Nắng nóng kéo dài bất thường đến tận tháng 11 đang khiến vùng trồng dâu tây của Sơn La rơi vào vụ sản xuất khó khăn nhất trong khoảng 10 năm qua. Toàn tỉnh hiện có hơn 740 ha dâu tây, tập trung chủ yếu ở Mai Sơn và Mộc Châu, song nhiều diện tích vừa xuống giống đã xuất hiện tình trạng thối ngang thân, héo úa rồi chết hàng loạt, đẩy hàng trăm hộ nông dân và các hợp tác xã vào nguy cơ mất trắng vụ mùa.
Riêng tại vùng trồng trọng điểm Mai Sơn, qua rà soát bước đầu đã có khoảng 40% diện tích bị thiệt hại. Diễn biến mới nhất trong ngày 16/11 cho thấy thiệt hại không còn chỉ gói gọn ở Mai Sơn mà đã lan sang cả Mộc Châu, nơi nhiều hộ trồng thử nghiệm trong nhà màng cũng mất trắng toàn bộ diện tích, buộc phải dọn vườn để chuyển sang trồng rau màu ngắn ngày nhằm vớt vát lại chút vốn đã bỏ ra.
Diễn biến mới ngày 16/11: Thiệt hại lan sang Mộc Châu, hơn 740 ha dâu tây bị ảnh hưởng
Thông tin mới nhất được Báo Tiền Phong đăng tải ngày 16/11/2026 cho thấy quy mô thiệt hại của vụ dâu tây năm nay đã vượt ra khỏi phạm vi một xã hay một hợp tác xã. Toàn tỉnh Sơn La hiện có hơn 740 ha dâu tây, tập trung chủ yếu ở hai vùng trồng lớn là Mai Sơn và Mộc Châu, và vụ sản xuất năm nay được ghi nhận là khó khăn nhất trong khoảng 10 năm qua. Nhiều diện tích vừa xuống giống đã xuất hiện tình trạng thối ngang thân, héo úa và chết hàng loạt, trong khi người trồng dù đã trồng dặm 3 - 4 lần, dùng vôi bột và thuốc bảo vệ thực vật xử lý nhưng tình hình vẫn không được cải thiện. Trong khi đó, giá cây giống năm nay tăng gấp đôi, dao động từ 7.000 - 12.000 đồng/cây, khiến chi phí đầu tư của người trồng đội lên rất lớn trong lúc tỷ lệ cây sống lại thấp chưa từng thấy.
Điểm mới đáng chú ý nhất trong diễn biến ngày 16/11 là thiệt hại đã xuất hiện rõ nét tại Mộc Châu, vùng trồng thứ hai của tỉnh. Anh Nguyễn Văn Thành, ở Tổ dân phố Tâm Châu, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La, cho biết vụ này gia đình đầu tư trồng thử nghiệm 4.000 cây dâu tây trong nhà màng. "Nắng nóng bất thường khiến cây thối thân rồi chết sạch. Không thể cứu vãn, gia đình buộc phải dọn vườn để chuyển sang trồng rau màu ngắn ngày nhằm tận dụng đất và vớt vát lại chút vốn", anh Thành chia sẻ. Trường hợp của gia đình anh Thành cho thấy ngay cả hình thức trồng trong nhà màng, vốn được kỳ vọng giúp cây trồng tránh được tác động trực tiếp của thời tiết, cũng không bảo vệ được cây dâu tây trước đợt nắng nóng kéo dài bất thường năm nay, khi nhiệt độ cao duy trì liên tục từ lúc xuống giống đến tận tháng 11.
Riêng tại vùng trồng trọng điểm Mai Sơn, qua rà soát bước đầu đã có khoảng 40% diện tích bị thiệt hại, đẩy hàng trăm hộ nông dân và các hợp tác xã vào nguy cơ mất trắng vụ mùa. Con số này được Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mai Sơn tổng hợp sau khi rà soát toàn bộ diện tích đã xuống giống của xã, trong tổng số khoảng 630 ha dâu tây toàn xã. Đây là mức thiệt hại lớn nhất mà vùng trồng này ghi nhận trong nhiều năm trở lại đây, và cũng là nguyên nhân khiến vụ dâu tây năm nay được đánh giá là khó khăn nhất trong khoảng 10 năm qua. Cần lưu ý rằng con số 40% diện tích thiệt hại tại Mai Sơn đã được Báo Sơn La phản ánh từ ngày 14/11, song diễn biến mới ngày 16/11 là thiệt hại đã lan rộng ra toàn tỉnh với hơn 740 ha và xuất hiện thêm các trường hợp mất trắng tại Mộc Châu, cho thấy tình hình vẫn đang diễn biến xấu chứ chưa dừng lại.

Bối cảnh từ 14/11: Vùng trồng Mai Sơn mất 40% diện tích, nhiều hợp tác xã thu hẹp một nửa
Tại Hợp tác xã Tân Thảo, xã Mai Sơn, tình trạng dâu tây sinh trưởng kém, chết sau khi xuống giống đang xảy ra ở nhiều diện tích. Gia đình anh Nguyễn Văn Dần, thành viên hợp tác xã, có 6.000 m² trồng dâu tây. Vụ này, gia đình đã xuống giống khoảng 7.000 cây, với giá 8.000 đồng/cây.
Tuy nhiên, từ tháng 8 đến nay khoảng 70% số cây đã bị chết, khiến gia đình thiệt hại ước tính gần 100 triệu đồng. Anh Dần chia sẻ đây là năm đầu tiên gia đình gặp tình trạng cây dâu tây chết nhiều như vậy. Gia đình đã đầu tư khá nhiều chi phí, công sức nhưng đến nay rất nhiều cây đã bị chết, thiệt hại rất lớn. Nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, gia đình có thể phải chuyển sang trồng các loại rau màu khác như khoai tây, cải bắp để tận dụng diện tích, giảm bớt thiệt hại.
Theo anh Nguyễn Đình Lâm, Giám đốc Hợp tác xã Tân Thảo, diện tích canh tác của hợp tác xã đã giảm từ 50 ha xuống còn khoảng 25 ha. Nhiều vườn dâu của các thành viên có tỷ lệ cây chết từ 70 - 80%, dù người dân đã nhiều lần trồng bổ sung nhưng cây vẫn không phát triển. Không chỉ tại Hợp tác xã Tân Thảo, các thành viên Hợp tác xã Dâu tây Xuân Quế cũng đang chịu ảnh hưởng nặng nề.
Gia đình anh Nguyễn Văn Linh, thành viên hợp tác xã, đầu tư 700 triệu đồng xây dựng nhà màng rộng 3.500 m², cùng chi phí cải tạo đất và vận hành sản xuất. Bắt đầu xuống giống từ giữa tháng 8, nhưng đến nay, khoảng 80% diện tích cây giống đã bị chết. Gia đình đã trồng dặm 3 - 4 lần nhưng tình trạng vẫn không được cải thiện, thiệt hại ước tính khoảng 200 triệu đồng. Anh Linh cho biết trước khi héo khô, cây dâu có biểu hiện thối ngang thân. Gia đình đã sử dụng vôi bột và thuốc bảo vệ thực vật để xử lý nhưng tình trạng không được cải thiện. Hiện nay, nguyên nhân khiến cây chết nhiều vẫn chưa được xác định.
Theo anh Nguyễn Văn Nam, Giám đốc Hợp tác xã Dâu tây Xuân Quế, sau 10 năm phát triển cây dâu tây, đây là vụ sản xuất ghi nhận tình trạng cây chết nghiêm trọng nhất. Diện tích dâu tây của hợp tác xã hiện chỉ còn khoảng 20 ha, giảm hơn một nửa so với năm trước.
Trong khi đó, giá cây giống năm nay dao động từ 7.000 - 10.000 đồng/cây, có thời điểm lên tới 12.000 đồng/cây, tăng gấp đôi so với năm ngoái. Chi phí đầu tư lớn nhưng tỷ lệ cây sống thấp đang khiến người trồng đứng trước nguy cơ thua lỗ. Vụ sản xuất năm nay, xã Mai Sơn chuẩn bị gần 2 triệu cây giống phục vụ khoảng 630 ha dâu tây. Tuy nhiên, qua rà soát của Trung tâm Dịch vụ tổng hợp, khoảng 40% diện tích đã xuống giống bị thiệt hại. Trước thực tế này, người trồng dâu cần chủ động thay đổi tập quán canh tác, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với diễn biến thời tiết, chú trọng quy trình chăm sóc và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nguyên nhân và hướng khắc phục: Đổi lịch thời vụ thay vì trồng theo kinh nghiệm cũ
Về nguyên nhân, ông Nghiêm Quang Trung, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La, phân tích trong bài đăng ngày 16/11 rằng trong tổng số 630 ha dâu tây toàn xã, vụ mùa năm nay ghi nhận khoảng 40% diện tích bị thiệt hại.
Nguyên nhân do bà con vẫn giữ thói quen xuống giống từ tháng 8, gặp đúng đợt nắng nóng kéo dài bất thường đến tận tháng 11 khiến cây non không kịp thích nghi, dẫn đến thối thân hàng loạt. "Vì vậy, chúng tôi khuyến cáo bà con cần theo dõi sát dự báo thời tiết để điều chỉnh lịch xuống giống linh hoạt thay vì làm theo kinh nghiệm cũ; đồng thời chú trọng khâu cải tạo đất, chọn giống sạch bệnh và chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật nhằm giảm thiểu thiệt hại", ông Trung nhấn mạnh.
Nhận định này cũng phù hợp với phân tích của chính ông Trung trong bài đăng ngày 14/11, khi ông cho rằng thời tiết diễn biến bất thường, nắng nóng kéo dài tới tận tháng 11, trong khi nhiều hộ dân vẫn giữ thói quen xuống giống vào tháng 8 theo lịch thời vụ hằng năm, chưa chủ động theo dõi tình hình thời tiết để điều chỉnh thời điểm trồng. Khi gặp điều kiện bất lợi, cây giống khó thích nghi, ảnh hưởng đến khả năng phát triển.
Trước tình trạng cây dâu tây chết hàng loạt, cơ quan chuyên môn đã và đang vào cuộc xác định nguyên nhân từ điều kiện thời tiết, giống, nguồn nước tưới và khâu chăm sóc. Theo nhận định ban đầu, có thể nhận thấy sự khác biệt về thời tiết năm nay so với các năm trước đã ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây dâu tây.
Đây là hướng xử lý cần thiết, bởi chỉ khi xác định đúng nguyên nhân thì người trồng mới có thể áp dụng biện pháp khắc phục phù hợp, thay vì tiếp tục trồng dặm nhiều lần trong khi cây vẫn chết như hiện nay. Thực tế cho thấy nhiều hộ đã trồng dặm 3 - 4 lần, dùng vôi bột và thuốc bảo vệ thực vật xử lý nhưng tình hình không cải thiện, chứng tỏ giải pháp xử lý sau khi cây đã bị bệnh là không đủ, mà cần thay đổi ngay từ khâu quyết định thời điểm xuống giống và lựa chọn giống.
Về hướng khắc phục trước mắt, nhiều hộ trồng dâu tây tại Sơn La đã chủ động chuyển đổi sang trồng rau màu ngắn ngày để tận dụng diện tích và vớt vát lại phần vốn đã đầu tư. Gia đình anh Nguyễn Văn Thành ở Mộc Châu đã dọn vườn dâu tây chết sạch để chuyển sang trồng rau màu ngắn ngày, trong khi gia đình anh Nguyễn Văn Dần ở Mai Sơn cũng tính đến phương án chuyển sang trồng khoai tây, cải bắp nếu tình trạng cây chết tiếp tục kéo dài. Đây là lựa chọn thực tế trong bối cảnh vụ dâu tây năm nay đã được ghi nhận là khó khăn nhất trong khoảng 10 năm qua, bởi rau màu ngắn ngày cho thu hoạch nhanh, giúp người trồng có nguồn thu bù đắp một phần chi phí đã bỏ ra cho cây giống và đầu tư nhà màng, cải tạo đất.
Về lâu dài, bài học lớn nhất từ vụ dâu tây năm nay là người trồng cần chủ động thay đổi tập quán canh tác, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp với diễn biến thời tiết thực tế thay vì làm theo kinh nghiệm cũ. Dâu tây là cây trồng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho người dân Sơn La, đặc biệt tại Mai Sơn, nơi loại cây này đã giúp nhiều hộ thoát nghèo và có những hộ trở thành tỉ phú nhờ trồng dâu tây.
Tuy nhiên, khi thời tiết ngày càng diễn biến bất thường, việc duy trì vùng trồng dâu tây của địa phương đòi hỏi người trồng phải theo dõi sát dự báo thời tiết, chú trọng quy trình chăm sóc, cải tạo đất, chọn giống sạch bệnh và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro, bảo đảm hiệu quả sản xuất và duy trì vùng trồng dâu tây của địa phương trong những vụ tới.