở và du lịch, nhằm đón đầu xu hướng già hóa dân số trong tương lai.

Đặc biệt, lĩnh vực kinh tế không gian tầm thấp được kỳ vọng trở thành động lực mới khi Hà Nội hướng tới nghiên cứu, sản xuất công nghệ taxi bay, drone vận tải và logistics hàng không dưới độ cao 3.000 m, với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đóng vai trò hạt nhân phát triển.