Ngành gỗ chuyển hướng tăng trưởng chất lượng, hướng tới kim ngạch 19,2 tỷ USD

Hướng tới kim ngạch xuất khẩu 19,2 tỷ USD trong năm 2026, ngành gỗ đang tập trung xử lý các vướng mắc về chính sách thuế, thủ tục hải quan và đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ nhằm nâng cao giá trị sản phẩm, duy trì sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Ngành gỗ chuyển hướng tăng trưởng chất lượng, hướng tới kim ngạch 19,2 tỷ USD. (Ảnh minh hoạ)
Ngành gỗ chuyển hướng tăng trưởng chất lượng, hướng tới kim ngạch 19,2 tỷ USD. (Ảnh minh hoạ)

Những tháng cuối năm là giai đoạn tăng tốc của ngành chế biến và xuất khẩu gỗ khi doanh nghiệp phải duy trì sản xuất, đáp ứng đơn hàng và hướng tới mục tiêu kim ngạch 19,2 tỷ USD. Tuy nhiên, bên cạnh áp lực từ thị trường quốc tế, những bất cập trong thực thi chính sách thuế giá trị gia tăng (GTGT), thủ tục xác minh nguồn gốc gỗ nhập khẩu và quy trình hải quan đang ảnh hưởng đến dòng vốn cũng như khả năng chủ động nguyên liệu của doanh nghiệp.

Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA), các doanh nghiệp trong ngành đang nỗ lực mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh. Dù vậy, đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, tình trạng vốn lưu động bị tồn đọng do vướng mắc trong thủ tục hoàn thuế GTGT đang tạo áp lực đáng kể lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Một trong những bất cập được doanh nghiệp phản ánh là cách hiểu và áp dụng chính sách thuế chưa thống nhất giữa các cơ quan, địa phương. Ông Nguyễn Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Lâm Việt, cho biết cùng một lô hàng gỗ nguyên liệu nhập khẩu thông thường nhưng cách áp dụng thuế tại cảng Quy Nhơn và cảng Cát Lái (TP.HCM) có sự khác biệt.

Tương tự, gỗ xẻ sấy được Cơ quan Thuế tỉnh Đồng Nai xác định thuộc đối tượng không chịu thuế, trong khi một số địa phương khác áp dụng mức thuế 8%. Sự thiếu thống nhất này khiến một số hóa đơn mua bán gỗ xẻ sấy và phụ phẩm gỗ bị loại hoặc tạm thời chưa được đưa vào hồ sơ hoàn thuế, kéo dài thời gian xử lý và làm gia tăng áp lực vốn cho doanh nghiệp.

Bên cạnh chính sách thuế, thủ tục chứng minh nguồn gốc gỗ nguyên liệu nhập khẩu cũng là vấn đề cần được tháo gỡ. Theo ông Nguyễn Liêm, yêu cầu bổ sung nhiều giấy tờ xác nhận rừng trồng và hợp pháp hóa lãnh sự đối với gỗ nhập khẩu từ một số quốc gia tại châu Mỹ, nơi chưa có cơ quan lãnh sự Việt Nam, khiến thời gian thông quan kéo dài. Doanh nghiệp phải chịu thêm chi phí lưu container, lưu bãi và các khoản phát sinh khác.

Từ thực tế này, bà Trần Hạo Nhiên, đại diện doanh nghiệp ngành gỗ, đề xuất cơ quan quản lý xem xét chuyển từ yêu cầu chứng minh gỗ có nguồn gốc rừng trồng sang chứng minh tính hợp pháp của nguồn gỗ. Theo bà, cách tiếp cận này phù hợp hơn với thực tiễn thương mại quốc tế, bởi một số quốc gia xuất khẩu gỗ lớn có nguồn nguyên liệu từ rừng tự nhiên được cấp phép khai thác hợp pháp.

Ở góc độ phân loại nguyên liệu, ông Tô Ngọc Ngời, Phó Chủ tịch HAWA, kiến nghị sớm làm rõ cách xác định đối với gỗ xẻ đã sấy, ngâm tẩm bảo quản và gỗ bóc, gỗ lạng dùng làm nguyên liệu sản xuất. Trong khi đó, ông Nguyễn Chí Thanh, Phó Trưởng phòng Nghiệp vụ thuộc Chi cục Hải quan Khu vực II, cho rằng cần ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật cụ thể để phân định rõ gỗ rừng trồng và gỗ sơ chế thông thường, hạn chế tình trạng mỗi địa phương áp dụng quy định theo cách khác nhau.

Việc thống nhất cách hiểu và thực thi chính sách không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ mà còn góp phần khơi thông nguồn nguyên liệu, bảo đảm dòng vốn phục vụ sản xuất. Đây cũng là điều kiện quan trọng để ngành gỗ nâng cao khả năng đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tính hợp pháp của nguyên liệu trên thị trường quốc tế.

Cùng với những khó khăn trong nước, ngành gỗ đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các biện pháp phòng vệ thương mại và chính sách thuế tại những thị trường xuất khẩu chủ lực, đặc biệt là Hoa Kỳ.

Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Hoa Kỳ đạt 9,46 tỷ USD. Trong 10 tháng đầu năm 2026, thị trường này tiếp tục đóng góp khoảng 7,5 tỷ USD trong tổng kim ngạch xuất khẩu 15 tỷ USD của toàn ngành. Tỷ trọng lớn tại thị trường Hoa Kỳ vừa tạo dư địa tăng trưởng, vừa đặt ra yêu cầu cao hơn về tuân thủ quy định thương mại, minh bạch nguồn nguyên liệu và khả năng ứng phó với các biện pháp thuế quan.

Theo lộ trình áp thuế theo Điều 232 của Hoa Kỳ từ ngày 1/1/2027, thuế đối với một số sản phẩm đệm bọc dự kiến tăng từ 25% lên 30%, trong khi tủ bếp và tủ nhà tắm có thể tăng từ 25% lên 50%.

Trước diễn biến này, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VIFOREST, khuyến nghị doanh nghiệp chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với mức thuế cao trong giai đoạn 2027-2028, thay vì phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh chính sách sau bầu cử tại Mỹ.

Theo đó, doanh nghiệp cần rà soát mã hồ sơ, chi phí sản xuất, minh bạch dòng nguyên liệu và hoàn thiện chứng từ liên quan. Đồng thời, các điều khoản chia sẻ rủi ro thuế quan cần được cân nhắc đưa vào hợp đồng thương mại nhằm hạn chế tác động khi chính sách thay đổi.

Đối với chính sách trong nước, đại diện VIFOREST kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành xem xét bỏ thuế xuất khẩu đối với gỗ xẻ có nguồn gốc từ gỗ tròn nhập khẩu, đồng thời bỏ mức thuế xuất khẩu 5% đối với viên nén đen. Theo ông Ngô Sỹ Hoài, nếu các kiến nghị này được tháo gỡ, kim ngạch xuất khẩu có thể tăng thêm khoảng 500-700 triệu USD mỗi năm, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam phát triển vai trò trung tâm chế biến, phân phối gỗ Hoa Kỳ tại châu Á.

Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng trong dài hạn, bài toán của ngành gỗ không chỉ nằm ở mở rộng thị trường hay gia tăng sản lượng. Mục tiêu xuất khẩu 19,2 tỷ USD trong năm 2026, gồm hơn 18 tỷ USD sản phẩm gỗ và 1,2 tỷ USD lâm sản ngoài gỗ, đòi hỏi doanh nghiệp chuyển dần từ mô hình tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao giá trị trên từng đơn vị nguyên liệu.

Trong định hướng này, sử dụng hiệu quả tài nguyên rừng, tối ưu tỷ lệ thu hồi gỗ, tận dụng phụ phẩm và ứng dụng công nghệ vào sản xuất là những yếu tố có ý nghĩa quan trọng. Thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm đầu ra, doanh nghiệp cần quan tâm đến toàn bộ chuỗi giá trị, từ nguồn nguyên liệu, quy trình chế biến đến thiết kế và phân phối sản phẩm.

Thực tiễn tại một số doanh nghiệp cho thấy công nghệ đang góp phần thay đổi phương thức quản trị và tổ chức sản xuất. Ông Nguyễn Chánh Phương, đại diện Công ty Cổ phần Xây dựng và Kiến trúc AA (AA Corporation), cho biết doanh nghiệp ứng dụng hệ thống quản trị dữ liệu tập trung SAP ERP, Data Warehouse và trợ lý trí tuệ nhân tạo (AI Assistant) trong vận hành cụm nhà máy rộng 150 ha tại Tây Ninh, với hơn 3.000 lao động.

Thông qua dữ liệu được chuẩn hóa và ứng dụng AI, doanh nghiệp có thể theo dõi tiến độ sản xuất, quản lý nguyên vật liệu và điều phối hoạt động giữa các nhà máy, qua đó đáp ứng nhiều mô hình sản xuất có yêu cầu khác nhau. Việc kiểm soát tốt hơn các khâu vận hành cũng góp phần hạn chế lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Ở một hướng tiếp cận khác, ông Trần Lương Thanh Tùng, đại diện Công ty Cổ phần Gỗ An Cường, chia sẻ về việc tận dụng phụ phẩm từ rừng trồng như cành, ngọn để sản xuất ván gỗ công nghiệp và đồ nội thất. Cùng với tự động hóa và quản trị số, doanh nghiệp đã tăng doanh thu từ 4.000 tỷ đồng lên hơn 6.000 tỷ đồng, trong khi số lao động giảm từ 5.000 người xuống còn 3.000 người.

Tận dụng phụ phẩm để phát triển sản phẩm có giá trị cao hơn là một hướng đi phù hợp với yêu cầu sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong ngành gỗ. Cách tiếp cận này giúp mở rộng nguồn nguyên liệu đầu vào, giảm phần tài nguyên bị bỏ phí và gia tăng giá trị từ diện tích rừng trồng hiện có.

Cùng với đó, chuyển dịch từ gia công theo đơn đặt hàng (OEM) sang chủ động thiết kế, phát triển sản phẩm (ODM) cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp nâng cao vị trí trong chuỗi cung ứng. Khi năng lực thiết kế, công nghệ và quản trị được cải thiện, giá trị tạo ra không chỉ đến từ khối lượng gỗ chế biến mà còn từ hàm lượng kỹ thuật, tính sáng tạo và khả năng đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường.

Đăng ký đặt báo