Luật Đất đai sửa đổi: Người bị thu hồi đất được thêm nhiều quyền lợi

Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 21/11, hiệu lực từ 1/7/2027, thay thế Luật Đất đai 2024. Luật bổ sung nhiều chính sách bảo vệ người bị thu hồi đất như hoán đổi đất trong cùng xã, hỗ trợ phục hồi sinh kế ít nhất 3 năm, bồi thường theo giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án, đồng thời mở rộng điều kiện cấp sổ đỏ và siết xử lý dự án chậm sử dụng đất.

Thông tin trên VnExpress, sáng ngày 21/11, Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi), có hiệu lực từ 1/7/2027, thay thế Luật Đất đai năm 2024. Luật bổ sung nhiều chính sách bảo vệ quyền lợi người bị thu hồi đất, đồng thời thay đổi quy định về giá đất, cấp sổ đỏ và xử lý dự án chậm sử dụng đất.

Một trong những điểm mới là người có đất ở bị Nhà nước thu hồi để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng được hoán đổi đất nếu có nhu cầu. Người dân có thể hoán đổi diện tích đất ở bị thu hồi sang đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp còn lại của cùng thửa đất, hoặc sang một phần thửa đất khác của mình trong cùng địa bàn cấp xã. Việc hoán đổi thực hiện theo quy định của Chính phủ.

Hoán đổi đất trong cùng xã và hỗ trợ phục hồi sinh kế ít nhất 3 năm

Trường hợp đất còn lại sau thu hồi có diện tích, kích thước hoặc hình dạng không bảo đảm điều kiện sử dụng, Nhà nước khuyến khích người dân chuyển nhượng, nhận chuyển nhượng, hợp thửa hoặc tách thửa để sử dụng hiệu quả hơn. Các giao dịch thuộc trường hợp này được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển quyền sử dụng đất, lệ phí trước bạ và các khoản phí, lệ phí liên quan. Không muốn giữ diện tích đất khó sử dụng, người dân có thể đề nghị Nhà nước thu hồi phần còn lại để được bồi thường, hỗ trợ theo quy định.

Luật bổ sung cơ chế hỗ trợ phục hồi sinh kế để người bị thu hồi đất ổn định cuộc sống, việc làm và thu nhập. Khi lập phương án bồi thường, cơ quan thực hiện phải xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tình trạng việc làm và dự kiến kinh phí hỗ trợ phục hồi sinh kế trong thời gian ít nhất 3 năm sau khi có quyết định thu hồi đất. Hàng năm, UBND cấp xã khảo sát thu nhập, việc làm của người bị thu hồi đất để xem xét, quyết định mức hỗ trợ cho những trường hợp bị giảm thu nhập hoặc mất việc làm. Kinh phí này được tính trong phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Ngoài ra, người bị thu hồi đất được xem xét hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất, kinh doanh, đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. UBND cấp tỉnh có thể quyết định thêm các khoản hỗ trợ phù hợp với điều kiện địa phương, kể cả đối với người bị ảnh hưởng sinh kế do việc thu hồi đất.

Về tái định cư, người có đất ở bị thu hồi để xây dựng khu đô thị, khu dân cư nông thôn hoặc dự án nhà ở được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Trong thời gian chờ bố trí, người dân được bố trí chỗ ở tạm. Người được giao đất tái định cư có thể ghi nợ tiền sử dụng đất. Tiền bồi thường về đất ở không đủ mua một suất tái định cư tối thiểu thì Nhà nước hỗ trợ khoản chênh lệch để người dân có nơi ở mới. Luật cũng quy định chỉ được cưỡng chế thu hồi đất sau khi đã bố trí nơi tái định cư hoặc chỗ ở tạm theo phương án được phê duyệt.

Khu dân cư nông thôn xen kẽ ruộng đồng, ao hồ nhìn từ trên cao.
Khu dân cư nông thôn xen kẽ ruộng đồng, ao hồ nhìn từ trên cao.

Bồi thường theo giá đất tại thời điểm phê duyệt phương án

Luật thay đổi cách xác định tiền bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất, dựa trên 6 căn cứ: Diện tích đất, thời hạn sử dụng, loại đất, hình thức giao hoặc cho thuê đất, giá đất theo bảng giá và hệ số điều chỉnh giá đất, cùng tỷ lệ bồi thường do UBND cấp tỉnh quy định. Tỷ lệ bồi thường được quyết định theo thực tế địa phương nhưng không thấp hơn 1. Mức tiền cụ thể căn cứ vào các yếu tố của thửa đất và chính sách bồi thường tương ứng.

Giá đất để tính bồi thường được xác định tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Trường hợp phải điều chỉnh phương án, luật yêu cầu áp dụng giá đất, giá tài sản có lợi hơn cho người bị thu hồi đất. Nếu cơ quan thực hiện chậm chi trả so với thời hạn đã phê duyệt, người dân được nhận thêm khoản tiền tính theo mức chậm nộp của Luật Quản lý thuế, tương ứng với số tiền và thời gian chậm trả.

Theo báo cáo giải trình của Chính phủ, các chính sách này hướng đến chuyển từ việc chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi sang bảo đảm chỗ ở, việc làm và điều kiện ổn định cuộc sống cho người dân.

Mở rộng cấp sổ đỏ, siết dự án chậm sử dụng đất và giao dịch phải công chứng

Luật cũng mở rộng các trường hợp hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất được xem xét cấp sổ đỏ, trong đó có đất lấn chiếm, được giao sai thẩm quyền, sử dụng sai mục đích hoặc không có giấy tờ. Đối với đất lấn, chiếm trước 1/7/2014, người đang sử dụng được cấp sổ đỏ nếu phù hợp quy hoạch tại thời điểm cấp giấy. Đất giao không đúng thẩm quyền hoặc giao quyền sử dụng không đúng pháp luật trước 1/8/2024 cũng thuộc diện được xem xét theo quy định của Chính phủ.

Với đất đã giao, cho thuê hoặc cấp sổ đỏ nhưng người sử dụng tự ý chuyển mục đích, luật phân biệt hai giai đoạn. Trường hợp sử dụng sai mục đích trước 1/7/2014 được xem xét cấp giấy nếu phù hợp quy hoạch. Nếu sử dụng sai mục đích từ 1/7/2014 đến trước khi luật mới có hiệu lực, người dân phải đáp ứng thêm điều kiện sử dụng đất ổn định, phù hợp quy hoạch, không ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn công trình. Đất không giấy tờ về quyền sử dụng, đã sử dụng trước 1/7/2014 và không thuộc các trường hợp vi phạm nêu trên cũng được cấp giấy theo quy định mới. Người nhận chuyển quyền sử dụng đất trước 1/8/2024 nhưng chưa hoàn tất thủ tục được cấp sổ đỏ nếu thửa đất đáp ứng các điều kiện tương ứng. Với một số trường hợp trên, nếu khu vực chưa có quy hoạch được phê duyệt hoặc cấp sổ đỏ cho đất canh tác thì không phải xem xét điều kiện phù hợp quy hoạch.

Luật mới bổ sung cơ chế thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất tăng thêm với dự án không đưa đất vào sử dụng hoặc chậm hoàn thành đầu tư. Quy định áp dụng với đất đã giao, cho thuê để thực hiện dự án nhưng đến thời hạn hoàn thành theo văn bản chấp thuận chủ trương đầu tư, giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc văn bản điều chỉnh mà vẫn chưa hoàn thành. Khoản tiền tăng thêm được tính trên phần diện tích đất không triển khai hoặc chậm hoàn thành đầu tư, thay vì toàn bộ diện tích dự án. Việc thu tiền kéo dài đến khi dự án bị chấm dứt hoạt động theo quy định pháp luật. Trường hợp chậm tiến độ do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan được loại trừ khỏi cơ chế này.

Luật mới giao Chính phủ quy định các loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực, nhằm bảo đảm an toàn pháp lý trong giao dịch. Luật đồng thời sửa đổi Luật Công chứng, xác định giao dịch bắt buộc công chứng là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật quy định hoặc giao Chính phủ quy định phải công chứng. Bộ Tư pháp phối hợp với các bộ, ngành rà soát, cập nhật và công khai danh mục giao dịch phải công chứng, chứng thực trên cổng thông tin điện tử của Bộ. Quy định sửa đổi Luật Công chứng có hiệu lực từ 1/1/2027, sớm hơn 6 tháng so với hiệu lực chung của Luật Đất đai mới. Riêng bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo cơ chế mới được áp dụng từ 1/1/2028.

Giao dịch đất đai phải công chứng, chứng thực theo quy định mới.
Giao dịch đất đai phải công chứng, chứng thực theo quy định mới.

Đăng ký đặt báo