Đại học Quốc gia Hà Nội: Chuẩn hóa năng lực kiểm kê khí nhà kính, kết nối nguồn lực cho mục tiêu Net Zero

Ngày 17/10, tại cơ sở Nghĩa Đô – Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), Viện Nghiên cứu và ứng dụng công nghệ (IRAT), Quỹ Vì tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) phối hợp với Bộ môn Biến đổi khí hậu & Khoa học bền vững tổ chức khóa tập huấn “Kỹ thuật và Phương pháp kiểm kê khí nhà kính”. Với sự tham gia của 100 học viên, đại biểu đến từ 47 đơn vị, chương trình góp phần nâng cao năng lực chuyên môn, thúc đẩy kết nối đa ngành và chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh tại Việt Nam.

Nâng cao năng lực kiểm kê khí nhà kính từ nền tảng khoa học

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế – xã hội. Đối với Việt Nam, thực hiện các mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Trong đó, kiểm kê khí nhà kính là một trong những bước nền tảng giúp xác định nguồn phát thải, lượng hóa tác động và xây dựng giải pháp giảm phát thải phù hợp.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, khóa tập huấn “Kỹ thuật và Phương pháp kiểm kê khí nhà kính” được tổ chức nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu về khí nhà kính, hiệu ứng khí nhà kính, phương pháp kiểm kê phát thải cũng như việc vận dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong quản lý phát thải và phát triển bền vững.

Chương trình do TS. Lê Hải Hưng, Viện trưởng Viện IRAT trực tiếp giảng dạy, tập trung làm rõ cơ sở khoa học của biến đổi khí hậu, đặc điểm của các loại khí nhà kính và cơ chế hình thành hiệu ứng khí nhà kính. Trên cơ sở đó, học viên được tiếp cận các nguyên tắc, yêu cầu và phương pháp thực hiện kiểm kê khí nhà kính, từ việc xác định nguồn phát thải, thu thập dữ liệu hoạt động, lựa chọn hệ số phát thải đến tính toán, tổng hợp và báo cáo kết quả.

Kiểm kê khí nhà kính không chỉ là hoạt động thống kê lượng phát thải mà còn là công cụ quan trọng giúp tổ chức, doanh nghiệp nhận diện những khâu phát sinh phát thải lớn, đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng và tài nguyên, từ đó xác định các cơ hội cải tiến quy trình sản xuất, tiết kiệm chi phí và giảm tác động đến môi trường.

Theo TS. Bùi Thanh Hương, cán bộ giảng dạy của Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, quy mô và thành phần học viên tham gia cho thấy sức lan tỏa của chủ đề này trong nhiều lĩnh vực.

“Khóa tập huấn hôm nay quy tụ 100 học viên và đại biểu đến từ 47 đơn vị: 18 trường đại học và học viện, 8 cơ quan nhà nước và viện nghiên cứu, 19 doanh nghiệp và 2 tổ chức phi chính phủ. Riêng Đại học Quốc gia Hà Nội có 7 đơn vị thành viên tham dự. Sự đa dạng này cho thấy kiểm kê khí nhà kính đã trở thành mối quan tâm chung của nhà trường, cơ quan quản lý và doanh nghiệp”, TS. Bùi Thanh Hương chia sẻ.

Sự tham gia của nhiều nhóm đối tượng tạo điều kiện để học viên tiếp cận vấn đề từ các góc độ khác nhau, gắn kiến thức khoa học với yêu cầu quản lý và thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là cơ hội tăng cường trao đổi chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng khả năng hợp tác trong triển khai các hoạt động kiểm kê, quản lý và giảm phát thải khí nhà kính.

Tiếp cận tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng kiến thức về dấu chân carbon và thị trường carbon

Một nội dung trọng tâm của khóa tập huấn là kiểm kê khí nhà kính theo bộ tiêu chuẩn ISO 14064. Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế cung cấp các nguyên tắc và yêu cầu liên quan đến định lượng, báo cáo, thẩm định và xác minh thông tin khí nhà kính. Trong đó, ISO 14064-1 tập trung vào định lượng và báo cáo phát thải, loại bỏ khí nhà kính ở cấp tổ chức; ISO 14064-2 đề cập đến các dự án giảm phát thải hoặc tăng cường loại bỏ khí nhà kính; ISO 14064-3 quy định các yêu cầu đối với hoạt động thẩm định và xác minh các tuyên bố về khí nhà kính.

Việc tiếp cận các tiêu chuẩn này giúp học viên hiểu rõ hơn về quy trình xây dựng báo cáo kiểm kê, yêu cầu đối với dữ liệu và tính minh bạch của kết quả. Đối với doanh nghiệp, đây là cơ sở quan trọng để từng bước chuẩn hóa công tác quản lý phát thải, đáp ứng yêu cầu báo cáo môi trường và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng có tiêu chuẩn bền vững ngày càng cao.

Bên cạnh kiểm kê ở cấp tổ chức, chương trình còn giới thiệu phương pháp xác định dấu chân carbon của sản phẩm theo ISO 14067:2018. Nếu kiểm kê khí nhà kính ở cấp tổ chức tập trung vào lượng phát thải trong phạm vi hoạt động của một đơn vị thì dấu chân carbon của sản phẩm hướng đến việc lượng hóa lượng phát thải khí nhà kính gắn với sản phẩm theo phạm vi đánh giá được xác định, dựa trên phương pháp đánh giá vòng đời.

Cách tiếp cận này giúp nhận diện các công đoạn phát sinh phát thải trong vòng đời sản phẩm, từ khai thác và cung ứng nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến các giai đoạn tiếp theo được đưa vào phạm vi nghiên cứu. Từ kết quả đánh giá, doanh nghiệp có thể xem xét lựa chọn nguyên liệu, cải tiến công nghệ, tối ưu hóa sử dụng năng lượng và tổ chức chuỗi cung ứng theo hướng giảm phát thải.

Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch thông tin môi trường ngày càng được chú trọng, việc xác định dấu chân carbon còn có ý nghĩa đối với hoạt động xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu của đối tác, khách hàng. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh tham gia thị trường quốc tế, dữ liệu phát thải đáng tin cậy có thể trở thành một trong những yếu tố quan trọng trong quá trình đáp ứng các tiêu chí môi trường của thị trường và chuỗi cung ứng.

Một nội dung khác được đề cập tại khóa tập huấn là kiến thức đại cương về thị trường carbon. Đây là cơ chế sử dụng các công cụ kinh tế nhằm tạo động lực giảm phát thải khí nhà kính, trong đó có những hình thức giao dịch hạn ngạch phát thải hoặc tín chỉ carbon theo quy định của từng cơ chế và thị trường.

Thông qua việc tìm hiểu nguyên tắc vận hành của thị trường carbon, học viên có thêm cơ sở nhận diện mối liên hệ giữa hoạt động kiểm kê, dữ liệu phát thải và việc thực hiện các mục tiêu giảm phát thải. Đặc biệt, kiểm kê chính xác, minh bạch là nền tảng quan trọng để theo dõi kết quả thực hiện các biện pháp giảm phát thải; tuy nhiên, việc tham gia thị trường carbon còn phụ thuộc vào các điều kiện, quy định và yêu cầu cụ thể của từng cơ chế.

ESG – Động lực thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững

Bên cạnh các nội dung về kỹ thuật kiểm kê và dấu chân carbon, khóa tập huấn còn giới thiệu tổng quan về ESG – bộ tiêu chí đánh giá hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp trên ba phương diện: môi trường (Environmental), xã hội (Social) và quản trị (Governance).

Trong đó, yếu tố môi trường đề cập đến cách thức tổ chức quản lý việc sử dụng tài nguyên, năng lượng, chất thải và phát thải khí nhà kính. Yếu tố xã hội liên quan đến trách nhiệm đối với người lao động, cộng đồng và các bên liên quan. Yếu tố quản trị nhấn mạnh tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và cơ chế quản lý trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.

Việc tiếp cận ESG giúp học viên hiểu rằng phát triển bền vững không chỉ được đánh giá qua hiệu quả kinh tế mà còn gắn với trách nhiệm môi trường, xã hội và chất lượng quản trị. Trong quá trình đó, dữ liệu kiểm kê khí nhà kính có thể cung cấp cơ sở quan trọng để doanh nghiệp đánh giá hiện trạng phát thải, xác định mục tiêu cải thiện và theo dõi kết quả thực hiện các cam kết môi trường.

Đối với các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý, kiến thức về kiểm kê khí nhà kính và ESG cũng mở ra hướng tiếp cận liên ngành, kết nối nghiên cứu khoa học với hoạt động đào tạo, tư vấn, quản lý và hỗ trợ chuyển đổi xanh. Việc tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, chuyên gia và nhân sự doanh nghiệp vì thế có ý nghĩa thiết thực trong quá trình phổ biến phương pháp, tiêu chuẩn và thực hành phát triển bền vững.

Với sự tham gia của 100 học viên, đại biểu đến từ 47 đơn vị, khóa tập huấn “Kỹ thuật và Phương pháp kiểm kê khí nhà kính” đã tạo không gian trao đổi kiến thức giữa các cơ sở đào tạo, cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức phi chính phủ. Các nội dung từ nền tảng khoa học về khí nhà kính, tiêu chuẩn ISO 14064, ISO 14067:2018 đến thị trường carbon và ESG góp phần hình thành cách tiếp cận tổng thể hơn đối với quản lý phát thải và chuyển đổi xanh.

Trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải ngày càng đặt ra rõ nét, nâng cao năng lực kiểm kê khí nhà kính không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là bước đi cần thiết để các tổ chức, doanh nghiệp chủ động thích ứng với những thay đổi về chính sách, công nghệ và thị trường. Những chương trình đào tạo, tập huấn chuyên sâu như vậy góp phần lan tỏa tri thức, tăng cường kết nối giữa khoa học và thực tiễn, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam.