Giữ chất lượng, nâng giá trị sầu riêng Đắk Lắk

Từ câu chuyện của một mùa thu hoạch, Đắk Lắk đang hướng tới một cách làm dài hạn hơn để trái sầu riêng không chỉ “được mùa”, mà còn tạo dựng được giá trị bền vững cho người dân ở địa phương này.

Khi chất lượng trở thành “thước đo” của mùa quả

Một mùa sầu riêng ở Đắk Lắk không bắt đầu từ lúc trái cây được đưa xuống khỏi cành. Đó là kết quả của cả quá trình chăm sóc cây, tích lũy dinh dưỡng cho đất, theo dõi sinh trưởng, phòng trừ sâu bệnh và chủ động ứng phó với thời tiết. Đến thời điểm thu hoạch, người trồng phải xác định đúng độ chín, bảo đảm quy trình,  hạn chế những tác động có thể ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Đằng sau mỗi vườn cây là một khoản đầu tư lớn, nhiều năm tích lũy kinh nghiệm. Vì vậy, khi thị trường đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng, người trồng cũng phải chuyển từ tư duy sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất có kiểm soát, có ghi chép và có khả năng chứng minh nguồn gốc sản phẩm. Đây là sự thay đổi không đơn giản, nhưng cần thiết nếu muốn sầu riêng Đắk Lắk đi xa hơn.

Mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc hay các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm suy cho cùng đều hướng đến một mục tiêu: Tạo niềm tin cho thị trường. Một trái sầu riêng có thể ngon, nhưng để trở thành sản phẩm có giá trị cao thì chất lượng ấy phải được kiểm chứng và duy trì ổn định.

Trong quá trình đó, hợp tác xã có vai trò đặc biệt quan trọng. Từ những hộ sản xuất riêng lẻ, việc hình thành các vùng nguyên liệu có tổ chức giúp thuận lợi hơn trong hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát quy trình, cập nhật thông tin thị trường, kết nối với doanh nghiệp. Người nông dân vì thế không còn đứng một mình trước thị trường. Họ trở thành một mắt xích trong chuỗi sản xuất mà ở đó trách nhiệm và lợi ích cần được chia sẻ tương xứng.

Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 tạo thêm một không gian để mối liên kết ấy được mở rộng. Những khu trưng bày sản phẩm, hoạt động giới thiệu nhà vườn, kết nối doanh nghiệp, thương mại trực tuyến hay các chương trình giao thương giúp người sản xuất có thêm cơ hội đưa sản phẩm trực tiếp đến thị trường. Điều đáng nói hơn là qua lễ hội, người tiêu dùng có thể nhìn thấy phía sau trái sầu riêng là một vùng đất, một cộng đồng sản xuất, cả một quá trình tạo dựng chất lượng.

Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc Mai Đình Thọ, cho rằng điều các hợp tác xã kỳ vọng không chỉ nằm ở những kết nối, hợp đồng trong thời gian diễn ra lễ hội. Điều quan trọng hơn là từ những kết nối đó có thể hình thành những giá trị lâu dài, góp phần xây dựng thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk, nâng cao thu nhập cho người dân.

Đây cũng chính là bài toán đặt ra đối với ngành hàng: Làm như thế nào để giá trị của người trồng được bảo đảm bằng chất lượng sản phẩm và sự ổn định của thị trường, thay vì phụ thuộc quá lớn vào những biến động ngắn hạn.

Muốn vậy, mỗi chủ thể trong chuỗi đều phải có trách nhiệm với thương hiệu chung. Một vùng trồng được cấp mã số nhưng không tuân thủ quy trình; một lô hàng không bảo đảm chất lượng; hay một hành vi gian lận về nguồn gốc đều có thể ảnh hưởng đến niềm tin của thị trường đối với cả vùng sản xuất. Giữ chữ tín vì thế cũng chính là giữ sinh kế lâu dài cho người trồng.

Không để giá trị dừng lại ở một mùa thu hoạch

Sầu riêng có đặc điểm mùa vụ rõ rệt. Khi sản lượng tập trung trong một khoảng thời gian nhất định, bài toán tiêu thụ, bảo quản và vận chuyển càng trở nên quan trọng. Đây là lúc ngành hàng cần vượt qua cách tiếp cận chỉ chú trọng bán sản phẩm tươi để hướng đến một hệ sinh thái có khả năng tạo giá trị ở nhiều khâu.

Diễn đàn “Hệ sinh thái sầu riêng bền vững”, với khoảng 600 đại biểu tham dự trong khuôn khổ lễ hội, cho thấy vấn đề được đặt ra không chỉ là bán được bao nhiêu tấn sầu riêng, mà là làm thế nào để mỗi đơn vị sản phẩm tạo ra nhiều giá trị hơn.

Muốn vậy, cần nhìn toàn bộ hành trình của trái sầu riêng từ khu vườn đến thị trường. Vùng nguyên liệu phải được tổ chức tốt; cơ sở đóng gói phải bảo đảm tiêu chuẩn; logistics cần giảm thời gian và chi phí; thông tin sản phẩm phải minh bạch; thị trường xuất khẩu phải được mở rộng và đa dạng hóa. Đặc biệt, chế biến sâu là một trong những hướng có thể tạo ra bước chuyển về chất lượng tăng trưởng của ngành hàng.

Sầu riêng sau chế biến có thể trở thành nguyên liệu hoặc sản phẩm phục vụ nhiều phân khúc tiêu dùng khác nhau, giảm sự phụ thuộc vào thời điểm thu hoạch, kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường. Khi đó, giá trị không chỉ nằm ở trái sầu riêng nguyên quả, mà còn được tạo ra từ công nghệ chế biến, bảo quản, bao bì, thương mại và dịch vụ. Đây cũng là cách để ngành hàng tạo thêm việc làm và mở rộng lợi ích kinh tế ra ngoài phạm vi nhà vườn.

Một hướng đi khác là gắn sản phẩm với du lịch. Những vùng chuyên canh sầu riêng của Đắk Lắk có thể trở thành điểm đến trải nghiệm, nơi du khách không chỉ thưởng thức sản phẩm mà còn tìm hiểu cách chăm sóc cây, câu chuyện về người trồng và nét đặc trưng của vùng đất.

Khi sản phẩm được đặt trong không gian văn hóa và du lịch, thương hiệu cũng có thêm một phương thức tiếp cận người tiêu dùng. Một trái sầu riêng khi ấy không chỉ được bán bằng hương vị, mà còn bằng câu chuyện về nơi nó được sinh ra.

Tuy nhiên, để những hướng đi ấy trở thành hiện thực, điều quan trọng nhất vẫn là sự liên kết. Không một hộ nông dân, hợp tác xã hay doanh nghiệp nào có thể tự mình xây dựng một thương hiệu vùng mạnh nếu các mắt xích còn thiếu đồng bộ.

Thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk cần được tạo dựng từ những điều rất cụ thể: chất lượng ổn định trong từng vườn cây, sự minh bạch trong từng lô hàng, trách nhiệm trong từng cơ sở đóng gói và uy tín trong từng giao dịch.

Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 vì vậy không chỉ là dịp để giới thiệu một sản phẩm đặc trưng, mà còn là cơ hội để ngành hàng nhìn xa hơn một mùa vụ. Từ những trái quả đang vào mùa, cần hình thành những liên kết có khả năng tạo giá trị quanh năm; từ lợi thế vùng nguyên liệu, cần xây dựng sức cạnh tranh dài hạn; từ tên gọi địa phương, cần tạo dựng một thương hiệu đủ sức đứng vững trên thị trường.

Mùa quả rồi sẽ qua, nhưng giá trị có thể ở lại nếu chất lượng được giữ vững, niềm tin được vun đắp và chuỗi liên kết được tổ chức tốt. Đó chính là con đường để những mùa sầu riêng của Đắk Lắk không chỉ mang về những trái ngọt, mà còn kết tinh thành sinh kế ổn định cho người dân, giá trị gia tăng cho ngành hàng và một thương hiệu bền vững cho vùng đất Tây Nguyên này.