Khi AI tiến vào làng báo

AI mở lối làm báo hiện đại, nhưng bản lĩnh nghề nghiệp vẫn là “lá chắn” cốt lõi

Trong làn sóng chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, báo chí Việt Nam đang bước vào giai đoạn thay đổi sâu rộng khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tham gia trực tiếp vào quy trình sản xuất nội dung. Từ hỗ trợ viết tin, tạo tiêu đề, tối ưu SEO cho đến xử lý dữ liệu, dựng video hay kiểm chứng thông tin, AI đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động báo chí. Tuy nhiên, cùng với tốc độ phát triển công nghệ là yêu cầu cấp thiết về đào tạo nhân lực, đổi mới tư duy làm báo và giữ vững đạo đức nghề nghiệp trong môi trường truyền thông số.

Những năm gần đây, nhiều cơ quan báo chí và hội nhà báo địa phương đã chủ động tổ chức các khóa bồi dưỡng nhằm giúp phóng viên, biên tập viên thích nghi với xu hướng làm báo bằng công nghệ. Tại Gia Lai, Hội Nhà báo tỉnh đã mở lớp đào tạo về kỹ năng ứng dụng AI trong sáng tạo nội dung báo chí, tập trung vào các kỹ năng thu thập, kiểm chứng thông tin, nhận diện cơ hội và thách thức của AI đối với nghề báo. Trong khi đó, Hội Nhà báo TP Hải Phòng cũng triển khai lớp tập huấn chuyên sâu về ứng dụng AI trong báo chí đa phương tiện và sản xuất nội dung số trên mạng xã hội.

Các khóa học không dừng lại ở lý thuyết mà hướng mạnh vào thực hành như viết bài tự động, tóm tắt nội dung, tạo hình ảnh, phân tích dữ liệu, kiểm tra tin giả hay tối ưu hóa nội dung trên các nền tảng số. Điều này cho thấy xu hướng ứng dụng AI trong báo chí không còn là khái niệm thử nghiệm mà đã dần trở thành yêu cầu nghề nghiệp mới đối với đội ngũ làm báo hiện đại.

Tại nhiều tòa soạn, AI bắt đầu được đưa vào quy trình sản xuất tin, bài theo hướng bài bản hơn. Từ năm 2024 đến nay, Chi hội Nhà báo Báo Lao Động liên tục tổ chức các buổi trao đổi nghiệp vụ về AI cho phóng viên, biên tập viên. Nội dung không chỉ dừng ở việc giới thiệu công nghệ mà còn hướng dẫn cách tạo câu lệnh chuẩn để AI hỗ trợ đặt tít, xây dựng từ khóa SEO hay tối ưu nội dung. Bước sang năm 2025, hoạt động đào tạo được nâng cấp theo hướng “thực chiến”, tập trung vào kỹ năng tương tác và ra lệnh để AI đưa ra kết quả sát với yêu cầu tác nghiệp.

Nhờ đó, nhận thức và kỹ năng ứng dụng AI của đội ngũ phóng viên được cải thiện rõ rệt. Đến nay, 100% cán bộ, phóng viên và biên tập viên của báo đã có thể sử dụng ít nhất một công cụ AI ở mức cơ bản. Song song với đào tạo con người, tòa soạn cũng đầu tư hạ tầng công nghệ, tích hợp mô hình AI Gemini của Google vào hệ thống CMS nhằm hỗ trợ quá trình sản xuất nội dung đa phương tiện. Tuy vậy, Ban Biên tập vẫn đặt ra nguyên tắc rõ ràng: AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò của người làm báo, nhằm hạn chế các rủi ro về sai lệch thông tin và vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

Đổi mới đào tạo báo chí để thích ứng kỷ nguyên số

Không chỉ các cơ quan báo chí, Hội Nhà báo Việt Nam cũng đang đẩy mạnh chiến lược đào tạo AI trên phạm vi toàn quốc. Ngày 5/6/2025, hơn 300 học viên là cán bộ, phóng viên, biên tập viên từ nhiều tỉnh, thành phố tham gia khóa bồi dưỡng trực tuyến “Ứng dụng AI cho nhà báo” do Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí tổ chức trên nền tảng Stream4Vietnam.

Đây là khóa học đầu tiên trong chuỗi chương trình đào tạo AI dành cho báo giới, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực số cho đội ngũ người làm báo. Các chuyên đề đào tạo được xây dựng theo hướng thực tiễn, từ kỹ năng viết câu lệnh trên ChatGPT, khai phá dữ liệu bằng AI cho đến xử lý nội dung đa phương tiện, kiểm chứng thông tin và ứng dụng trợ lý ảo trong tòa soạn.

Phát biểu tại khóa học, ông Lê Quốc Minh, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nhấn mạnh rằng AI đang được nhắc đến rất nhiều, nhưng để ứng dụng hiệu quả trong thực tiễn cần có quá trình đào tạo chuyên nghiệp và bài bản. Theo ông, các tòa soạn cần chủ động tiếp cận công nghệ mới thay vì chờ đợi. Hội Nhà báo Việt Nam cũng đặt mục tiêu đào tạo hơn 2.000 nhà báo trong giai đoạn đầu và tiếp tục mở rộng để có từ 5.000 đến 10.000 người làm báo được tiếp cận công nghệ AI vào cuối năm 2025.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Hải Vân, Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam), cho rằng việc ứng dụng AI vào hoạt động báo chí hiện nay là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao của độc giả trong môi trường số. Theo bà, AI không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn góp phần nâng cao chất lượng nội dung, tăng khả năng tương tác với công chúng và hỗ trợ cá nhân hóa trải nghiệm người đọc.

Dù vậy, cùng với cơ hội là hàng loạt thách thức đặt ra cho báo chí hiện đại. Sự xuất hiện của AI khiến nhiều công việc truyền thống có nguy cơ bị thay thế, đồng thời kéo theo yêu cầu khắt khe hơn về kiểm chứng thông tin, tính chính xác và minh bạch của nội dung. Chính vì thế, nhiều chuyên gia cho rằng đổi mới đào tạo báo chí không thể chỉ dừng lại ở việc bổ sung kỹ năng công nghệ.

Đại diện Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), nhận định các cơ sở đào tạo cần thiết kế lại chương trình theo hướng tích hợp đa nền tảng và ứng dụng công nghệ. Sinh viên báo chí phải được tiếp cận các kỹ năng sản xuất nội dung đa phương tiện, quản trị nền tảng số, phân tích dữ liệu và ứng dụng AI ngay từ giảng đường.

Bên cạnh đó, việc tăng cường mô hình liên kết “Trường học - Tòa soạn - Doanh nghiệp” cũng được xem là giải pháp quan trọng để người học được trải nghiệm thực tế trong môi trường báo chí hội tụ. Các cơ sở đào tạo cần xây dựng phòng tin giả lập, mở rộng chương trình thực tập dài hạn và tổ chức các khóa đào tạo công nghệ truyền thông mới cho cả giảng viên lẫn sinh viên.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh AI có thể tham gia sâu vào quá trình sản xuất nội dung, yếu tố quyết định giá trị của người làm báo vẫn là bản lĩnh nghề nghiệp, tư duy phản biện và tinh thần trách nhiệm xã hội. Đào tạo báo chí trong thời đại mới vì thế không chỉ nhằm trang bị kỹ năng công nghệ mà còn phải bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, năng lực kiểm chứng thông tin và khả năng giữ gìn bản sắc báo chí nhân văn giữa dòng chảy công nghệ số.

Chú thích ảnh: (Ảnh 1: )
(Ảnh 2: )
(Ảnh 3: Nhà báo Lê Quốc Minh – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu khai giảng khóa học)