Trước áp lực giảm sâu của giá lúa gạo trong nước, Bộ Tài chính vừa kiến nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét bổ sung kế hoạch dự trữ quốc gia thêm 280.000 tấn lương thực. Động thái này được kỳ vọng tạo lực đỡ cho thị trường, góp phần ổn định giá và hỗ trợ thu nhập cho nông dân trong bối cảnh cung vượt cầu đang diễn ra rõ rệt.
Diễn biến thị trường từ đầu năm 2025 cho thấy xu hướng đi xuống khá rõ của giá lúa gạo. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nguồn cung toàn cầu tăng mạnh khi nhiều quốc gia xuất khẩu gạo gia tăng sản lượng hoặc dỡ bỏ các hạn chế xuất khẩu, khiến thị trường dư cung trong khi nhu cầu nhập khẩu chưa có dấu hiệu phục hồi. Điều này kéo theo giá lúa gạo trong nước liên tục giảm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người trồng lúa.
Tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long - vùng sản xuất lúa trọng điểm của cả nước, áp lực nguồn cung càng lớn khi bước vào cao điểm thu hoạch vụ Đông Xuân 2024 - 2025. Sản lượng dự kiến đạt khoảng 10,7 triệu tấn, riêng tháng 2 đã thu hoạch 4,174 triệu tấn và tiếp tục tăng mạnh trong tháng 3. Lượng hàng hóa dồi dào trong thời gian ngắn càng khiến giá khó giữ ổn định.
Số liệu thống kê cho thấy, đến ngày 13/3/2025, giá gạo tại khu vực này chỉ còn 10.067 đồng/kg, giảm 12% so với đầu năm (11.442 đồng/kg ngày 2/1/2025). Giá thóc cũng giảm 16,2%, xuống còn 7.050 đồng/kg từ mức 8.417 đồng/kg. So với cùng kỳ năm 2024, mức giảm còn sâu hơn khi gạo mất tới 26,8% giá trị, còn thóc giảm 22,7%.
Đà giảm chưa dừng lại khi cập nhật ngày 20/3 tại tỉnh An Giang cho thấy nhiều loại lúa tiếp tục đi xuống. Lúa OM 5451 (tươi) dao động 5.800 - 6.000 đồng/kg; Đài Thơm 8 và OM 18 cùng ở mức 6.500 - 6.600 đồng/kg; OM 380 chỉ còn 5.200 - 5.400 đồng/kg; IR 50404 ở mức 5.500 - 5.600 đồng/kg; trong khi Nàng Hoa 9 dao động 6.300 - 6.500 đồng/kg. So với chỉ một tuần trước đó, mặt bằng giá tiếp tục suy giảm đáng kể.
Không chỉ lúa tươi, giá gạo nguyên liệu và thành phẩm cũng giảm sâu. Ngày 20/3, gạo nguyên liệu OM 380 chỉ còn 7.700 - 7.850 đồng/kg; gạo 5451 ở mức 8.550 - 8.650 đồng/kg; IR 504 dao động 8.100 - 8.200 đồng/kg. Gạo thành phẩm OM 380 ở mức 8.800 - 9.000 đồng/kg, còn IR 504 là 9.500 - 9.700 đồng/kg, đều thấp hơn nhiều so với cùng kỳ năm trước.
Thực tế này đang tạo áp lực lớn lên người nông dân. Theo phản ánh tại Đồng bằng sông Cửu Long, giá lúa hiện thấp hơn khoảng 2.500 - 2.600 đồng/kg so với cùng kỳ năm 2024, khiến mỗi công lúa (1.000 m2) người dân mất khoảng 2 triệu đồng chỉ tính riêng chênh lệch giá bán.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã sớm có chỉ đạo nhằm cân đối cung cầu và ổn định thị trường. Ngày 4/3/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ban hành Công điện số 21/CĐ-TTg, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp theo dõi sát diễn biến thị trường quốc tế và trong nước, đồng thời triển khai đồng bộ các giải pháp để đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người sản xuất và doanh nghiệp.
Thực hiện chỉ đạo này, Bộ Tài chính đã nhanh chóng vào cuộc. Ngày 18/3/2025, cơ quan này có văn bản báo cáo Thủ tướng về phương án tăng cường dự trữ quốc gia nhằm hỗ trợ thị trường. Trước đó, theo Quyết định số 33/QĐ-TTg ngày 6/3/2025, Bộ Tài chính đã được giao mua 220.000 tấn gạo nhập kho dự trữ trong năm nay.
Kế hoạch này đã được triển khai khẩn trương khi toàn bộ chỉ tiêu được phân bổ cho 15 Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực để tổ chức đấu thầu. Dự kiến việc mở thầu diễn ra vào ngày 11/4/2025 và hoàn thành nhập kho trước ngày 30/6/2025. Theo đánh giá, lượng mua này tương đương khoảng 4% sản lượng vụ Đông Xuân tại Đồng bằng sông Cửu Long, có tác dụng nhất định trong việc kích cầu và hỗ trợ giá.
Tuy nhiên, trước diễn biến thị trường còn nhiều khó khăn, Bộ Tài chính đề xuất nâng tổng lượng dự trữ lên khoảng 500.000 tấn. Cụ thể, bổ sung thêm 280.000 tấn lương thực, gồm 80.000 tấn thóc và 200.000 tấn gạo, với tổng kinh phí dự kiến khoảng 3.700 tỷ đồng. Việc mua thóc trực tiếp theo quy định của Luật Dự trữ quốc gia, triển khai trong khoảng một tháng, được kỳ vọng sẽ tạo tác động tích cực và nhanh chóng hơn tới giá thị trường.
Theo Bộ Tài chính, trong điều kiện nguồn cung tăng mạnh và xuất khẩu gặp nhiều áp lực như hiện nay, việc gia tăng dự trữ không chỉ góp phần bình ổn giá mà còn tạo “điểm tựa” cho thị trường, giúp nông dân giảm bớt thiệt hại. Nếu được phê duyệt, cơ quan này cam kết sẽ chủ động bố trí ngân sách và điều chỉnh linh hoạt khối lượng mua theo biến động giá, đảm bảo hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Kỳ vọng đặt ra là với “cú hích” từ chính sách dự trữ, bao gồm cả kế hoạch mua 220.000 tấn gạo đã triển khai và đề xuất bổ sung 280.000 tấn lương thực, thị trường lúa gạo sẽ sớm ổn định trở lại, tiến gần hơn tới mặt bằng giá của cùng kỳ năm 2024, qua đó bảo vệ sinh kế cho hàng triệu nông dân.
