Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Văn bản hợp nhất số 53/VBHN-BNNMT ngày 5/5/2026, quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Nghị định gồm 3 chương, 32 điều, tập trung điều chỉnh các chính sách liên quan đến quá trình cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư theo quy định của pháp luật về nhà ở, đồng thời làm rõ cơ chế hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất.
Theo quy định mới, các nhóm đối tượng được áp dụng bao gồm cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý đất đai, các tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; người có đất bị thu hồi, chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất và các tổ chức, cá nhân liên quan đến quá trình thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.
Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định là quy định cụ thể về hỗ trợ ổn định đời sống đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất nông nghiệp đủ điều kiện được bồi thường về đất. Theo đó, trường hợp bị thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng sẽ được hỗ trợ ổn định đời sống trong 6 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở. Nếu phải di dời nơi ở, thời gian hỗ trợ tăng lên 12 tháng. Đối với các hộ phải chuyển đến địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, thời gian hỗ trợ tối đa có thể kéo dài đến 24 tháng.
Trong khi đó, nếu diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi vượt quá 70%, thời gian hỗ trợ sẽ cao hơn. Cụ thể, người dân được hỗ trợ trong 12 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và 24 tháng nếu phải di dời. Trường hợp chuyển đến khu vực khó khăn hoặc đặc biệt khó khăn, thời gian hỗ trợ tối đa lên tới 36 tháng nhằm giúp người dân có thêm điều kiện ổn định cuộc sống và tái tạo sinh kế.
Nghị định cũng quy định rõ cách xác định diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để tính hỗ trợ ổn định đời sống. Theo đó, diện tích được tính là phần đất nằm trong phạm vi cấp xã nơi có đất bị thu hồi tại thời điểm cơ quan có thẩm quyền phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Việc tính toán được thực hiện theo từng dự án cụ thể, không cộng dồn diện tích đã bị thu hồi ở các dự án trước đó.
Bên cạnh thời gian hỗ trợ, mức hỗ trợ dành cho người dân cũng được xác định theo nhân khẩu trong hộ gia đình. Cụ thể, mỗi nhân khẩu được hỗ trợ khoản tiền tương đương 30 kg gạo mỗi tháng, tính theo giá trung bình tại địa phương ở thời điểm hỗ trợ. Đây được xem là căn cứ nhằm bảo đảm nhu cầu sinh hoạt thiết yếu cho người dân trong giai đoạn bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất.
Về số lượng nhân khẩu được tính hỗ trợ, nghị định nêu rõ đó là những người có chung quyền sử dụng đất tại thời điểm phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Đồng thời, các thành viên phát sinh sau thời điểm giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình cũng được xem xét nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Việc xác định số nhân khẩu có chung quyền sử dụng đất do các thành viên trong hộ tự thỏa thuận và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Ngoài các trường hợp đủ điều kiện bồi thường về đất, nghị định cũng đề cập đến nhóm hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi dưới 30% diện tích đất nông nghiệp hoặc không đủ điều kiện bồi thường. Những trường hợp nhận giao khoán đất từ nông, lâm trường quốc doanh, công ty nông nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp để sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản hay làm muối cũng thuộc diện được xem xét hỗ trợ.
Đối với nhóm này, UBND cấp tỉnh sẽ căn cứ điều kiện thực tế để quyết định mức hỗ trợ, thời gian hỗ trợ cũng như hình thức chi trả phù hợp. Tuy nhiên, tổng mức hỗ trợ không được vượt quá khung hỗ trợ áp dụng đối với các trường hợp đủ điều kiện bồi thường theo quy định chung của nghị định.
Đáng chú ý, nghị định trao thêm quyền chủ động cho chính quyền địa phương trong việc xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế. Theo đó, UBND cấp tỉnh có thể ban hành quy định riêng về mức hỗ trợ ổn định đời sống hoặc hình thức hỗ trợ khác, miễn bảo đảm không thấp hơn mức hỗ trợ tối thiểu đã được quy định trong nghị định. Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp các địa phương linh hoạt hơn trong quá trình triển khai chính sách, đồng thời bảo đảm quyền lợi cho người dân khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất phục vụ các dự án phát triển kinh tế - xã hội.
