Hà Nội tăng tốc giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ các dự án nhà ở xã hội

Phát triển nhà ở xã hội đang trở thành một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hà Nội nhằm giải quyết nhu cầu nhà ở ngày càng lớn của người thu nhập thấp, công nhân và người lao động. Tuy nhiên, để biến các dự án trên quy hoạch thành những căn hộ thực tế, thành phố cần giải quyết đồng bộ nhiều khó khăn, trong đó công tác giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục đầu tư được xác định là những khâu đặc biệt quan trọng.

Tại cuộc họp ngày 20/10/2026 về tiến độ thực hiện các dự án nhà ở xã hội và phát triển nhà ở tái định cư giai đoạn 2026-2030, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu các sở, ngành tập trung rà soát tiến độ, tháo gỡ những vướng mắc và xây dựng phương án tạo lập quỹ nhà tái định cư phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đáng chú ý, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh yêu cầu chuẩn bị quỹ nhà tái định cư đi trước tiến độ giải phóng mặt bằng, bảo đảm nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Đây được xem là điều kiện quan trọng để tạo sự đồng thuận trong nhân dân, đồng thời thúc đẩy các dự án đầu tư xây dựng trên địa bàn Thủ đô.

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, tháo gỡ điểm nghẽn triển khai dự án

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Hà Nội tại cuộc họp ngày 20/10, thành phố đang theo dõi 187 dự án nhà ở xã hội, trong đó có 30 dự án nhà ở dành cho lực lượng vũ trang. Các dự án có tổng diện tích đất khoảng 709ha, tổng mức đầu tư khoảng 365.623 tỷ đồng, với quy mô dự kiến 168.892 căn hộ.

Trong số này, 106 dự án đã hoàn thành quy hoạch chi tiết, 93 dự án hoàn thành giải phóng mặt bằng, 56 dự án được giao đất và 44 dự án được cấp giấy phép xây dựng hoặc thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi.

Đến thời điểm báo cáo, 44 dự án đã khởi công, với quy mô khoảng 46.970 căn hộ, tương đương 27,8% tổng số căn hộ thuộc các dự án đang được theo dõi.

Những con số cho thấy nguồn lực phát triển nhà ở xã hội của Thủ đô tương đối lớn, song khoảng cách từ khâu chuẩn bị đầu tư đến triển khai xây dựng thực tế vẫn còn đáng kể.

Một trong những nguyên nhân là quá trình giải phóng mặt bằng tại một số dự án chưa đáp ứng yêu cầu tiến độ. Bên cạnh khó khăn trong xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường và hỗ trợ tái định cư, việc phối hợp giữa các cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và chủ đầu tư có lúc còn thiếu đồng bộ.

Đặc biệt, đối với những dự án có quy mô lớn hoặc nằm trong khu vực dân cư hiện hữu, công tác thu hồi đất thường liên quan trực tiếp đến quyền lợi, sinh kế và chỗ ở của người dân. Vì vậy, việc đẩy nhanh giải phóng mặt bằng không chỉ là yêu cầu về tiến độ mà còn phải gắn với sự công khai, minh bạch và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các hộ dân bị ảnh hưởng.

Trước thực tế đó, Hà Nội đang triển khai các giải pháp nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền và gắn trách nhiệm của từng cơ quan với kết quả thực hiện.

Theo thông tin được Báo Điện tử Chính phủ công bố ngày 4/9/2026, thành phố đã chỉ đạo thời gian thực hiện giải phóng mặt bằng tối đa 2 tháng đối với dự án dưới 10ha và không quá 3 tháng đối với dự án từ 10ha trở lên.

Đối với dự án đã có mặt bằng sạch, các thủ tục về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất được yêu cầu hoàn thành trong thời gian không quá một tháng để bảo đảm điều kiện khởi công.

Đây là những mốc tiến độ điều hành nhằm thúc đẩy quá trình chuẩn bị đầu tư. Việc thực hiện trên thực tế vẫn cần bảo đảm đầy đủ các quy định pháp luật về đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Tăng cường kiểm tra, thúc đẩy các dự án sớm khởi công

Bên cạnh tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, Hà Nội cũng tăng cường giám sát tiến độ triển khai các dự án nhà ở xã hội, nhất là những dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư nhưng chưa triển khai xây dựng.

Trước đó, tại Kế hoạch số 317/KH-UBND được công bố trong tháng 8/2026, thành phố xác định nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra 144 dự án nhà ở xã hội, bao gồm 114 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và 30 dự án đã khởi công tại thời điểm xây dựng kế hoạch.

Thành phố đặt mục tiêu thúc đẩy khởi công toàn bộ 114 dự án đã được chấp thuận trong năm 2026, đồng thời đôn đốc các công trình đang thi công nhằm tăng nguồn cung nhà ở.

Chánh Thanh tra thành phố được giao thành lập tổ theo dõi để thường xuyên nắm bắt tình hình triển khai, kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập và đề xuất biện pháp xử lý.

Cách tiếp cận này cho thấy Hà Nội đang chuyển trọng tâm từ việc đơn thuần phê duyệt dự án sang kiểm soát tiến độ thực hiện cụ thể.

Thay vì chỉ đánh giá dựa trên số lượng dự án được chấp thuận, hiệu quả phát triển nhà ở xã hội cần được thể hiện bằng diện tích đất thực tế được bàn giao, số công trình khởi công, số căn hộ đủ điều kiện đưa ra thị trường và số căn hộ hoàn thành, bàn giao cho người dân.

Đồng thời, việc kiểm tra tiến độ cần gắn với xác định nguyên nhân khách quan, chủ quan của từng dự án. Những vướng mắc thuộc thẩm quyền các sở, ngành phải được xử lý kịp thời, trong khi chủ đầu tư cần chủ động hoàn thiện hồ sơ, bố trí nguồn vốn và tổ chức thi công ngay khi đáp ứng các điều kiện pháp lý.

Đối với các dự án kéo dài do thiếu trách nhiệm hoặc chậm trễ không có lý do chính đáng, việc xem xét trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và chủ đầu tư là cần thiết để tránh lãng phí nguồn lực đất đai.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường yêu cầu UBND các xã, phường khẩn trương rà soát từng dự án, xây dựng tiến độ giải phóng mặt băng cụ thể, phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Chủ tịch UBND xã, phường trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về tiến độ giải phóng mặt bằng trên địa bàn.

Về trách nhiệm chủ đầu tư, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường yêu cầu chủ động phối hợp với địa phương, bố trí đầy đủ kinh phí, nhân lực, hoàn thiện hồ sơ thuộc trách nhiệm của mình; không để việc chậm phối hợp, chậm bố trí nguồn lực ảnh hưởng đến tiến độ giải phóng mặt bằng. Trường hợp chậm do nguyên nhân chủ quan, phải xác định rõ trách nhiệm và đề xuất xử lý theo quy định.

Trong quá trình triển khai dự án, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường cũng yêu cầu các chủ đầu tư cần đặc biệt lưu ý đến công tác bảo vệ môi trường khi tổ chức thi công, che chắn; bảo đảm xe chở vật liệu ra vào công trường phải sạch sẽ. Đây là vấn đề thành phố rất quan tâm nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Bùi Duy Cường yêu cầu các sở ngành, địa phương và chủ đầu tư triển khai nghiêm túc, quyết liệt, bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả; tạo chuyển biến thực chất trong công tác giải phóng mặt bằng, sớm đưa các dự án vào triển khai, đáp ứng yêu cầu phát triển nhà ở xã hội, và đặc biệt là đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế - xã hội “hai con số” theo tinh thần Chỉ thị số 16/CT-UBND của UBND thành phố Hà Nội.

Chủ động quỹ nhà tái định cư, tạo điều kiện giải phóng mặt bằng

Một trong những nội dung đáng chú ý trong chỉ đạo mới nhất của Hà Nội là yêu cầu gắn phát triển nhà ở xã hội với việc chủ động chuẩn bị quỹ nhà tái định cư.

Theo tính toán của Sở Xây dựng, nhu cầu tái định cư bằng căn hộ phục vụ giải phóng mặt bằng các dự án sử dụng vốn ngân sách thành phố trong giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 22.957 căn.

Trong khi đó, Hà Nội hiện có 204 tòa nhà tái định cư với tổng cộng 19.379 căn hộ, nhưng toàn bộ quỹ nhà này đã được bố trí cho các dự án giải phóng mặt bằng giai đoạn 2021-2025. Số căn hộ chuyển tiếp có thể cân đối cho giai đoạn tiếp theo chỉ khoảng 708 căn.

Trước tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong những năm đầu giai đoạn, Sở Xây dựng đề xuất sử dụng khoảng 22.249 căn hộ tại 64 dự án nhà ở xã hội để phục vụ tái định cư, theo nguyên tắc sử dụng tối đa 80% số căn hộ tại mỗi dự án.

Việc bố trí dự kiến ưu tiên những khu nhà gần địa bàn giải phóng mặt bằng, theo các bán kính 5km, 10km và 15km, nhằm tạo thuận lợi cho người dân ổn định cuộc sống.

Tuy nhiên, theo phương án cân đối nguồn cung được báo cáo, trong các năm 2026-2028, số căn hộ hoàn thành vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu tái định cư phát sinh.

Để khắc phục, thành phố nghiên cứu đẩy nhanh các dự án tái định cư chuyển tiếp, xem xét phương án mua nhà ở xã hội để bố trí tái định cư, tạm cư, huy động doanh nghiệp tham gia tạo lập quỹ nhà và phát triển những khu tái định cư tập trung.

Đặc biệt, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng yêu cầu việc bố trí nơi ở mới phải bảo đảm điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, chú trọng chất lượng nhà ở và khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng bởi nếu chỉ tập trung hoàn thành công tác thu hồi đất mà chưa chuẩn bị đầy đủ phương án ổn định chỗ ở, sinh kế cho người dân, quá trình giải phóng mặt bằng có thể tiếp tục gặp khó khăn.

Ngược lại, việc chủ động quỹ nhà với hạ tầng đồng bộ, vị trí phù hợp và cơ chế bố trí rõ ràng sẽ tạo điều kiện nâng cao sự đồng thuận, góp phần rút ngắn thời gian triển khai các công trình trọng điểm.

Hướng tới mục tiêu phát triển tối thiểu 120.000 căn nhà ở xã hội

Theo Kế hoạch số 60/KH-UBND ngày 12/2/2026, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành tối thiểu 120.000 căn nhà ở xã hội trong giai đoạn 2026-2030.

Để thực hiện, thành phố dự kiến triển khai 148 dự án đầu tư xây dựng nhà ở xã hội với tổng quy mô sử dụng đất khoảng 568,3ha, tương ứng khoảng 135.602 căn hộ.

Đây là mục tiêu phát triển của thành phố được xác định tại kế hoạch ban hành đầu năm 2026. Danh mục dự án và quy mô nguồn cung tiếp tục được rà soát, cập nhật trong quá trình thực hiện để phù hợp với tình hình triển khai thực tế.

Đáng chú ý, theo thông tin công bố đầu tháng 10/2026, Chính phủ giao Hà Nội chỉ tiêu phát triển 84.000 căn nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê trong giai đoạn 2026-2030. Trong đó, mục tiêu của năm 2026 là 18.700 căn.

Như vậy, chỉ tiêu Chính phủ giao và mục tiêu phấn đấu theo kế hoạch của thành phố có phạm vi, cơ sở xác định riêng, cần được phân biệt khi đánh giá kết quả phát triển nhà ở xã hội.

Để hoàn thành các mục tiêu này, Hà Nội cần duy trì tiến độ triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện, từ chuẩn bị quỹ đất, hoàn thiện quy hoạch, giao đất, cấp phép xây dựng đến huy động nguồn vốn và triển khai thi công.

Cùng với việc tăng số lượng căn hộ, thành phố cũng cần quan tâm đến cơ cấu sản phẩm phù hợp khả năng chi trả của người dân, đặc biệt là nhà ở xã hội cho thuê, thuê mua và các căn hộ có diện tích hợp lý.

Thực tế cho thấy nhu cầu nhà ở tại Hà Nội không chỉ tập trung ở khu vực nội đô mà còn gia tăng tại các vùng phát triển công nghiệp, những khu đô thị mới và khu vực có hạ tầng giao thông kết nối thuận lợi.

Vì vậy, việc bố trí các dự án nhà ở xã hội cần gắn với quy hoạch phát triển đô thị, hệ thống giao thông công cộng, trường học, cơ sở y tế và các công trình phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Phát triển nhà ở xã hội theo hướng đồng bộ sẽ giúp người dân không chỉ có nơi ở phù hợp khả năng tài chính mà còn được tiếp cận môi trường sống thuận lợi, hạn chế phát sinh áp lực lên hạ tầng đô thị.

Quyết liệt từ khâu chuẩn bị để đưa nhà ở xã hội vào sử dụng

Trong giai đoạn cuối năm 2026, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu vừa đẩy nhanh tiến độ các dự án đã được phê duyệt, vừa chuẩn bị quỹ nhà và quỹ đất phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn.

Theo chỉ đạo tại cuộc họp ngày 20/10, kế hoạch tổng thể phát triển quỹ đất, quỹ nhà tái định cư giai đoạn 2026-2030 phải hoàn thành trước ngày 31/10/2026. Việc rà soát, điều chỉnh kế hoạch phát triển nhà ở, trong đó có nhà ở xã hội, phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026.

Sở Xây dựng Hà Nội được giao chủ trì phối hợp với các sở, ngành và địa phương rà soát tiến độ, tháo gỡ khó khăn, hoàn thiện kế hoạch phát triển nhà ở và xây dựng phương án tài chính, cơ chế tạo lập quỹ nhà tái định cư khả thi.

Cùng với yêu cầu về tiến độ, việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về quỹ đất, quỹ nhà, nhu cầu tái định cư và tình trạng thực hiện từng dự án cũng cần được chú trọng. Đây là cơ sở để các cơ quan quản lý chủ động điều phối nguồn lực, kịp thời nhận diện nguy cơ chậm tiến độ và hạn chế tình trạng thiếu thông tin giữa các đơn vị.

Về lâu dài, giải phóng mặt bằng nhanh không thể tách rời việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nâng cao hiệu quả đối thoại tại cơ sở.

Khi những vướng mắc về mặt bằng, quy hoạch và thủ tục đầu tư được giải quyết đồng bộ, các dự án nhà ở xã hội sẽ có điều kiện đẩy nhanh tiến độ thi công, sớm bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp vẫn rất lớn, việc tăng tốc phát triển nhà ở xã hội không chỉ góp phần thực hiện các chỉ tiêu phát triển đô thị mà còn mang ý nghĩa an sinh sâu sắc.

Từ quyết tâm giải phóng mặt bằng đến việc đưa những căn hộ vào sử dụng thực tế là cả một quá trình đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Đây chính là yếu tố quyết định để Hà Nội từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, tạo điều kiện an cư cho người lao động và hướng tới xây dựng Thủ đô phát triển bền vững, văn minh, hiện đại.